Bij verstek veroordeeld? Zo tekent u verzet aan tegen het vonnis

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Wetboek van Strafvordering(art. 187 Sv)

  Verzet tegen een strafrechtelijk verstekvonnis: de gewone en de buitengewone termijn (§ 1), de dagvaarding van rechtswege (§ 3) en de ongedaanverklaring (§ 6 tot § 9)

• •
  Wetboek van Strafvordering(art. 187, § 9, tweede lid Sv)

  Het hoger beroep tegen de ongedaanverklaring maakt de grond van de zaak bij de appelrechter aanhangig; sinds de wetswijziging na arrest 148/2017 van het Grondwettelijk Hof staat dat in de wettekst zelf

• •
  Wetboek van Strafvordering(art. 203, § 1 Sv)

  Termijn van hoger beroep: dertig dagen na de betekening bij een verstekvonnis, dertig dagen na de uitspraak bij een tegensprekelijk vonnis

• •
  Wet van 5 februari 2016 (Potpourri II)(art. 83)

  Verving art. 187 Sv en maakte de overmacht of wettige reden van verschoning beslissend; in werking op 1 maart 2016

U hebt een deurwaardersexploot in handen en leest dat u bij verstek veroordeeld bent, een rijverbod, een boete, misschien zelfs een gevangenisstraf, in een zaak waarin u nooit uw kant van het verhaal hebt kunnen vertellen. De schrik slaat toe, en tegelijk tikt er een klok: u hebt in principe 15 dagen om verzet aan te tekenen, en die termijn is kort en fataal. Laat u hem verlopen, dan verliest u uw rechtsmiddel definitief.

U hoeft dit niet alleen te doen. Een advocaat strafrecht berekent uw exacte einddatum, bepaalt of verzet of hoger beroep de juiste keuze is, en beoordeelt of uw afwezigheid als geldige reden telt, de vraag die over de hele procedure beslist. Hieronder leest u hoe de termijn precies loopt, hoe u verzet aantekent, en waar de valkuilen zitten.

Wat betekent een verstekvonnis?

Verstek betekent dat de rechtbank uitspraak heeft gedaan zonder dat u, of uw advocaat namens u, op de zitting aanwezig was, terwijl u wel geldig was opgeroepen. De rechter heeft dan enkel het dossier van het Openbaar Ministerie gezien. Uw versie van de feiten, uw verzachtende omstandigheden, uw persoonlijke situatie: niets daarvan lag op tafel. Het resultaat is een verstekvonnis.

Verstek gaat dus over afwezigheid, niet over schuld. De rechtbank heeft niet geoordeeld dat uw verweer zwak was, ze heeft er geen kennis van genomen. Daarom geeft de wet u een tweede kans via het verzet.

Een verstekvonnis kan gaan over een verkeerszaak voor de politierechtbank (rijden onder invloed, snelheid, een ongeval) of over een correctioneel dossier: een rijverbod, een geldboete, een gevangenisstraf, én de schadevergoeding aan een slachtoffer dat zich burgerlijke partij stelde.

Was u afwezig maar was uw advocaat wél aanwezig en heeft die voor u gepleit? Dan is het vonnis op tegenspraak gewezen, niet bij verstek. Verzet staat dan niet open; enkel hoger beroep.

Hoe komt u het te weten? De betekening

U verneemt een verstekvonnis zelden per gewone post. Het wordt u betekend door een gerechtsdeurwaarder, die een exploot met het vonnis overhandigt of achterlaat. Twee scenario's:

• Betekening aan de persoon: de deurwaarder treft u persoonlijk aan en overhandigt het exploot in handen.
• Betekening niet aan de persoon: u bent niet thuis; de deurwaarder geeft het exploot af aan een huisgenoot of familielid, laat het achter op uw woonplaats, of volgt de wettelijke alternatieve procedure. Ook dan is de betekening regelmatig, en loopt uw termijn.

De datum op dat exploot bepaalt alles. Het is het startpunt van uw verzettermijn. Bewaar het, fotografeer het, noteer de datum: zonder dat exploot kan geen enkele advocaat u zeggen hoeveel dagen u nog hebt.

In verkeerszaken loopt het vaak zo: een dagvaarding belandt op een oud adres, u verschijnt niet, en maanden later staat de deurwaarder voor de deur met een rijverbod en een boete die u nooit heeft zien aankomen.

Uw verzetstermijn: 15 dagen of langer

Hier ontstaan de meeste misverstanden, ook op andere websites. Er zijn twee termijnen, en ze staan naast elkaar, niet in de plaats van elkaar.

De gewone termijn bedraagt 15 dagen na de dag waarop het vonnis regelmatig is betekend, en dat geldt ongeacht of de betekening aan uw persoon gebeurde of niet (art. 187 §1 Wetboek van Strafvordering). Een betekening die u niet persoonlijk in handen kreeg, verplaatst de gewone termijn dus niet. Zij begint gewoon te lopen.

