Rechtspraak verkeersrecht: wat beslist de politierechter echt?

De dagvaarding ligt op tafel, of het verstekvonnis kwam net per gerechtsdeurwaarder binnen. Bovenaan staat "Politierechtbank", onderaan een zittingsdatum, en daartussen een tenlastelegging die u nauwelijks nog herkent: een snelheid, een alcoholconcentratie, een speekseltest. Wat u vooral wilt weten, is niet wat de wet in het algemeen zegt, maar wat een politierechter in een zaak als de uwe echt beslist.

Op deze pagina brengen we samen wat Belgische, vooral Vlaamse politierechters beslisten in de verkeerszaken die wij op lawbase.be analyseerden, van 12 km/u te snel buiten de bebouwde kom tot rijden tijdens een verval in herhaling. Elke analyse is geanonimiseerd. We zetten telkens het wettelijk kader ernaast, met het recht dat sinds 1 september 2026 geldt als vertrekpunt, en we sluiten af met de termijnen en met wat u na een vonnis nog kunt doen.

Eén waarschuwing vooraf: geen twee zaken zijn gelijk. Een vonnis toont hoe één rechter in één dossier de ernst van de feiten, uw verleden en uw persoonlijke situatie heeft afgewogen. Het is een richtsnoer, geen tarief.

Wat de politierechter in elke verkeerszaak afweegt

Wie verkeersvonnissen naast elkaar legt, ziet steeds dezelfde bouwstenen terugkomen. De rechter kijkt eerst naar de feiten zelf: hoeveel km/u te snel, welke alcoholconcentratie, welke stof in het speeksel, en of iemand in gevaar werd gebracht. Daarna naar uw strafrechtelijk verleden, en vooral naar de vraag of u in wettelijke herhaling bent. Pas dan komen uw persoonlijke situatie en uw financiële draagkracht aan bod.

Opvallend is hoe vaak rechters voor het verval van het recht tot sturen kiezen. De Politierechtbank Leuven noemde het verval een efficiënte straf met een zware impact, toen ze voor 31 km/u te snel in de bebouwde kom 15 dagen oplegde (31 km/u te snel in de bebouwde kom: 15 dagen verval). De Politierechtbank Oost-Vlaanderen, afdeling Gent, redeneerde bij 63 km/u in een zone 30 op dezelfde manier (63 km/u in zone 30: verval, enkel in het weekend).

Rechters motiveren hun straf daarnaast met algemene gegevens over verkeersveiligheid. In een zaak over 64 km/u in een zone 30 in herhaling verwees de Brugse politierechter naar onderzoek volgens hetwelk het risico op dodelijk letsel voor een voetganger bij een impactsnelheid van 70 km/u twee keer zo hoog is als voor een inzittende (64 km/u in zone 30 in herhaling: 400 euro en 10 dagen verval). Voor de rechter is snelheid dus geen administratief detail, maar een risico dat hij wil afremmen.

Wat u zelf aanbrengt, weegt mee. Verplaatsingen die u niet kunt vermijden, een blanco strafblad of een positief advies van het justitiehuis leidden in verschillende vonnissen tot uitstel, een verval enkel in het weekend of een werkstraf. Omgekeerd werkt een zitting waarop u niet verschijnt of niets voorlegt zelden in uw voordeel. Het nieuwe Strafwetboek bepaalt bovendien dat de rechter bij het bepalen van een geldboete rekening houdt met wat u aanvoert over uw financiële draagkracht en sociale toestand, dat hij onder het wettelijk minimum kan gaan als u een precaire financiële situatie bewijst, en dat hij betaling in schijven kan toestaan (artikel 52, § 2 Sw.).

Eerst dit: de datum van de feiten bepaalt welk recht geldt

Op 1 september 2026 traden het nieuwe Strafwetboek en de omgezette Wegverkeerswet (wet van 25 mei 2026) in werking. Verkeersmisdrijven worden sindsdien bestraft met een strafniveau, en de Wegverkeerswet noemt de geldboete zelf in elk artikel. Toch passen veel vonnissen van na die datum nog het oude recht toe. Dat is geen vergissing.

Artikel 2 Sw. bepaalt dat niemand een zwaardere straf kan krijgen dan die waarin de wet voorzag op het moment van de feiten, en dat bij een wetswijziging de voor de dader meest gunstige bepalingen gelden. Het oude artikel 2 zei in wezen hetzelfde. De datum van de feiten beslist dus, niet de datum van het vonnis. Zo paste de Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Brugge, op 22 september 2026 voor gsm-gebruik in herhaling, gepleegd in april 2026, terecht het oude recht toe (gsm achter het stuur bij herhaling), en deed ze op 23 september 2026 hetzelfde voor een onverzekerd voertuig met feiten van augustus 2025 (onverzekerd voertuig in het verkeer). De Nederlandstalige politierechtbank Brussel vergeleek op 8 september 2026 voor alcoholfeiten van augustus 2024 uitdrukkelijk de oude en de nieuwe wet en paste de mildste toe (alcohol in herhaling: verval en verplicht alcoholslot).

Voor de geldboete betekent dit dat er drie regimes naast elkaar bestaan:

De omzetting is zo opgezet dat wie na 1 februari 2026 reed, in de regel dezelfde geldboetevork krijgt als vandaag: het nominale bedrag in de nieuwe wet is het vroegere effectieve bedrag gedeeld door 1,25. Wie vóór 1 februari 2026 reed, valt nog onder de factor 8 en riskeert dus een lagere geldboete dan wie vandaag hetzelfde doet.

Twee valkuilen. Artikel 65 van het oude Strafwetboek regelde de samenloop: als eenzelfde feit meerdere misdrijven oplevert of meerdere misdrijven de voortgezette uitvoering zijn van eenzelfde misdadig opzet, wordt alleen de zwaarste straf uitgesproken; artikel 65 van het nieuwe Strafwetboek gaat over het uitstel. Een vonnis dat voor oudere feiten naar het oude artikel 65 verwijst, is dus niet tegenstrijdig. En de onmiddellijke inning die de politie u voorstelt, is geen geldboete: dat blijft een vaste som uit het KB van 19 april 2014, zonder opdeciemen.

