Rijden met medische aandoening: De dubbele sanctie van een straf en een veiligheidsmaatregel (art. 42 WVW)

Mr. Peter-Jan De MeulenaerePolitierechtbank West-Vlaanderen - Afdeling Brugge21 januari 2026595 weergaven

verkeersrechtrijongeschiktheidmedische aandoeningartikel 42 wvwverval van het recht tot sturenpolitierechtbankmedisch onderzoekveiligheidsmaatregel

Samenvatting van de Zaak

Situatie

In deze zaak boog de Politierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Brugge, zich over een bestuurder die werd vervolgd voor het besturen van een motorvoertuig terwijl hij leed aan een medische aandoening die hem rij-ongeschikt maakte. De tenlastelegging was gebaseerd op artikel 30, §1, 4° van de Wegverkeerswet, wat het besturen van een voertuig verbiedt wanneer men lijdt aan specifieke, door de Koning bepaalde lichaamsgebreken of aandoeningen.

Geschil

Het Openbaar Ministerie vorderde een veroordeling, stellende dat de beklaagde een gevaar op de weg vormde door zijn medische toestand. De beklaagde, bijgestaan door zijn advocaat, voerde verweer tegen de beschuldigingen. De precieze aard van de medische aandoening en de specifieke argumenten van de verdediging worden in het vonnis niet gedetailleerd, maar de rechtbank achtte de feiten bewezen. De rechter legde een dubbele sanctie op. Enerzijds een strafrechtelijke veroordeling, bestaande uit een geldboete van €1.600 (waarvan de helft met uitstel voor één jaar) en een tijdelijk verval van het recht tot sturen van 15 dagen. Anderzijds paste de rechtbank artikel 42 van de Wegverkeerswet toe, een veiligheidsmaatregel. Op basis van dit artikel werd de bestuurder lichamelijk of geestelijk ongeschikt bevonden om een motorvoertuig te besturen. Dit resulteerde in een bijkomend verval van het recht tot sturen van onbepaalde duur. Dit tweede rijverbod blijft van kracht totdat de bestuurder kan aantonen dat hij niet langer ongeschikt is.

Beslissing

Als voorwaarde voor het herstel in het recht tot sturen, legde de rechtbank de verplichting op om te slagen voor zowel een medisch als een psychologisch onderzoek. Deze maatregel is bedoeld om de maatschappij te beschermen en ervoor te zorgen dat de bestuurder pas opnieuw de weg op gaat wanneer zijn rijgeschiktheid objectief is vastgesteld. Het vonnis illustreert de strenge aanpak van het gerecht ten aanzien van bestuurders die, bewust of onbewust, een risico vormen door een medische problematiek.

Uitkomst:

Vordering toegewezen

Relevante Juridische Tools

Bereken zelf uw situatie met onze gratis tools:

Verkeersboete Calculator

Bereken uw boete voor snelheid, alcohol of drugs

Rechtsbijstandsverzekering Checker

Check of uw verzekering de kosten dekt

Pro Deo Checker

Check of u recht heeft op gratis rechtsbijstand

Bekijk alle tools

Kernpunten

1Rijden met een medische aandoening die de rijgeschiktheid beïnvloedt, is een strafbare overtreding.
2Een rechter kan naast een straf (boete, tijdelijk rijverbod) ook een veiligheidsmaatregel opleggen, zoals een rijverbod van onbepaalde duur (art. 42 WVW).
3De verklaring van ongeschiktheid (art. 42 WVW) is een veiligheidsmaatregel die onmiddellijk ingaat en pas wordt opgeheven als de bestuurder zijn rijgeschiktheid opnieuw aantoont.
4Het herstel in het recht tot sturen wordt na zo'n veroordeling vaak afhankelijk gemaakt van het slagen voor verplichte medische en psychologische proeven.

Juridische Analyse

Inleiding: De dubbele sanctie bij medische rijongeschiktheid

Dit vonnis van de Politierechtbank West-Vlaanderen is een schoolvoorbeeld van hoe het Belgische verkeersrecht omgaat met bestuurders die wegens een medische toestand een gevaar op de weg (kunnen) vormen. De uitspraak is bijzonder interessant omdat de rechter niet enkel een straf oplegt, maar tegelijkertijd een veiligheidsmaatregel treft. Deze analyse ontleedt de verschillende juridische grondslagen, de redenering van de rechter en de verstrekkende praktische gevolgen voor de betrokken bestuurder.

Analyse van de juridische grondslagen

De kernovertreding: Artikel 30 Wegverkeerswet

De primaire tenlastelegging is gebaseerd op artikel 30, §1, 4° van de Wegverkeerswet (WVW). Dit artikel stelt dat het verboden is een motorvoertuig te besturen wanneer men lijdt aan een van de lichaamsgebreken of aandoeningen die de rijvaardigheid kunnen beïnvloeden. Deze aandoeningen zijn limitatief opgesomd in Bijlage 6 bij het Koninklijk Besluit van 23 maart 1998 betreffende het rijbewijs. Het gaat onder meer om aandoeningen zoals:

Epilepsie
Ernstige cardiovasculaire aandoeningen
Diabetes Mellitus met risico op ernstige hypoglycemie
Visuele afwijkingen
Bepaalde neurologische of psychiatrische stoornissen

De wet legt een grote verantwoordelijkheid bij de bestuurder zelf. Wie weet of vermoedt dat hij aan een dergelijke aandoening lijdt, heeft de plicht zich te onthouden van het sturen en een arts te raadplegen. Het louter besturen van een voertuig in die toestand volstaat voor een veroordeling, zelfs zonder dat er een ongeval plaatsvond.