Wat een betekening niet aan de persoon wél doet, is daarnaast een tweede termijn openen: de buitengewone termijn (art. 187 §1, tweede lid Sv). Is het vonnis niet aan de persoon betekend, dan kan de bij verstek veroordeelde, wat de veroordelingen tot straf betreft, in verzet komen binnen vijftien dagen na de dag waarop hij van de betekening kennis heeft gekregen. Die termijn wacht dus niet op het verstrijken van de gewone termijn; de twee mogen niet bij elkaar worden opgeteld. De buitengewone termijn staat exclusief open voor de beklaagde: de burgerrechtelijk aansprakelijke partij en de burgerlijke partij kunnen er geen beroep op doen.

	Gewone termijn	Buitengewone termijn
Rechtsgrond	art. 187 §1, eerste lid Sv	art. 187 §1, tweede lid Sv
Duur	15 dagen	15 dagen
Start	de dag ná de regelmatige betekening	de dag ná de dag waarop u kennis kreeg van de betekening, ongeacht of de gewone termijn al verstreken is
Voorwaarde	geen, geldt altijd, ongeacht of aan de persoon betekend is	enkel wanneer het vonnis niet aan uw persoon is betekend
Voor wie	elke bij verstek veroordeelde partij	enkel de beklaagde, en enkel wat de veroordelingen tot straf betreft. Voor het burgerlijke luik geldt deze termijn niet. Voor de persoon die op grond van een Europees aanhoudingsbevel is overgeleverd, geldt een afzonderlijke regeling

Details die uw termijn kunnen redden

• De dag van de betekening telt niet mee. De termijn begint de dag erna.
• Valt de laatste dag op een zaterdag, zondag of wettelijke feestdag? Dan verschuift het einde naar de eerstvolgende werkdag.
• Overmacht kan de termijn verlengen: een onvoorzienbare en onoverkomelijke hindernis die u belette tijdig verzet aan te tekenen.
• Blijkt niet dat u kennis kreeg van de betekening? Dan, en alleen dan, kunt u wat de straf betreft in verzet komen tot de verjaring van de straf, en wat de burgerrechtelijke veroordelingen betreft tot de tenuitvoerlegging van het vonnis (art. 187, § 1, vierde lid Sv). Het is dus geen zelfstandige regel die altijd geldt.
• Blijkt niet dát u kennis kreeg van de betekening? Dan bepaalt de wet zelf dat u in verzet kunt komen tot de termijnen van verjaring van de straf verstreken zijn (art. 187 §1 Sv). Dat is geen achterpoortje: het buitengewoon verzet schorst de uitvoering niet (zie Gevolgen). Meer daarover leest u op onze pagina over de verjaring van strafbare feiten.

Twijfelt u over uw exacte einddatum? Reken uw termijn na met onze beroepstermijn-calculator, en laat de datum daarna nakijken door een advocaat. Een verkeerd berekende dag is onherstelbaar.

Verzet of hoger beroep?

Dit is de vraag die u moet stellen vóór u iets onderneemt, en ze hangt op één feit dat de meeste websites niet vermelden.

Op verzet van de beklaagde alleen mag de rechter geen zwaardere straf uitspreken dan in het verstekvonnis. In hoger beroep kan dat wél, zeker wanneer het Openbaar Ministerie óók hoger beroep aantekent, wat het standaard doet.

Twee nuances horen daarbij. Die regel volgt niet uit de tekst van art. 187 Sv zelf, maar uit vaste rechtspraak. En zij belet niet dat het openbaar ministerie na de uitspraak op verzet alsnog hoger beroep instelt, waarna de strafmaat opnieuw openligt.

Verzet brengt de zaak opnieuw voor dezelfde rechtbank, die uw zaak volledig herbekijkt met uw verweer erbij. Hoger beroep brengt de zaak voor een hogere rechtbank: tegen een vonnis van de politierechtbank komt u uit bij de correctionele rechtbank in graad van beroep, tegen een correctioneel vonnis bij het hof van beroep. En omdat het OM vrijwel systematisch volgberoep aantekent, ligt de strafmaat in hoger beroep opnieuw volledig open, naar boven én naar beneden.