Wilt u zelf nagaan wat er voor uw pleegdatum op het spel staat, gebruik dan de verkeersboete-calculator. Voor de strafniveaus uit het nieuwe Strafwetboek is er de strafmaat-simulator.

Alcohol achter het stuur: boete, verval en alcoholslot

Bij alcohol maakt de wet een onderscheid naar concentratie. Vanaf 0,22 en onder 0,35 milligram per liter uitgeademde alveolaire lucht (0,5 tot 0,8 gram per liter bloed) gaat het om artikel 34, § 1 WVW: een straf van niveau 1 met een geldboete van effectief € 250 tot € 5.000, verdubbeld bij herhaling binnen drie jaar. Vanaf 0,35 mg/l (0,8 g/l bloed) geldt artikel 34, § 2 WVW: ook niveau 1, maar met een geldboete van effectief € 2.000 tot € 20.000. Wie in staat van dronkenschap rijdt, valt onder artikel 35 WVW, met dezelfde geldboete en bovendien een verplicht verval van minstens een maand tot vijf jaar of voorgoed. Voor bestuurders van vrachtwagens en bussen, en voor sommige andere bestuurders die personen vervoeren, gelden lagere drempels (artikel 34, § 3 WVW).

Op een straf van niveau 1 staat geen gevangenisstraf. De rechter kan in plaats van een geldboete wel een werkstraf van 20 tot 120 uur of een probatiestraf opleggen (artikel 36 Sw.), en hij kan een verval van het recht tot sturen uitspreken van acht dagen tot vijf jaar (artikel 38, § 1, 1° WVW). Voor feiten van vóór 1 september 2026 gold een strafvork van 200 tot 2.000 euro voor artikel 34, § 2, vermenigvuldigd met de opdeciemen van toen.

Het alcoholslot: in principe verplicht vanaf 0,78 mg/l

Artikel 37/1 WVW laat de rechter toe om uw rijbewijs voor één tot drie jaar of levenslang te beperken tot voertuigen met een alcoholslot, gekoppeld aan een omkaderingsprogramma. Vanaf 0,78 mg/l (1,8 g/l bloed) moet hij dat doen, tenzij hij uitdrukkelijk motiveert waarom niet. Bij herhaling binnen drie jaar na een eerdere veroordeling op grond van artikel 34, § 2 (artikel 36 WVW), met telkens minstens 0,50 mg/l (1,2 g/l bloed), is het alcoholslot eveneens verplicht; voor dat geval voorziet de wet niet in de mogelijkheid om er gemotiveerd van af te zien.

De rechtspraak toont dat die motiveringsplicht echte ruimte laat. De Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Brugge, zag bij 1,07 mg/l af van het alcoholslot omdat de bestuurder nooit eerder voor alcohol in het verkeer was veroordeeld, al geruime tijd een definitief rijbewijs had en de maatregel ingrijpend en duur vond in verhouding tot de feiten. Het bleef bij 1.600 euro en een maand verval (alcoholslot niet opgelegd bij 1,07 mg/l). De Politierechtbank Antwerpen legde bij 0,93 mg/l wel een alcoholslot van een jaar op, samen met 2.000 euro en 45 dagen verval (alcoholslot opgelegd bij 0,93 mg/l). En in de Brusselse zaak volgde bij herhaling met 0,57 mg/l een alcoholslot van een jaar, naast drie maanden verval en vier herstelexamens.

Het alcoholslot kost geld: de installatie, het gebruik en het omkaderingsprogramma. De rechter kan de geldboete daarmee verminderen, zonder dat ze onder één euro mag zakken (artikel 37/1, § 3 WVW). Wie met een beperkt rijbewijs toch een voertuig zonder alcoholslot bestuurt of het omkaderingsprogramma niet volgt, riskeert een straf van niveau 2, met een geldboete van effectief € 5.000 tot € 20.000 en een verval dat minstens zo lang duurt als de beperking (artikel 37/1, § 4 WVW). Meer over de praktische kant leest u op onze pagina's over het verplichte alcoholslot en alcohol in het verkeer.

Herhaling en dronkenschap

Wie binnen drie jaar na een veroordeling voor alcohol (artikel 34, § 2 of 35 WVW) of drugs (artikel 37bis, § 1 WVW) opnieuw zo een feit pleegt, valt onder artikel 36 WVW: een straf van niveau 2. Dat is het eerste niveau waarop een gevangenisstraf mogelijk is, van zes maanden tot drie jaar, naast alternatieven zoals een straf onder elektronisch toezicht of een werkstraf van meer dan 120 uur. De geldboete bedraagt effectief € 4.000 tot € 50.000. Daarnaast moet de rechter een verval van minstens drie maanden uitspreken en het herstel afhankelijk maken van vier examens en onderzoeken (artikel 38, § 6 WVW).

De Politierechtbank Antwerpen, afdeling Turnhout, legde voor sturen in staat van dronkenschap, binnen drie jaar na een eerdere veroordeling voor een van de in de wet opgesomde misdrijven, 1.600 euro, drie maanden verval en de vier herstelexamens op, en verklaarde de bestuurder daarnaast lichamelijk of geestelijk ongeschikt, met een verval van onbepaalde duur (rijden onder invloed bij herhaling: verval en ongeschiktverklaring). Die zaak betrof feiten van vóór 1 september 2026 en werd dus volgens het toen geldende recht bestraft.

Drugs in het verkeer: de test beslist, niet uw rijgedrag

Bij drugs werkt de wet anders dan bij alcohol. Artikel 37bis, § 1, 1° WVW bestraft het rijden wanneer een speeksel- of bloedanalyse THC, amfetamine, MDMA, morfine of 6-acetylmorfine, of cocaïne of benzoylecgonine aantoont in een gehalte gelijk aan of hoger dan de wettelijke grenswaarde. Of u ook echt slechter reed, speelt voor de schuldvraag geen rol. De straf is van niveau 1, met een geldboete van effectief € 2.000 tot € 20.000 en een facultatief verval van acht dagen tot vijf jaar (artikel 38, § 1, 1° WVW).

