Strafmaat Simulator 2026

De straftoemeting in België is het proces waarbij de rechter bepaalt welke sanctie gepast is voor een strafbaar feit. Dit is geen willekeurige beslissing: de rechter werkt binnen een wettelijk kader van strafvorken – minimum en maximum straffen die per misdrijf zijn vastgelegd in het Strafwetboek.

België kent drie categorieën strafbare feiten:

• Overtredingen: Lichte feiten (bv. lichte snelheidsovertredingen). Politierechtbank.
• Wanbedrijven: Middelzware feiten (bv. diefstal, slagen). Correctionele rechtbank.
• Misdaden: Zware feiten (bv. moord, verkrachting). Hof van Assisen of gecorrectionaliseerd naar Correctionele rechtbank.

Deze driedeling geldt voor feiten van vóór 1 september 2026; sindsdien kent het Strafwetboek enkel nog misdrijven, verdeeld over acht strafniveaus.

De wettelijke strafvorken geven de rechter beoordelingsruimte. Bij eenvoudige diefstal (Art. 461-463 oud Strafwetboek, feiten van vóór 1 september 2026) is de strafvork 1 maand tot 5 jaar gevangenisstraf. De rechter bepaalt binnen dit kader welke straf gepast is, rekening houdend met alle omstandigheden.

Belangrijk: de geldboeten in het Strafwetboek worden vermenigvuldigd met de opdeciemen (wet van 5 maart 1952). De factor bedraagt 10 sinds 1 februari 2026. Voor feiten van vóór die datum geldt de factor die op het ogenblik van de feiten van toepassing was, dus 8 — niet de factor van het ogenblik van de uitspraak. Voor misdrijven uit een bijzondere strafwet die van kracht blijft (Drugswet, Wapenwet, Wegverkeerswet) bedraagt de factor sinds 1 september 2026 10 voor de geldboete als hoofdstraf (art. 78, § 1, tweede lid Sw., zoals gewijzigd door art. 24 van de wijzigingswet van 16 maart 2026 — W 2026-03-16/08, wetsontwerp DOC 56 1160, aangenomen door de plenaire vergadering op 12 maart 2026, dat in art. 78, § 1, tweede lid de woorden "met 8" verving door "met 10"). Die wijziging raakt enkel § 1, tweede lid: de geldboete die in dezelfde bijzondere wet als bijkomende straf naast een hoofdstraf staat, blijft op grond van art. 78, § 2 Sw. vermenigvuldigd met 8. Een wettelijke boete van € 500 wordt dus € 5.000 als hoofdstraf en € 4.000 als bijkomende straf.

De rechter houdt rekening met een breed scala aan factoren die de straf kunnen beïnvloeden. Deze worden onderverdeeld in verzachtende en verzwarende omstandigheden.

Verzachtende omstandigheden (art. 79 oud Sw. — sinds 1 september 2026 geregeld in boek I van het nieuwe Strafwetboek):

• Blanco strafblad: Een first offender krijgt vaak uitstel of opschorting
• Berouw en spijtbetuiging: Oprechte erkenning van schuld weegt positief
• Schadevergoeding: Spontaan herstel van schade aan het slachtoffer
• Medewerking onderzoek: Bekentenis en samenwerking met politie/gerecht
• Moeilijke persoonlijke omstandigheden: Sociale, financiële of psychische problemen
• Overschrijding redelijke termijn: Als de procedure te lang duurde (Art. 6 EVRM)

Verzwarende omstandigheden:

• Recidive: Eerder veroordeeld voor gelijkaardige feiten (art. 54-57 oud Sw. — sinds 1 september 2026 art. 60 Sw.)
• Minderjarig slachtoffer: Bijzondere bescherming voor kinderen (art. 410 oud Sw. — sinds 1 september 2026 art. 200 Sw.)
• Haatmotief: de straf wordt verzwaard wanneer een van de drijfveren van de dader bestaat uit haat tegen, misprijzen van of vijandigheid tegen een persoon wegens een beschermd kenmerk (art. 405quater oud Sw. — sinds 1 september 2026 art. 29 Sw., dat de discriminerende drijfveer tot algemene verzwarende factor bij álle misdrijven maakt, behalve waar de wet er een verzwarend bestanddeel van maakt)
• Kwetsbaar slachtoffer: is het misdrijf gepleegd op een minderjarige of op een persoon van wie de kwetsbare toestand ten gevolge van de leeftijd, zwangerschap, een ziekte dan wel een lichamelijk of geestelijk gebrek of onvolwaardigheid duidelijk is of de dader bekend is, en die niet bij machte is om in zijn onderhoud te voorzien, dan gelden verzwaarde straffen (art. 405bis oud Sw. — sinds 1 september 2026 art. 200 Sw., niveau 2). Wordt het misdrijf gepleegd door een ouder, een andere bloedverwant in de opgaande lijn of in de zijlijn tot de vierde graad, door iemand met gezag over of bewaring van het slachtoffer, of door iemand die met het slachtoffer samenwoont, dan wordt het minimum van de straf verdubbeld bij gevangenisstraf en met twee jaar verhoogd bij opsluiting (art. 405ter oud Sw. — sinds 1 september 2026 opgenomen in art. 200 Sw.)
• Wapengebruik: Wapen bij het plegen van het misdrijf (Wapenwet)
• In bende: Met twee of meer personen (art. 322-326 oud Sw. — sinds 1 september 2026 art. 28 Sw., algemene verzwarende factoren)
• Voorbedacht: Geplande misdrijven worden zwaarder bestraft

Bij verzwarende omstandigheden kan de straf worden verhoogd, soms tot het dubbele van het wettelijke maximum. Bij verzachtende omstandigheden kan de rechter onder het minimum gaan of alternatieve straffen opleggen.

België kent een rijk arsenaal aan alternatieve straffen die de rechter kan opleggen in plaats van of naast effectieve gevangenisstraf. Deze alternatieven worden vooral toegepast bij first offenders of minder ernstige feiten.

Opschorting van uitspraak:

De rechter verklaart u schuldig maar spreekt geen straf uit. Na een proefperiode (1-5 jaar) wordt de zaak geseponeerd als u geen nieuwe feiten pleegt. Dit verschijnt niet op uw standaard strafblad.

Uitstel van uitvoering:

De rechter legt een straf op maar stelt de uitvoering uit voor een proefperiode. Bij nieuwe feiten moet u alsnog de uitgestelde straf uitzitten, plus de nieuwe straf. Dit kan gedeeltelijk uitstel zijn (bv. 6 maanden effectief, 2 jaar met uitstel).

Probatie:

Uitstel of opschorting met specifieke voorwaarden: behandeling, begeleiding, contactverbod, schadevergoeding. Een probatieassistent volgt u op.

Werkstraf (art. 37ter oud Sw. — sinds 1 september 2026 art. 43 Sw., straf onder elektronisch toezicht en werkstraf):

Onbetaald werk ten dienste van de gemeenschap. Minimum 20 uur, maximum 300 uur. Alternatief voor gevangenisstraf tot 1 jaar.

Elektronisch toezicht (enkelband):

U verblijft thuis onder elektronische monitoring. Toegestane bewegingen worden strikt gecontroleerd. Vaak gecombineerd met werkverplichtingen.

Autonome probatiestraf:

Een zelfstandige probatiestraf zonder onderliggende gevangenisstraf, met strikte voorwaarden gedurende 6 maanden tot 2 jaar.

Het nieuwe Strafwetboek (wet van 29 februari 2024) is op 1 september 2026 in werking getreden, uitgesteld vanaf de oorspronkelijk voorziene datum twee jaar na de bekendmaking. Het vervangt de driedeling overtreding / wanbedrijf / misdaad door acht strafniveaus (art. 36). Art. 78, § 7 bepaalt hoe oude verwijzingen gelezen moeten worden: "misdaden" zijn de misdrijven waarop een straf van niveau 4 tot 8 staat, "wanbedrijven" die van niveau 1, 2 of 3.

• De begrippen "opsluiting" en "hechtenis" bestaan niet meer. Er is enkel nog de gevangenisstraf (art. 41) en de behandeling onder vrijheidsberoving (art. 42).
• Geen gevangenisstraf onder zes maanden als hoofdstraf (art. 41, § 2). Voor lichtere feiten treden de werkstraf, de probatiestraf, de straf onder elektronisch toezicht en de geldboete in de plaats.
• Art. 42 en art. 46 treden pas op 1 januari 2035 in werking. De behandeling onder vrijheidsberoving is bij de inwerkingtreding dus nog geen beschikbare straf; tot dan wordt "de verlengde opvolging" gelezen als "de terbeschikkingstelling van de strafuitvoeringsrechtbank".
• De geldboete als bijkomende straf is geregeld in art. 52, § 1: een kan-bepaling, met per niveau een eigen vork. Art. 52, § 2 verplicht de rechter rekening te houden met de financiële draagkracht en de sociale toestand; hij kan onder het wettelijk minimum gaan wanneer de beklaagde zijn precaire situatie bewijst, en betaling in schijven toestaan.
• Verzachtende omstandigheden verlagen de straf niet binnen het niveau, maar vervangen ze door een straf van een lager niveau (art. 30 en 36).