	Verzet	Hoger beroep
Termijn	15 dagen na de betekening	30 dagen na de betekening bij een verstekvonnis (art. 203, § 1 Sv); 30 dagen na de uitspraak bij een tegensprekelijk vonnis
Rechter	dezelfde rechtbank	de hogere rechtbank
Toepassingsgebied	enkel tegen een verstekvonnis	tegen elk vonnis in eerste aanleg
Kan de straf zwaarder worden?	Nee	Ja, wanneer ook het OM beroep aantekent
Risico	ongedaanverklaring (art. 187 §6)	verzwaring van de straf
Vorm	deurwaardersexploot	verklaring ter griffie
Volgorde	eerst verzet; daarna blijft hoger beroep mogelijk	sluit verzet uit als u het eerst instelt

De vuistregel: bent u bij verstek veroordeeld en had u een echte reden om afwezig te zijn, dan is verzet doorgaans de veiligere weg, u riskeert geen zwaardere straf. Was u (of uw advocaat) wél aanwezig, dan staat enkel hoger beroep open; lees daarover onze pagina over hoger beroep in strafzaken en de termijnen. Benieuwd wat u realistisch kunt verwachten? Bekijk onze simulator voor de strafmaat. Omdat één verkeerd ingeschatte keuze onomkeerbaar is, is dit precies het moment om een advocaat strafrecht te laten meekijken.

De verzetsprocedure in vier stappen

1. De akte van verzet (gerechtsdeurwaardersexploot). Verzet tekent u niet aan met een brief of een e-mail: een gerechtsdeurwaarder betekent een akte van verzet aan het Openbaar Ministerie. Werd u ook veroordeeld tot schadevergoeding aan een burgerlijke partij, dan moet het verzet afzonderlijk ook aan die partij worden betekend. Vergeet u dat, dan volgt er geen nieuwe uitspraak op burgerlijk gebied en blijft de schadevergoeding overeind. Zie ook onze pagina over de burgerlijke partijstelling.

2. Dagvaarding voor de nieuwe zitting. Het verzet brengt van rechtswege dagvaarding mee tegen de eerstkomende terechtzitting na het verstrijken van een termijn van vijftien dagen, of van drie dagen als de eiser in verzet zich in hechtenis bevindt (art. 187, § 3 Sv).

3. Verschijning, en dit keer verschijnt u écht. Kom opdagen, of laat u vertegenwoordigen door uw advocaat. Opnieuw verstek laten gaan is de zekerste manier om uw verzet te verliezen (zie hieronder).

4. Behandeling ten gronde. De rechtbank toetst eerst de ontvankelijkheid (tijdig? correcte vorm? een echt verstekvonnis?) en pas daarna de zaak zelf. Is uw verzet ontvankelijk, dan wordt het verstekvonnis tenietgedaan en wordt uw zaak volledig opnieuw behandeld, met uw verweer erbij.

Wie kan verzet aantekenen?

Wie kan verzet aantekenen? Enkel wie bij verstek werd veroordeeld: de beklaagde, de burgerrechtelijk aansprakelijke partij, of de burgerlijke partij tegen wie bij verstek werd geoordeeld. Het Openbaar Ministerie heeft zelf géén recht op verzet.

Zit u in de gevangenis? Dan kunt u verzet aantekenen via een verklaring aan de directeur van de strafinrichting, maar enkel voor de strafvordering. Voor het burgerlijke luik is alsnog een gerechtsdeurwaarder nodig.

Het risico: verzet ongedaan verklaard

Dit is de grootste risicofactor van het verzet, en de reden waarom "gewoon verzet aantekenen en zien wat er gebeurt" een slecht plan is. De rechter kan uw verzet ongedaan verklaren. Dan verdwijnt uw verzet en herleeft het verstekvonnis alsof u nooit iets had ondernomen.

Art. 187 §6 Sv voorziet twee gronden:

• 1°. U verschijnt wél, maar u had kennis van de dagvaarding en u voert geen overmacht of wettige reden van verschoning aan die uw afwezigheid op de eerste zitting rechtvaardigt.
• 2°. U laat opnieuw verstek gaan op de verzetzitting.

De rechter toetst dit ambtshalve: niemand hoeft erom te vragen.

Twee begrippen:

• Overmacht = een onvoorzienbare en onoverkomelijke hindernis die u belette te verschijnen. Een ziekenhuisopname, een ongeval onderweg. Niet: u had het druk, of u bent het vergeten.
• Wettige reden van verschoning = u kende de dagvaarding wel, maar uw afwezigheid betekende geen afstand van uw recht om te verschijnen, er was een aanvaardbare verklaring.

Deze regel is er gekomen met de Potpourri II-wet van 5 februari 2016 (art. 83, in werking op 1 maart 2016). Let op een hardnekkig misverstand: die hervorming heeft de overmachtsvereiste niet versoepeld, zij heeft ze net beslissend gemaakt. Wie kennis had van de dagvaarding en niets aanvoert, riskeert de ongedaanverklaring. Juist omdat de rechter dit ambtshalve toetst, is een goed onderbouwd verhaal over uw afwezigheid, opgesteld door een advocaat strafrecht, vaak doorslaggevend.