In meerdere gepubliceerde vonnissen kwam de geldboete uit op 1.600 euro: 200 euro × 8, voor feiten van vóór 1 februari 2026. De verschillen zitten in wat erbij komt. De Politierechtbank Oost-Vlaanderen, afdeling Oudenaarde, legde bij 1.250 ng/ml amfetamine drie maanden verval op, met een medisch en psychologisch onderzoek als herstelvoorwaarde, en verklaarde de bestuurster daarnaast ongeschikt (amfetamine achter het stuur: verval en ongeschiktheid). De Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Brugge, gaf bij cocaïne, binnen drie jaar na een eerdere veroordeling voor een zware verkeersovertreding, drie maanden verval, waarvan de helft met uitstel, en de vier verplichte herstelexamens (drugs in het verkeer bij herhaling: verval en vier examens).

Haaranalyse en bewijs van onthouding

Omdat een speekseltest enkel recent gebruik aantoont, vragen politierechters soms meer. De Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Veurne, stelde een drugszaak uit en verzocht de beklaagde om via een geneesheer een haaranalyse te laten uitvoeren, met gedetailleerde instructies over de afname (politierechter vraagt haaranalyse). Het tussenvonnis vermeldt niet waarom, maar een haaranalyse kan gebruik over een langere periode in beeld brengen, in beide richtingen.

Hoe zwaar zulk bewijs weegt, toont een zaak in hoger beroep. De Rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Veurne, bevestigde in oktober 2023 de ongeschiktverklaring van een jonge bestuurster, hoewel zij negen drugstesten van januari tot en met augustus 2023 voorlegde: ze had kort voor de zitting opnieuw cannabis gebruikt en er was geen bewezen onthouding van minstens zes maanden (ongeschikt verklaard na drugs: verval bevestigd in beroep). Het hoger beroep leverde enkel een ruimer uitstel op de geldboete op: 2.800 euro van de 3.200 euro werd voor drie jaar uitgesteld.

Bij jongeren komt er nog iets bij. De Politierechtbank Antwerpen legde een minderjarige bestuurder na een positieve drugstest een werkstraf van 50 uur op, met een vervangende geldboete van 1.600 euro, en een maand verval. De ouders werden burgerrechtelijk aansprakelijk verklaard voor de gerechtskosten en de vervangende geldboete (drugs achter het stuur als minderjarige). Meer over de controle zelf leest u bij een positieve speekseltest, drugs achter het stuur en drugs in het verkeer.

Snelheid: wanneer de rechter een verval moet uitspreken

Het grootste deel van de verkeersvonnissen gaat over snelheid. Artikel 29, § 3 WVW bestraft elke snelheidsovertreding met een straf van niveau 1 en een geldboete van effectief € 100 tot € 5.000. De rechter houdt daarbij rekening met het aantal km/u waarmee u de toegelaten snelheid overschreed. Twee drempels zijn beslissend:

• meer dan 40 km/u te snel, of meer dan 30 km/u te snel binnen de bebouwde kom, in een zone 30, schoolomgeving, erf of woonerf: de wet voorziet bovendien in een verval van acht dagen tot vijf jaar, en spreekt de rechter het niet uit, dan moet hij dat motiveren (artikel 29, § 3 WVW);
• meer dan 30 en hoogstens 40 km/u te snel, of meer dan 20 en hoogstens 30 km/u te snel in de bebouwde kom, een zone 30, schoolomgeving, erf of woonerf: de rechter kan een verval uitspreken (artikel 38, § 1, 3°bis WVW).

Boven de eerste drempel is een onmiddellijke inning uitgesloten (artikel 7 van het KB van 19 april 2014). Omdat alleen een rechter een verval kan opleggen, volgt dan in de praktijk een dagvaarding voor de politierechtbank. Maar ook een kleine overschrijding kan daar eindigen: voor 12 km/u te snel buiten de bebouwde kom legde de Brugse politierechter het wettelijke minimum op, 80 euro, vervangbaar door een verval van 15 dagen bij niet-betaling (12 km/u te snel buiten de bebouwde kom).

Wat rechters opleggen: de cijfers uit de vonnissen

De bedragen zijn telkens verhoogd met de opdeciemen die golden op het moment van de feiten. Voor dezelfde overschrijding vandaag ligt de vork op € 100 tot € 5.000, en die verdubbelt bij herhaling binnen drie jaar na een vorige veroordeling in kracht van gewijsde (artikel 29, § 4 WVW). In deze reeks lag het verval voor een zware snelheidsovertreding tussen 8 en 22 dagen. Een opschorting werd bij 55 km/u te snel geweigerd "vanwege de ernst van de feiten".

Herhaling bij snelheid

Herhaling telt op twee manieren. De geldboete verdubbelt wanneer u binnen drie jaar na een veroordeling voor een snelheidsovertreding of een overtreding van artikel 29, § 1 opnieuw zo een overtreding begaat. En wie na een veroordeling voor een van de zware misdrijven die artikel 38, § 6 WVW opsomt, waaronder een snelheidsovertreding van meer dan 40 km/u of meer dan 30 km/u in de bebouwde kom, binnen drie jaar opnieuw een van die misdrijven pleegt, krijgt verplicht minstens drie maanden verval en moet de vier herstelexamens afleggen. Wie binnen drie jaar vóór de overtreding al drie keer werd veroordeeld voor een overtreding van de Wegverkeerswet, riskeert bovendien voor eender welke overtreding een verval (artikel 38, § 1, 4° WVW). Meer daarover vindt u bij recidive in het verkeer, de boete in een zone 30 en snelheidsovertredingen.

Het verval enkel in het weekend: wanneer wel en wanneer niet

Artikel 38, § 2bis WVW laat de rechter toe om te bevelen dat het effectieve verval enkel wordt uitgevoerd van vrijdag 20 uur tot zondag 20 uur, en van 20 uur op de vooravond van een feestdag tot 20 uur op die feestdag. Het is een mogelijkheid voor de rechter, geen recht van de beklaagde.

In de gepubliceerde snelheidszaken stonden politierechters in Brugge, Gent en Maaseik het weekendregime toe, telkens met dezelfde motivering: de beklaagde kan bepaalde verplaatsingen niet vermijden (weekendverval na 53 km/u te snel, 33 km/u te snel in de bebouwde kom, 125 km/u waar 70 geldt). Wie zo een regime vraagt, maakt best concreet waarom: een werkgeversattest, uurroosters, de afstand naar het werk of de zorg voor een familielid.