De veiligheidsmaatregel: Artikel 42 Wegverkeerswet

Het meest ingrijpende aspect van dit vonnis is de toepassing van artikel 42, lid 1 WVW. Dit artikel geeft de rechter de mogelijkheid om een bestuurder lichamelijk of geestelijk ongeschikt te verklaren tot het besturen van een motorvoertuig. Dit is fundamenteel verschillend van een 'gewoon' rijverbod.

De rechtbank stelt vast dat de beklaagde lichamelijk of geestelijk ongeschikt wordt bevonden tot het besturen van een motorvoertuig (artikel 42 W.P.W.) en verklaart de beklaagde vervallen van het recht alle motorvoertuigen te besturen voor de duur afhankelijk van het bewijs dat betrokkene niet meer ongeschikt is om een motorvoertuig te besturen.

Het onderscheid met het rijverbod als straf (opgelegd onder artikel 38 WVW) is cruciaal:

Doel: Een rijverbod onder art. 38 WVW (in casu 15 dagen) is een straf, bedoeld om de overtreder te sanctioneren. De ongeschiktverklaring onder art. 42 WVW is een veiligheidsmaatregel, bedoeld om de maatschappij te beschermen tegen een gevaarlijke bestuurder.
Duur: De straf heeft een vaste, bepaalde duur (15 dagen). De veiligheidsmaatregel heeft een onbepaalde duur. Het verval blijft gelden totdat de bestuurder via een specifieke procedure aantoont dat hij opnieuw rijgeschikt is.
Ingang: Beide maatregelen gaan in principe onmiddellijk in, niettegenstaande hoger beroep. De bestuurder moet zijn rijbewijs binnen de vier werkdagen inleveren op de griffie.

De rechter past hier beide maatregelen cumulatief toe, wat perfect wettelijk is. De bestuurder ondergaat eerst het rijverbod van 15 dagen. Na afloop daarvan blijft echter het verval op basis van artikel 42 doorlopen, waardoor hij nog steeds niet mag rijden.

Herstel in het recht tot sturen: Medische en psychologische proeven

Om de cirkel te sluiten, maakt de rechter het herstel in het recht tot sturen afhankelijk van het slagen voor een medisch én een psychologisch onderzoek. Dit is een bevoegdheid die de rechter put uit artikel 38, §5 WVW. Deze onderzoeken zijn bedoeld om objectief vast te stellen of de bestuurder de nodige fysieke en mentale capaciteiten bezit om veilig een voertuig te besturen.

Het medisch onderzoek zal zich toespitsen op de specifieke aandoening die aan de basis lag van de veroordeling. Dit wordt uitgevoerd door een arts van een erkend centrum (bv. CARA).
Het psychologisch onderzoek peilt naar de attitude van de bestuurder, zijn risicoperceptie en zijn algemene psychische geschiktheid om deel te nemen aan het verkeer.

Pas nadat de bestuurder voor beide proeven is geslaagd, kan hij een verzoekschrift indienen bij het Openbaar Ministerie (niet bij de rechtbank die het vonnis uitsprak) om de opheffing van het verval ex artikel 42 WVW te vragen. Het is het parket dat, na controle van de geslaagde proeven, het rijbewijs zal teruggeven.

Praktische implicaties en advies

Voor bestuurders met een medische aandoening

Dit vonnis onderstreept de proactieve plicht van elke bestuurder. Indien u lijdt aan een aandoening die uw rijvaardigheid kan beïnvloeden, negeer dit dan niet.

Raadpleeg uw arts: Bespreek uw diagnose en de impact ervan op uw rijgeschiktheid. De arts kan u doorverwijzen naar een gespecialiseerd centrum voor een objectieve evaluatie.
Respecteer beperkingen: Het is mogelijk dat u een rijbewijs krijgt met beperkende codes (bv. enkel overdag rijden, verplichte bril, geen passagiers). Het negeren van deze codes is een overtreding.
Informeer uw verzekeraar: Het verzwijgen van een relevante medische aandoening of een rijverbod kan leiden tot de nietigheid van uw verzekeringscontract of een regresvordering door de verzekeraar na een ongeval.

Wat te doen na een ongeschiktverklaring?

Een ongeschiktverklaring op basis van artikel 42 WVW is een ingrijpende maatregel met een onduidelijk eindpunt. De bestuurder moet zelf het initiatief nemen om zijn geschiktheid te bewijzen. De te volgen stappen zijn:

Wacht de kennisgeving van het Openbaar Ministerie af met de details over de op te leggen examens.
Schrijf u in bij een erkend centrum voor de medische en/of psychologische proeven.
Leg de proeven met succes af.
Dien een verzoekschrift in bij de griffie van de rechtbank die het verval heeft uitgesproken, gericht aan het Openbaar Ministerie, met het bewijs van slagen.
Het Openbaar Ministerie zal na controle de opheffing van het verval bevelen en u informeren wanneer u uw rijbewijs kan terugkrijgen.

Het is cruciaal om gedurende deze hele periode geen enkel motorvoertuig te besturen. Rijden spijts verval is een zwaar misdrijf (art. 48 WVW) dat bestraft wordt met gevangenisstraffen, zware geldboetes en een nieuw, langdurig rijverbod.