Rijbewijs terugkrijgen na medische ongeschiktheid: verval opgeheven

Relevante Juridische Tools

De feiten

Bij vonnis van 5 december 2023 verklaarde de Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Kortrijk, een bestuurder lichamelijk en/of geestelijk ongeschikt tot het besturen van een motorvoertuig. Daarom werd hij vervallen verklaard van het recht om alle motorvoertuigen te besturen, "voor een duur die afhankelijk is van het bewijs" dat hij niet meer ongeschikt is om een motorvoertuig te besturen. Dat vonnis ging in kracht van gewijsde.

Op 27 januari 2026 ontving het openbaar ministerie van de bestuurder een verzoekschrift tot herziening van dat verval. Het verzoekschrift werd op 2 februari 2026 neergelegd ter griffie van de politierechtbank. De zaak werd op tegenspraak behandeld: het openbaar ministerie vatte de zaak samen en zette zijn vordering uiteen, en de verzoeker verdedigde zich, bijgestaan door zijn advocaat. Het vonnis gaat niet in op de reden van de oorspronkelijke ongeschiktverklaring. Voor de rechtsvraag is dat ook niet nodig: het ging er enkel om of de verzoeker vandaag opnieuw rijgeschikt is.

De pleegdatum van de onderliggende feiten is niet vermeld. De daarop toepasselijke strafrechtelijke regels hangen van die datum af; zij kan niet uit de datum van het vonnis worden afgeleid. Deze beslissing behandelt uitsluitend de herziening van het verval wegens ongeschiktheid.

De rechtsvraag

Kan een bestuurder die wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid zijn recht tot sturen verloor, dat recht terugkrijgen, en onder welke voorwaarden? Concreet moest de politierechter nagaan of het verzoek tot herziening regelmatig was ingediend en of de verzoeker aantoonde dat hij niet langer ongeschikt was om een motorvoertuig te besturen.

Wat zegt de wet?

Art. 42 WVW: verval wegens ongeschiktheid

Volgens art. 42 van de wet betreffende de politie over het wegverkeer (Wegverkeerswet, WVW) "moet" het verval van het recht tot sturen worden uitgesproken wanneer, naar aanleiding van een veroordeling of opschorting van straf of internering wegens een overtreding van de politie over het wegverkeer of wegens een verkeersongeval te wijten aan het persoonlijk toedoen van de dader, de schuldige lichamelijk of geestelijk ongeschikt wordt bevonden tot het besturen van een motorvoertuig. Het derde lid bepaalt: "De duur van het verval van het recht tot sturen is afhankelijk van het bewijs dat betrokkene niet meer ongeschikt is om een motorvoertuig te besturen."

Dit verval wordt beschouwd als een veiligheidsmaatregel en niet als een straf: het beschermt de andere weggebruikers zolang de ongeschiktheid duurt. Sinds 1 september 2026 geldt art. 42 WVW, zoals gewijzigd door de wet van 25 mei 2026, ook bij een veroordeling wegens doding in het verkeer (art. 107 en 107/1 van het Strafwetboek) of het veroorzaken van een integriteitsaantasting in het verkeer (art. 218 van het Strafwetboek). De kern van de regeling, een verval zonder vaste einddatum, is ongewijzigd gebleven.

Art. 44 WVW: herziening op verzoek

Art. 44 WVW bepaalt hoe de betrokkene uit die situatie kan geraken. Wie wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid van het recht tot sturen vervallen is verklaard, "kan, na minstens zes maanden te rekenen van de dag van de uitspraak van het vonnis dat in kracht van gewijsde is gegaan, een herziening vragen via een aan het openbaar ministerie gericht verzoekschrift voor het gerecht dat het verval heeft uitgesproken." Het artikel voegt eraan toe: "Tegen de uitspraak van dit gerecht staat geen hoger beroep open." Wordt het verzoek afgewezen, dan kan geen nieuw verzoek worden ingediend voordat zes maanden verstreken zijn, te rekenen vanaf de datum van de afwijzing.

Art. 44 WVW is ongewijzigd sinds 15 februari 2018 en staat in dezelfde bewoordingen in de gecoördineerde Wegverkeerswet zoals die sinds 1 september 2026 geldt. De voorwaarden op een rij:

• Wachttermijn: minstens zes maanden, te rekenen vanaf de dag van de uitspraak van het vonnis dat in kracht van gewijsde is gegaan.
• Vorm: een verzoekschrift gericht aan het openbaar ministerie.
• Bevoegde rechter: het gerecht dat het verval heeft uitgesproken.
• Rechtsmiddel: tegen de beslissing staat geen hoger beroep open.
• Na een afwijzing: pas na zes maanden kan een nieuw verzoek worden ingediend.