Er zijn twee wettelijke grenzen. Het weekendregime kan niet als de rechter een alcoholslot oplegt, en evenmin als hij het herstel afhankelijk maakt van examens, onderzoeken of een opleiding. Daarom weigerde de Politierechtbank Antwerpen het bij 0,93 mg/l, en daarom kon het niet voor de jonge bestuurder die een theoretisch examen moest afleggen. Ook zonder die wettelijke hindernis kan de rechter weigeren: bij gsm-gebruik in herhaling hield de Brugse politierechter het verval van 30 dagen gewoon doorlopend.

Nog een praktisch punt: een verval als straf gaat in op de vijfde dag na de kennisgeving door het openbaar ministerie, zaterdagen, zondagen en wettelijke feestdagen niet meegerekend. Bezorgt u uw rijbewijs niet tijdig aan de griffie, dan wordt het verval van rechtswege verlengd met de verstreken tijd (artikel 40 WVW). Meer over de duur en de uitvoering vindt u bij het verval van het recht tot sturen.

Gsm achter het stuur

Een mobiel toestel met scherm gebruiken, vasthouden of manipuleren tijdens het rijden, zonder dat het in een houder aan het voertuig bevestigd is, is een overtreding van artikel 8.4 van de Wegcode en een overtreding van de derde graad. Onder de Wegverkeerswet zoals die sinds 1 september 2026 geldt, is dat een straf van niveau 1 met een geldboete van effectief € 300 tot € 5.000 (artikel 29, § 1 WVW). De rechter kan een verval van acht dagen tot vijf jaar uitspreken (artikel 38, § 1, 3° WVW). Bij herhaling binnen drie jaar verdubbelt de geldboete.

Een gsm-zaak voor de politierechter kost al snel meer dan veel bestuurders verwachten. De Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Brugge, legde in november 2025 240 euro op, waarvan de helft met uitstel, en 15 dagen verval, plus de bijdragen en 95,40 euro gerechtskosten (gsm achter het stuur: boete en 15 dagen verval). Het vonnis herinnert eraan dat wachten voor een rood licht of in de file geen stilstaan of parkeren is. In herhaling werd het 600 euro, het minimum van de verdubbelde vork voor feiten van april 2026, en 30 dagen verval zonder weekendregime. Zie ook onze pagina over de gsm achter het stuur.

Beginnende bestuurders en het voorlopig rijbewijs

Voor wie nog geen twee jaar houder is van een rijbewijs B, is de wet strenger. Artikel 38, § 5 WVW verplicht de rechter bij een overtreding met een motorvoertuig die tot een verval kan leiden, om een verval uit te spreken en het herstel minstens afhankelijk te maken van een theoretisch of praktisch examen. Die regel geldt onder meer niet voor overtredingen van de tweede graad. Of u nog geen twee jaar een rijbewijs hebt, beoordeelt de rechter op de datum van de feiten.

De Politierechtbank Oost-Vlaanderen, afdeling Gent, paste die regel toe op een bestuurder die 93 km/u reed waar 50 km/u gold: 360 euro, 22 dagen verval en een theoretisch examen (snelheidsovertreding met rijbewijs minder dan 2 jaar). Omdat het herstel van een examen afhangt, kon dat verval niet enkel in het weekend worden uitgevoerd.

Wie met een voorlopig rijbewijs rijdt, moet bovendien de voorwaarden ervan naleven; wie dat niet doet, pleegt een misdrijf van artikel 30, § 2 WVW. De Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Kortrijk, behandelde een bestuurder met een voorlopig rijbewijs met begeleider die op één dag vier inbreuken beging: geen gordel, een kind zonder geschikt kinderbeveiligingssysteem, de voorwaarden van het voorlopig rijbewijs niet nageleefd en meer inzittenden dan plaatsen met een gordel. Na een positief advies van het justitiehuis en met instemming van de beklaagde volgde een werkstraf van 50 uur, met een vervangende geldboete van 800 euro (voorlopig rijbewijs geschonden: 50 uur werkstraf). Meer over de regels vindt u bij het voorlopig rijbewijs.

Rijden tijdens een verval of zonder herstelexamens

Dit behoort tot de zwaarst bestrafte verkeersmisdrijven. Artikel 48 WVW bestraft wie een voertuig bestuurt spijts een uitgesproken verval, of zonder te hebben voldaan aan de opgelegde herstelvoorwaarden, met een straf van niveau 2 en een nieuw verval van minstens drie maanden tot vijf jaar of voorgoed. De geldboete die de rechter daarbij kan opleggen, bedraagt effectief € 5.000 tot € 20.000. Bij herhaling binnen drie jaar kan een straf van niveau 3 volgen: een gevangenisstraf van meer dan drie tot vijf jaar, met een geldboete van effectief € 10.000 tot € 40.000. Wie rijdt terwijl zijn rijbewijs onmiddellijk is ingetrokken, riskeert eveneens een straf van niveau 2 en een verval van minstens drie maanden (artikel 30, § 3 WVW).

De vonnissen bevestigen die strengheid. Een bestuurder die onder invloed van cannabis en cocaïne reed terwijl hij vervallen was, en voor beide feiten in herhaling was, kreeg bij verstek 18 maanden gevangenisstraf. Na zijn verzet legde de Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Brugge, een jaar gevangenisstraf zonder uitstel op, geldboetes van 4.000 en 8.000 euro, vervallen van zes en achttien maanden met vier herstelexamens en een verval tot bewijs van herstelde rijgeschiktheid. De rechtbank had een straf onder elektronisch toezicht, een werkstraf en een probatiestraf overwogen, maar vond die niet voldoende (verzet tegen verstekvonnis: 1 jaar cel voor rijden tijdens verval). Die feiten dateren van juni 2025, zodat het oude recht gold.