Welk wetboek van toepassing is, volgt uit de datum van de feiten (tempus delicti, art. 2 Sw. en art. 7 EVRM), niet uit de datum van het vonnis. Daarnaast geldt art. 2, derde lid: "In geval van wijziging van de strafwet na het plegen van het misdrijf gelden de voor de dader meest gunstige bepalingen." Voor feiten van vóór 1 september 2026 die daarna worden berecht, vergelijkt de rechter dus beide wetboeken en past hij de mildste toe.

De Drugswet van 24 februari 1921 en de Wegverkeerswet van 16 maart 1968 blijven integraal van kracht: zij staan niet in de opheffingslijst van art. 118. Voor die bijzondere strafwetten zet art. 78 het strafmaximum om in een strafniveau. Twee eigenaardigheden staan daar letterlijk in: een maximum van meer dan 15 tot ten hoogste 20 jaar wordt gelezen als niveau 5 (niveau 6 komt in de omzettingstabel niet voor), en bij een maximum van ten hoogste zeven dagen gevangenisstraf of ten hoogste 25 euro geldboete vervalt de strafbaarstelling. Verzachtende omstandigheden zijn bij de in art. 78, § 5 bedoelde misdrijven niet mogelijk tenzij de bijzondere wet art. 85 Sw. 1867 van toepassing verklaart, en de omzetting mag nooit zwaarder uitvallen dan het maximum van de bijzondere wet zelf (art. 78, § 6).

Onze Strafmaat Simulator berekent een indicatie van de mogelijke straf op basis van het type misdrijf en de relevante omstandigheden. Het is een hulpmiddel om verwachtingen te managen, geen juridisch advies.

In stap 1 selecteert u de categorie van het misdrijf: vermogensdelicten (diefstal, oplichting), geweldsdelicten (slagen, bedreiging), drugsdelicten (bezit, handel), zedendelicten of andere misdrijven. Vervolgens kiest u het specifieke feit.

In stap 2 geeft u de omstandigheden aan: heeft u een blanco strafblad of eerdere veroordelingen? Zijn er verzachtende factoren (spijtbetuiging, schadevergoeding) of verzwarende factoren (wapen, kwetsbaar slachtoffer)?

Na het invullen ontvangt u een indicatieve strafmaat met:

• Wettelijke strafvork (minimum-maximum)
• Verwachte straf op basis van omstandigheden
• Mogelijke alternatieve straffen (probatie, werkstraf)
• Bevoegde rechtbank en procedure
• Wettelijke basis (artikelnummers)

Deze resultaten kunt u gratis per email ontvangen als voorbereiding op uw gesprek met een advocaat.

Onze Strafmaat Simulator is een eerste oriëntatie, geen vervanging van professioneel juridisch advies. Na het invullen ontvangt u uw resultaten gratis per email, met een overzicht van de mogelijke straffen voor uw situatie.

Strafrechtelijke procedures zijn complex en de inzet is hoog. Professionele bijstand kan het verschil maken:

• Strategiebepaling: Bekennen, ontkennen, of nuanceren? Een advocaat adviseert over de beste aanpak.
• Verzachtende omstandigheden: Een goede verdediging brengt alle elementen naar voren die tot strafvermindering leiden.
• Procedurebewaking: Zijn uw rechten gerespecteerd tijdens het onderzoek? Onregelmatigheden kunnen tot nietigheid leiden.
• Alternatieve straffen: Een advocaat kan actief pleiten voor probatie, werkstraf of elektronisch toezicht.
• Burgerlijke partijstelling: Als slachtoffer helpen we bij het vorderen van schadevergoeding.

Via de tool kunt u eenvoudig een afspraak aanvragen met één van onze strafrecht specialisten. Wij staan dagelijks beklaagden en slachtoffers bij voor Politierechtbank en Correctionele rechtbank.

LawBase gelooft in een eerlijk proces. Of u nu beklaagde of slachtoffer bent: wij zorgen voor een gedegen verdediging van uw belangen. Neem contact op voor een oriënterend gesprek.