Voogdij over minderjarigen: hoe werkt het?

Wanneer de ouders van een minderjarig kind overlijden of niet langer in staat zijn om het ouderlijk gezag uit te oefenen, ontstaat er een juridisch vacuüm. In dergelijke kwetsbare situaties voorziet het Belgische recht in het mechanisme van de voogdij. De voogdij is een wettelijke beschermingsmaatregel die erop gericht is de belangen van de minderjarige te waarborgen, zowel op persoonlijk vlak als wat betreft het beheer van hun goederen. Bij LawBase begrijpen we dat dit een emotioneel beladen onderwerp is. Onze advocaten in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven staan klaar om u te begeleiden doorheen deze complexe juridische procedures met de nodige sereniteit en expertise.

Wettelijk Kader

De voogdij over minderjarigen wordt in het Belgisch recht fundamenteel beheerst door het Burgerlijk Wetboek. De relevante bepalingen zijn terug te vinden in de Artikelen 389 tot en met 420 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Deze artikelen vormen de ruggengraat van de procedure en definiëren de rol van de verschillende actoren binnen het voogdijschap.

Er kan sprake zijn van voogdij in twee specifieke scenario's: wanneer beide ouders zijn overleden, of wanneer beide ouders juridisch of feitelijk in de onmogelijkheid verkeren om het ouderlijk gezag uit te oefenen (bijvoorbeeld bij een gerechtelijke ontzetting uit de ouderlijke macht). Het doel van de wetgever is hierbij steeds het 'hoger belang van het kind'.

Binnen dit kader onderscheiden we drie centrale figuren:

• De Voogd: De persoon die instaat voor de zorg van het kind en het beheer van de goederen.
• De Toeziende Voogd: Een persoon die toezicht houdt op de handelingen van de voogd en optreedt bij belangenconflicten.
• De Vrederechter: De centrale autoriteit die toeziet op de organisatie en de werking van de voogdij.

Procedure en Stappen

De organisatie van de voogdij volgt een strikt wettelijk traject onder toezicht van de vrederechter van de woonplaats of de gewone verblijfplaats van de minderjarige. Hieronder volgt een chronologisch overzicht van de te nemen stappen:

1. De opening van de voogdij: Zodra de ouders niet meer in staat zijn hun gezag uit te oefenen, moet de voogdij worden geopend. De vrederechter wordt meestal hiervan op de hoogte gebracht door de familie, de burgerlijke stand of het openbaar ministerie.

2. De aanduiding van de voogd: Er zijn twee manieren waarop een voogd kan worden aangesteld. Ten eerste is er de testamentaire voogdij, waarbij de laatststervende ouder via een testament of een verklaring voor de vrederechter een voogd heeft aangewezen. Indien er geen dergelijke aanwijzing is, spreekt men van de gekozen voogdij. In dat geval zal de vrederechter, na het horen van de naaste familieleden, de meest geschikte persoon aanduiden.

3. De eedaflegging: Voordat de voogd zijn functies kan opnemen, moet hij de eed afleggen voor de vrederechter. Hij zweert de voogdij trouw en nauwgezet uit te oefenen.

4. De boedelbeschrijving: Binnen een bepaalde termijn na de aanstelling moet de voogd een inventaris opmaken van de goederen van de minderjarige. Dit is cruciaal om het vermogen van het kind te beschermen tegen vermenging of wanbeheer.

Praktische Tips

Het opnemen van de rol van voogd is een nobele maar zware verantwoordelijkheid. Hier zijn enkele praktische aanbevelingen voor (toekomstige) voogden:

• Anticipeer als ouder: Het is raadzaam voor ouders om een 'verklaring van voorkeur' af te leggen bij de vrederechter of via een notariële akte. Dit vermijdt onzekerheid en familiale conflicten na een overlijden.
• Houd een nauwkeurige administratie bij: Elke uitgave of inkomst voor de minderjarige moet gestaafd kunnen worden. Een aparte bankrekening op naam van de minderjarige is wettelijk verplicht.
• Vraag tijdig machtiging: Voor belangrijke beslissingen (zoals de verkoop van een onroerend goed of het aangaan van een lening namens de minderjarige) heeft u de voorafgaande machtiging van de vrederechter nodig conform Art. 410 BW.
• Win juridisch advies in: De formaliteiten zijn strikt. Bij LawBase bieden we een gratis videocall aan om uw situatie te screenen. Voor een diepgaand gesprek kunt u terecht in onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven voor een fysieke consultatie van €50 (30 min).

Kosten en Vergoedingen

In principe is de opdracht van een voogd kosteloos. De wet gaat ervan uit dat voogdij een morele plicht is, vaak binnen de familiale sfeer. Er zijn echter nuances:

• Onkostenvergoeding: De voogd heeft recht op de terugbetaling van alle gemaakte kosten die noodzakelijk waren voor de uitoefening van de voogdij (bijvoorbeeld reiskosten of administratieve kosten).
• Vergoeding voor beheer: In uitzonderlijke gevallen, wanneer het beheer van het vermogen van de minderjarige zeer complex of tijdrovend is, kan de vrederechter een gematigde vergoeding toekennen ten laste van de inkomsten van de minderjarige. Dit wordt echter strikt beoordeeld.
• Gerechtskosten: De kosten verbonden aan de procedure voor de vrederechter (zoals de kosten voor de boedelbeschrijving door een notaris) vallen in principe ten laste van het vermogen van de minderjarige.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen over voogdijschap in België. Voor specifieke dossiers raden wij steeds aan contact op te nemen met een gespecialiseerde advocaat familierecht van LawBase.