Dat een werkstraf wel kan, toont een zaak in Sint-Niklaas. Voor sturen spijts verval, samen met een snelheidsovertreding in herhaling en met instemming van de beklaagde, volgde een werkstraf van 200 uur met een vervangende gevangenisstraf van een jaar, zes maanden verval en vier herstelexamens (sturen spijts verval: 200 uur werkstraf). En wie een verval uitzat maar de opgelegde herstelexamens niet aflegde, rijdt evengoed strafbaar: in de Brusselse alcoholzaak werd dat apart bestraft met een nieuwe geldboete en een bijkomend verval. Meer over de intrekking ter plaatse leest u bij de onmiddellijke intrekking van het rijbewijs en intrekking van het rijbewijs.

Onverzekerd rijden, opgevoerde bromfietsen en minderjarigen

Een motorvoertuig in het verkeer brengen zonder BA-verzekering is strafbaar volgens artikel 22 van de WAM-wet van 21 november 1989, voor de eigenaar en de houder die het voertuig in het verkeer brengen, en voor de bestuurder. De houder en de bestuurder zijn enkel strafbaar als ze wisten dat het voertuig niet verzekerd was. De WAM-wet kreeg geen eigen strafniveau: via artikel 78 Sw. wordt de straf gelezen als een straf van niveau 1, en voor feiten vanaf 1 september 2026 wordt de geldboete uit de WAM-wet, 100 tot 1.000 euro, met 10 vermenigvuldigd. Voor oudere feiten gelden de opdeciemen van toen. De rechter kan daarnaast een verval uitspreken van acht dagen tot vijf jaar of voorgoed, en de verbeurdverklaring van het voertuig bevelen (artikel 24 WAM-wet).

Politierechters zijn hier streng in hun motivering: rijden zonder verzekering wentelt volgens hen de financiële gevolgen van een ongeval af op de gemeenschap. Voor een onverzekerd voertuig dat ook zonder inschrijving of zonder de toegekende nummerplaat reed, legde de Brugse politierechter 960 euro op (120 euro × 8), waarvan de helft met uitstel, en een maand verval (onverzekerd voertuig: oud strafrecht op feiten van vóór 1 september 2026).

De opgevoerde bromfiets komt meestal met drie tenlasteleggingen tegelijk: geen verzekering, geen geldig rijbewijs voor wat juridisch een motorfiets is geworden, en een voertuig dat niet meer gelijkvormig is met het goedgekeurde type. In twee Brugse vonnissen volgde telkens 1.600 euro, waarvan 400 euro met uitstel, en een verval van 15 en 21 dagen (opgevoerde bromfiets: opschorting geweigerd, opgefokte bromfiets zonder verzekering en rijbewijs). De rechter noemde rijden zonder rijbewijs en zonder verzekering "een ernstige maatschappelijke tekortkoming en asociale gedraging". Rijden zonder het vereiste rijbewijs is onder de nieuwe wet overigens een straf van niveau 2, met een geldboete van effectief € 2.000 tot € 20.000 (artikel 30, § 1 WVW).

Minderjarigen voor de politierechter

Ook minderjarigen kunnen voor verkeersmisdrijven voor de politierechter terechtkomen. In een Brugse zaak kreeg een minderjarige voor rijden zonder verzekering, met een niet-ingeschreven voertuig en zonder rijbewijs een werkstraf van 60 uur, met een vervangende geldboete van 1.600 euro, en 45 dagen verval (minderjarige met opgevoerde bromfiets: werkstraf en ouderlijke aansprakelijkheid).

Voor de ouders heeft zo een zaak ook gevolgen. Artikel 67 WVW bepaalt dat wie burgerrechtelijk aansprakelijk is voor de schadevergoeding en de kosten, ook aansprakelijk is voor de geldboete. Die aansprakelijkheid van ouders staat sinds 1 januari 2025 in artikel 6.12 BW, dat artikel 1384 oud BW verving: foutloos voor kinderen jonger dan zestien jaar, en voor kinderen van zestien jaar of ouder tenzij de ouders aantonen dat de schade niet aan een fout van hun kant te wijten is. In de Brugse bromfietszaak en in de Antwerpse drugszaak werden de ouders aansprakelijk verklaard voor de gerechtskosten en de vervangende geldboete. Zie ook het rijbewijs voor een bromfiets, de verplichte BA-verzekering en de aansprakelijkheid van minderjarigen in het verkeer.

Medische ongeschiktheid en de herziening van artikel 44 WVW

Naast de straf kent de Wegverkeerswet een veiligheidsmaatregel die vaak zwaarder doorweegt: het verval wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid. Wordt u naar aanleiding van een veroordeling, opschorting of internering wegens een verkeersovertreding ongeschikt bevonden om een motorvoertuig te besturen, dan moet de rechter het verval uitspreken (artikel 42 WVW). Dat verval heeft geen vaste duur: het loopt tot u bewijst dat u niet meer ongeschikt bent. Het kan in elke aanleg worden uitgesproken, ongeacht wie het rechtsmiddel instelde, en het gaat in bij de uitspraak als het vonnis op tegenspraak is gewezen, of bij de betekening als het bij verstek is gewezen, ook als u een rechtsmiddel instelt (artikel 43 WVW).

In de gepubliceerde rechtspraak volgt de ongeschiktverklaring vooral na drugs of alcohol, vaak in herhaling, en na rijden met een medische aandoening. In die laatste zaak werd een bestuurder vervolgd op grond van artikel 30, § 1, 4° WVW, dat het besturen strafbaar stelt bij bepaalde door de Koning aangewezen aandoeningen of zonder het opgelegde geneeskundig onderzoek. De Brugse politierechter legde 1.600 euro op, waarvan de helft met uitstel, 15 dagen verval met een medisch en psychologisch onderzoek als herstelvoorwaarde, en een verval wegens ongeschiktheid (rijden zonder medische rijgeschiktheid: boete én ongeschiktverklaring). Onder de nieuwe wet is dat misdrijf een straf van niveau 2.

Het rijbewijs terugkrijgen via een herziening

De weg terug loopt via artikel 44 WVW. Minstens zes maanden na de dag van de uitspraak van het vonnis dat in kracht van gewijsde is gegaan, kunt u met een verzoekschrift aan het openbaar ministerie een herziening vragen, voor het gerecht dat het verval uitsprak. Tegen die beslissing staat geen hoger beroep open. Wordt uw verzoek afgewezen, dan kunt u pas zes maanden na de afwijzing een nieuw verzoek indienen.