De beslissing van de rechtbank

De politierechtbank stelde vast dat zij zelf het verval had uitgesproken bij vonnis van 5 december 2023, dat dit vonnis in kracht van gewijsde was gegaan en dat het verzoekschrift na meer dan zes maanden aan het openbaar ministerie werd gericht. Het verzoek was dus ontvankelijk.

Ten gronde oordeelde de rechtbank "dat uit de voorgelegde stukken blijkt" dat de verzoeker "terug geschikt is om een motorvoertuig te besturen". Ze verklaarde het verzoek ontvankelijk en gegrond, en hief het verval van het recht om alle motorvoertuigen te besturen wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid, uitgesproken bij vonnis van 5 december 2023, op. Het vonnis werd op tegenspraak gewezen op 24 maart 2026.

Analyse en betekenis voor de praktijk

Een verval zonder einddatum, maar niet zonder uitweg

Wie op grond van art. 42 WVW vervallen wordt verklaard, krijgt geen vaste termijn. Het verval loopt zolang de ongeschiktheid niet weerlegd is. Art. 44 WVW biedt de uitweg: na zes maanden kan de betrokkene zelf het initiatief nemen. Zonder zo'n verzoek blijft het verval in principe doorlopen. Deze zaak toont dat de procedure in de praktijk werkt: het openbaar ministerie ontving het verzoekschrift op 27 januari 2026; het werd op 2 februari 2026 ter griffie neergelegd. De verzoeker kreeg zijn rijrecht terug.

De bewijslast ligt bij de bestuurder

Art. 42 WVW koppelt de duur van het verval aan "het bewijs dat betrokkene niet meer ongeschikt is". Het is dus aan de verzoeker om dat bewijs te leveren. Het vonnis is kort gemotiveerd en verwijst enkel naar "de voorgelegde stukken", zonder te vermelden welke stukken dat precies waren. In de praktijk gaat het om recente medische verslagen of attesten die aantonen dat de oorzaak van de ongeschiktheid niet meer bestaat of onder controle is. Hoe concreter en recenter die stukken, hoe beter de rechter kan beoordelen of het verval kan worden opgeheven.

Geen hoger beroep: één kans per verzoek

Omdat tegen de beslissing geen hoger beroep openstaat, moet het dossier meteen volledig zijn. Wordt het verzoek afgewezen, dan moet de betrokkene zes maanden wachten voor hij een nieuw verzoek kan indienen. Een onvolledig dossier kan dus een half jaar extra zonder rijbewijs kosten.

Onderscheid met het verval als straf

Het verval van art. 42 WVW staat los van het verval dat de rechter als straf kan of moet opleggen, bijvoorbeeld op grond van art. 38 WVW. Dat verval als straf wordt uitgesproken voor een bepaalde duur, volgens art. 38, § 1 WVW in de regel van ten minste acht dagen tot ten hoogste vijf jaar, en slechts in de gevallen die de wet bepaalt voor langere tijd of levenslang. Beide kunnen in hetzelfde vonnis samengaan. De opheffing via art. 44 WVW betreft enkel het verval wegens ongeschiktheid. Een ander verval of herstelvoorwaarden uit het oorspronkelijke vonnis vallen daar niet automatisch onder.

Praktische tips

• Ga na wanneer het vonnis dat het verval uitsprak, is uitgesproken en of het in kracht van gewijsde is gegaan. Pas na zes maanden vanaf die uitspraakdatum kan de herziening worden gevraagd.
• Richt het verzoekschrift aan het openbaar ministerie, voor het gerecht dat het verval heeft uitgesproken. Kijk goed na welk gerecht dat is, zeker als er hoger beroep werd ingesteld.
• Verzamel recente, concrete medische stukken die aantonen dat de ongeschiktheid niet meer bestaat. Een summier attest zonder toelichting overtuigt minder.
• Bereid het dossier grondig voor: er is geen hoger beroep mogelijk, en na een afwijzing volgt een wachttijd van zes maanden.
• Controleer of het oorspronkelijke vonnis naast het verval wegens ongeschiktheid nog andere maatregelen bevat, zoals een verval als straf of herstelexamens, en hoe die zich verhouden tot de opheffing.
• Rijd niet opnieuw zolang het verval niet is opgeheven. Sturen spijts verval is een afzonderlijk misdrijf (art. 48 WVW), dat zelf opnieuw tot een verval leidt.

Gerelateerde Zaken