Dat die weg werkt als het dossier goed is opgebouwd, blijkt uit een beslissing van de Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Kortrijk, van 24 maart 2026. Een bestuurder die in december 2023 ongeschikt was verklaard, vroeg iets meer dan twee jaar later de herziening. Uit de voorgelegde stukken bleek dat hij opnieuw geschikt was, en de rechtbank hief het verval op (rijbewijs terugkrijgen na medische ongeschiktheid). Het omgekeerde leert de Veurnse beroepszaak: wie kort voor de zitting opnieuw gebruikt, overtuigt niet, ook niet met een reeks negatieve testen. Een sterk verzoek steunt in de praktijk op medische attesten en toxicologische analyses over een lange periode.

Herstelexamens: welke, wanneer en wat ze kosten

De rechter kan het herstel in het recht tot sturen afhankelijk maken van een theoretisch examen, een praktisch examen, een geneeskundig onderzoek, een psychologisch onderzoek of een specifieke opleiding (artikel 38, § 3 WVW). Sinds 1 januari 2026 kan die opleiding het theoretisch en praktisch examen aanvullen of vervangen waar de wet examens oplegt. In drie situaties zijn herstelvoorwaarden verplicht:

• bij een beginnende bestuurder: minstens het theoretisch of praktisch examen (artikel 38, § 5 WVW);
• bij herhaling binnen drie jaar van een van de zware misdrijven die artikel 38, § 6 WVW opsomt, zoals alcohol vanaf 0,35 mg/l, dronkenschap, drugs, rijden zonder rijbewijs, vluchtmisdrijf, rijden tijdens een verval, een zware snelheidsovertreding, een overtreding van de vierde graad of onverzekerd rijden: minstens drie maanden verval en alle vier de examens en onderzoeken, bij een volgende herhaling minstens zes en daarna negen maanden;
• bij een veroordeling voor doding of integriteitsaantasting in het verkeer samen met bepaalde andere verkeersmisdrijven (artikel 38, § 2 WVW).

De vonnissen tonen dat de vier examens bij herhaling een vaste waarde zijn. Slagen kost tijd en geld, en zolang u niet geslaagd bent, bent u niet hersteld in uw recht tot sturen: wie toch rijdt, valt onder artikel 48 WVW. Voor overtredingen van artikel 29 WVW kan de rechter de geldboete verminderen met de kosten van de herstelonderzoeken, -examens en -opleiding die u voor het eerst aflegt en met de erelonen van de geneesheer en de psycholoog, zonder dat de boete onder één euro zakt (artikel 29, § 4 WVW). Meer uitleg vindt u bij de herstelexamens.

Werkstraf, uitstel en opschorting: wat u nog kunt bereiken

Een geldboete en een verval zijn niet de enige mogelijke uitkomst. Het nieuwe Strafwetboek laat bij een straf van niveau 1 of 2 een werkstraf als hoofdstraf toe, op voorwaarde dat u daar zelf of via uw advocaat mee instemt: 20 tot 120 uur op niveau 1, meer dan 120 tot 300 uur op niveau 2 (artikel 45 Sw.). De rechter legt daarbij een vervangende geldboete of gevangenisstraf op voor het geval u de werkstraf niet uitvoert. Voor feiten van vóór 1 september 2026: artikel 37quinquies oud Sw.

In de gepubliceerde vonnissen kregen onder meer een leerling-bestuurder (50 uur), een minderjarige met een opgevoerde bromfiets (60 uur), een bestuurder met verboden detectieapparatuur en een bedekte nummerplaat (100 uur, verboden detectieapparatuur en bedekte nummerplaat) en een bestuurder die spijts verval reed (200 uur) een werkstraf. Rechters zien er een opbouwende straf in, zeker voor jonge beklaagden met een blanco strafblad.

Uitstel van de tenuitvoerlegging kan voor straffen die niveau 3 niet te boven gaan, met een proeftijd van één tot vijf jaar (artikel 65 Sw.). Verleent de rechter uitstel voor een verval, dan moet hij wel een effectief deel van minstens acht dagen opleggen (artikel 41 WVW). Werd het uitstel verleend voor een verkeersmisdrijf, dan kan het worden herroepen als u tijdens de proeftijd een nieuw misdrijf pleegt dat tot een veroordeling op grond van de Wegverkeerswet leidt (artikel 65, § 4 Sw.).

De opschorting van de uitspraak van de veroordeling, waarbij de rechter de feiten bewezen verklaart maar geen straf uitspreekt, bestaat nog steeds (artikel 64 Sw.) en vereist uw instemming. Bij zware feiten is de rechtspraak terughoudend: de Politierechtbank Limburg, afdeling Maaseik, weigerde ze bij 55 km/u te snel, en de Brugse politierechter weigerde ze bij een opgevoerde bromfiets zonder verzekering en rijbewijs. Onder het oude recht stond de opschorting in de wet van 29 juni 1964.

Een ongeval met gewonden: straf en schadevergoeding

Bij een ongeval met gewonden komt het gemeen strafrecht erbij. Artikel 218 Sw. bestraft het veroorzaken van een integriteitsaantasting door een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid in het verkeer met een straf van niveau 2; doding in het verkeer valt onder artikel 107 Sw., met een straf van niveau 3. Voor feiten van vóór 1 september 2026 gold artikel 420 oud Sw., dat geen ernstig gebrek aan voorzorg vereiste. Wie na een ongeval de vlucht neemt om zich aan de vaststellingen te onttrekken, pleegt vluchtmisdrijf (artikel 33 WVW).

De Brugse politierechter veroordeelde een bestuurder die in een fietszone een fietser inhaalde en niet kon stoppen voor een voorzienbare hindernis, tot 400 euro, waarvan de helft met uitstel. Voor vluchtmisdrijf volgde een vrijspraak wegens twijfel. De fietser die zich burgerlijke partij stelde en 500 euro vroeg, kreeg niets, omdat hij geen enkel stuk voorlegde om zijn schade te bewijzen (inhalen in fietszone: boete, maar schadeclaim afgewezen). Wie schade lijdt, moet die dus aantonen, met facturen, medische attesten en foto's. Om een eerste idee te krijgen van wat letselschade waard kan zijn, is er de schadevergoeding-calculator; meer uitleg vindt u bij letselschade na een verkeersongeval en de straf voor vluchtmisdrijf.

Het wettelijk kader op een rij

De tabel zet de belangrijkste strafbepalingen naast elkaar, zoals ze gelden voor feiten vanaf 1 september 2026. De bedragen zijn effectief, dus met de 2,5 opdeciemen inbegrepen.

Een straf van niveau 1 bestaat onder meer uit een geldboete, een werkstraf van 20 tot 120 uur, een probatiestraf van zes tot twaalf maanden of een veroordeling bij schuldigverklaring, maar nooit een gevangenisstraf. Een straf van niveau 2 omvat een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar, maar ook alternatieven zoals een straf onder elektronisch toezicht of een werkstraf, en kan bij verzachtende omstandigheden worden teruggebracht naar niveau 1 (artikel 36 Sw.).

Bij een veroordeling komen er doorgaans nog kosten bij: een bijdrage aan het Slachtofferfonds (200 of 250 euro in de vonnissen die het bedrag vermelden), een bijdrage aan het Begrotingsfonds voor de juridische tweedelijnsbijstand (26 euro in de vonnissen die het bedrag vermelden) en de gerechtskosten. Een geldboete die op grond van de Wegverkeerswet is opgelegd, staat drie jaar na de beslissing niet meer op het uittreksel uit het strafregister dat u zelf aanvraagt, tenzij het vonnis een verval inhoudt waarvan de gevolgen langer dan drie jaar duren (artikel 595 Sv.). Meer daarover leest u bij het strafblad na een verkeersovertreding.

De termijnen op een rij

Twijfelt u over de laatste dag van uw termijn, reken die dan na met de beroepstermijn-calculator en wacht niet tot de laatste dag.

Wat kunt u doen na een vonnis?

Verzet als u verstek liet gaan

Werd u veroordeeld zonder dat u verscheen, dan kunt u binnen vijftien dagen na de betekening verzet aantekenen; gebeurde de betekening niet aan u in persoon, dan loopt die termijn voor de straf pas vanaf de dag waarop u er kennis van kreeg (artikel 187 Sv.). Na een ontvankelijk verzet wordt de veroordeling als niet bestaande beschouwd en behandelt de rechter de zaak opnieuw. In de Brugse zaak over rijden tijdens verval daalde de gevangenisstraf zo van 18 maanden naar een jaar. Maar let op: het verzet wordt als ongedaan beschouwd als vaststaat dat u de dagvaarding kende en u geen overmacht of wettige reden van verschoning aanvoert, en wie bij het verzet opnieuw verstek laat gaan, krijgt geen tweede kans. De kosten van het verzet blijven voor uw rekening als het verstek aan u te wijten was, ook als de straf daalt. Meer daarover leest u bij verzet tegen een vonnis en verzet tegen een verkeersboete.

Hoger beroep tegen een vonnis op tegenspraak

Tegen een vonnis van de politierechtbank gaat u in hoger beroep bij de rechtbank van eerste aanleg, binnen dertig dagen na de uitspraak (artikel 203 Sv.). Binnen dezelfde termijn moet u een verzoekschrift indienen dat nauwkeurig de grieven tegen het vonnis vermeldt, anders vervalt uw beroep (artikel 204 Sv.). Tijdens de beroepstermijn en de procedure wordt de uitvoering van het vonnis in de regel geschorst, maar een verval wegens ongeschiktheid loopt gewoon door. Weet ook dat het openbaar ministerie op zijn beurt beroep kan instellen, en dat een ongeschiktverklaring in elke aanleg kan worden uitgesproken. Het hoger beroep in de Veurnse drugszaak leverde enkel een ruimer uitstel op. Meer uitleg vindt u bij hoger beroep in een strafzaak.

Het vonnis uitvoeren

Na een definitief vonnis ontvangt u een kennisgeving van het openbaar ministerie om uw rijbewijs op de griffie af te geven. De geldboete, de bijdragen en de kosten betaalt u op de wijze die u wordt meegedeeld. In de vonnissen over oudere feiten werd de geldboete bij niet-betaling vervangbaar verklaard door een verval van acht dagen tot een jaar (artikel 69bis WVW in de versie van vóór 1 september 2026); de vonnissen noemen dat soms een rijverbod. Wie het moeilijk heeft om te betalen, vraagt best al tijdens de zitting om een afbetaling in schijven.

Herstel en herziening

Werd het herstel afhankelijk gemaakt van examens of onderzoeken, dan krijgt u uw rijbewijs pas terug nadat u daarvoor geslaagd bent. Werd u ongeschikt verklaard, dan loopt de weg terug via de herziening van artikel 44 WVW. Tegen een arrest of vonnis in laatste aanleg staat nog cassatieberoep open binnen vijftien dagen na de uitspraak, of bij een beslissing bij verstek binnen vijftien dagen na het verstrijken van de gewone verzettermijn (artikelen 423 en 424 Sv.), maar het Hof van Cassatie oordeelt niet opnieuw over de feiten; het kijkt alleen of de wet correct werd toegepast.

Voorbeeld: Jonas uit Gent, 0,81 mg/l na een verjaardagsfeest

Dit voorbeeld is verzonnen en dient enkel ter illustratie. Stel: Jonas, 41 jaar, uit Gent, rijdt op zaterdag 12 september 2026 na een verjaardagsfeest naar huis en wordt gecontroleerd. De ademanalyse meet 0,81 mg/l. Hij heeft een blanco strafblad, rijdt al twintig jaar en heeft zijn auto nodig om klanten te bezoeken.

Omdat de feiten na 1 september 2026 vallen, geldt de Wegverkeerswet zoals omgezet door de wet van 25 mei 2026. Het gaat om artikel 34, § 2 WVW: een straf van niveau 1, met een geldboete van effectief € 2.000 tot € 20.000. Een gevangenisstraf is niet mogelijk. Omdat 0,81 mg/l boven 0,78 mg/l ligt, moet de rechter in principe een alcoholslot opleggen, tenzij hij uitdrukkelijk motiveert waarom niet (artikel 37/1, § 1 WVW).

Jonas' advocaat legt een attest van zijn werkgever voor, zijn loonfiches en een bewijs dat hij vrijwillig een sensibiliseringscursus volgde. Hij vraagt de rechter om het verval enkel in het weekend te laten uitvoeren. De politierechter vindt het alcoholslot bij deze waarde toch aangewezen en legt het op voor één jaar. Daardoor kan hij het weekendregime niet toestaan (artikel 38, § 2bis WVW). Het verval beperkt hij tot 15 dagen. De geldboete bepaalt hij op het wettelijke minimum van 1.600 euro, met de opdeciemen 2.000 euro, en op vraag van de advocaat vermindert hij die geldboete van 1.600 euro met 750 euro aan kosten van het alcoholslot en het omkaderingsprogramma (artikel 37/1, § 3 WVW). Jonas betaalt uiteindelijk een geldboete van 850 euro, met de opdeciemen 1.062,50 euro, de bijdragen aan het Slachtofferfonds en het Begrotingsfonds en de gerechtskosten.

Had Jonas 0,70 mg/l geblazen, dan was het alcoholslot facultatief geweest en had de rechter een verval enkel in het weekend wel kunnen overwegen. En had hij binnen drie jaar na een eerdere veroordeling voor alcohol vanaf 0,35 mg/l of voor dronkenschap opnieuw gereden, dan was het een straf van niveau 2 geworden, met verplicht minstens drie maanden verval en vier herstelexamens.

Voorbeeld: Mehdi uit Leuven, 62 km/u in een zone 30 met een rijbewijs van amper een jaar

Ook dit voorbeeld is verzonnen en dient enkel ter illustratie. Stel: Mehdi, 20 jaar, uit Leuven, haalde zijn rijbewijs B in de zomer van 2025. Op donderdag 10 september 2026 wordt hij in een zone 30 geflitst aan een gecorrigeerde snelheid van 62 km/u, 32 km/u te snel.

Omdat hij meer dan 30 km/u te snel reed in een zone 30, is een onmiddellijke inning uitgesloten en voorziet de wet in een verval van minstens acht dagen, tenzij de rechter motiveert waarom niet (artikel 29, § 3 WVW). Omdat Mehdi bovendien nog geen twee jaar een rijbewijs B heeft, moet de rechter hoe dan ook een verval uitspreken en het herstel minstens afhankelijk maken van een theoretisch of praktisch examen (artikel 38, § 5 WVW). De geldboete bedraagt effectief € 100 tot € 5.000.

Op de zitting legt Mehdi uit dat hij student is en een studentenjob heeft. De politierechter legt een geldboete op van 400 euro, 320 euro verhoogd met de opdeciemen, een verval van 15 dagen en een theoretisch examen. Een verval enkel in het weekend is niet mogelijk, omdat het herstel van een examen afhangt. Op vraag van Mehdi vermindert de rechter de geldboete met de kosten van dat examen, die Mehdi voor het eerst aflegt (artikel 29, § 4 WVW).

Na de 15 dagen mag Mehdi nog niet rijden: pas als hij voor het theoretisch examen slaagt, is hij hersteld in zijn recht tot sturen. Zou hij intussen toch achter het stuur kruipen, dan riskeert hij een straf van niveau 2, een geldboete van effectief € 5.000 tot € 20.000 en een nieuw verval van minstens drie maanden (artikel 48 WVW). Mehdi slaagt drie weken later en krijgt zijn rijbewijs terug.

Wat als u de kosten van een advocaat niet kunt dragen

Een verkeerszaak lijkt klein, tot het vonnis er ligt. Wie over ontoereikende bestaansmiddelen beschikt, kan gedeeltelijk of volledig kosteloze juridische tweedelijnsbijstand krijgen, beter bekend als pro deo (artikel 508/13 Ger.W.). U vraagt die aan bij het bureau voor juridische bijstand van de balie. De inkomensgrenzen worden elk jaar op 1 september geïndexeerd (artikel 508/13/4 Ger.W.); met de pro-deo-checker ziet u in enkele minuten of u in aanmerking komt. Meer uitleg over de aanvraag vindt u bij een pro-deoadvocaat in strafzaken.

Kijk ook uw verzekeringen na. Veel polissen bevatten een luik rechtsbijstand dat de kosten van een advocaat voor de politierechtbank geheel of gedeeltelijk dekt, al sluiten polissen bepaalde feiten, zoals rijden onder invloed, soms uit. De wet kent pro deo niet toe als en in de mate dat een derde betaler, zoals een rechtsbijstandsverzekeraar, kan tussenkomen (artikel 508/13 Ger.W.). Met de rechtsbijstandsverzekering-checker gaat u na wat uw polis dekt; meer uitleg vindt u bij de dekking van een rechtsbijstandsverzekering. En wie de geldboete zelf moeilijk kan betalen, kan de rechter vragen om rekening te houden met zijn financiële toestand of om een betaling in schijven (artikel 52, § 2 Sw.).

Verwante onderwerpen

• Verkeersrecht: onze aanpak en tarieven
• Gedagvaard voor de politierechtbank
• De politierechtbank en uw verkeersovertreding
• Een snelheidsboete aanvechten
• De straf voor rijden zonder rijbewijs
• Verkeersboete-calculator
• Strafmaat-simulator
• Alle rechtspraakanalyses op lawbase.be
• Rechtspraak strafrecht
• Rechtspraak burgerlijk recht

Tot slot

Hebt u een dagvaarding of een vonnis gekregen, noteer dan vandaag de datum van de feiten en de datum van de betekening: die twee data bepalen welk recht geldt en welke termijn loopt. Laat uw dossier nazien vóór de zitting of ruim binnen de beroepstermijn, zodat er nog tijd is om attesten, analyses of een werkgeversverklaring te verzamelen.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren. Een videocall van 30 minuten met een advocaat kost € 60,50 incl. btw; een consultatie op kantoor van 60 minuten kost € 90,75 incl. btw.