"Verzet op verzet" bestaat niet

Verwar de ongedaanverklaring niet met "verzet op verzet": verzet aantekenen tégen de beslissing die uw verzet ongedaan verklaart. Dat kan niet. Tegen een ongedaanverklaring staat enkel hoger beroep open (art. 187 §8-§9 Sv).

Art. 187, § 9, tweede lid Sv bepaalt vandaag zelf dat het hoger beroep tegen de beslissing die het verzet ongedaan verklaart, de grond van de zaak bij de appelrechter aanhangig maakt. Die regel kwam er na het arrest 148/2017 van het Grondwettelijk Hof, dat de vroegere tekst op dat punt vernietigde; de rechtsgrond is nu de wettekst zelf. Praktisch gevolg: u bent na een ongedaanverklaring niet noodzakelijk uitgespeeld, maar u zit dan wel in een procedure die u had willen vermijden.

Onontvankelijk of ongedaan, het verschil

Dat zijn twee verschillende beslissingen:

	Onontvankelijk	Ongedaan
Waarom	vorm- of termijnfout (behoudens overmacht) · het vonnis is niet bij verstek gewezen · u had eerder al ontvankelijk hoger beroep ingesteld, art. 187 §5	u had kennis van de dagvaarding en voert geen overmacht/wettige reden aan (§6 1°) · u laat opnieuw verstek gaan (§6 2°)
Wanneer beoordeeld	bij de toegangstoets, vóór de grond van de zaak	op de verzetzitting, ambtshalve
Gevolg	het verstekvonnis blijft integraal bestaan	het verstekvonnis herleeft alsof er geen verzet was
Rechtsmiddel daarna	hoger beroep, binnen de eigen termijn	enkel hoger beroep, geen verzet

Veelgestelde vragen over verzet

Wordt het vonnis uitgevoerd terwijl ik verzet aanteken? Binnen de gewone verzettermijn is het verstekvonnis niet uitvoerbaar, en tekent u binnen die 15 dagen verzet aan, dan blijft de uitvoering geschorst tot er een nieuwe uitspraak is. De wet is daarover onomwonden: "Indien het verzet niet is betekend binnen een termijn van vijftien dagen na de betekening van het vonnis, kunnen de veroordelingen ten uitvoer gelegd worden" (art. 187 §2 Sv). Een verzet in de buitengewone termijn schorst de uitvoering dus niet: de straf blijft uitvoerbaar tot de rechter over dat verzet beslist. Beslag, looninhouding of een rijverbod lopen intussen gewoon door. Dat is precies waarom snelheid telt.

Kan het erger worden? Op verzet niet, wél wanneer het Openbaar Ministerie hoger beroep aantekent tegen de nieuwe uitspraak: dan ligt de strafmaat opnieuw open bij de appelrechter.

Wat kost een verzet?

Kosten. Aan een verzet hangen gerechtskosten, de kosten van de gerechtsdeurwaarder voor de betekening van de akte, een mogelijke rechtsplegingsvergoeding en het ereloon van uw advocaat. Aan élke strafrechtelijke veroordeling hangt daarnaast een verplichte bijdrage aan het Slachtofferfonds en aan het Fonds voor juridische tweedelijnsbijstand, plus een vaste vergoeding voor de beheerskosten in strafzaken. Dat verklaart waarom de eindafrekening hoger uitvalt dan de boete alleen. Komt u in aanmerking voor kosteloze bijstand, lees dan onze pagina over de pro Deo advocaat in strafzaken.

Uw rechtsbijstandsverzekering dekt dit vaak. Zeker bij verkeerszaken zit rechtsbijstand meestal in uw autoverzekering: dan betaalt de verzekeraar het ereloon van uw advocaat, vaak volledig. Veel mensen weten dat niet en betalen zelf. Tijdens de intake bekijken we samen of uw rechtsbijstandsverzekering het ereloon dekt, vóór er kosten worden gemaakt.

Zo pakken wij het aan, voorbeelddossiers

De onderstaande situaties zijn illustratief en tonen hoe een verzetdossier doorgaans verloopt. Ze bevatten geen bindende beloften over de afloop van uw zaak.

Onze aanpak: van intake tot nazorg

1. Intake: videocall. U bezorgt ons het deurwaardersexploot. Wij berekenen uw exacte einddatum, bepalen of verzet of hoger beroep de juiste keuze is en kijken meteen of uw rechtsbijstandsverzekering het ereloon dekt.
2. Strategie. Wij beoordelen of uw afwezigheid als overmacht of wettige reden van verschoning kan gelden, de vraag die over de ongedaanverklaring beslist, en bepalen op welke termijn (gewoon of buitengewoon) u zich beroept.
3. Akte van verzet / dagvaarding. Wij laten de akte van verzet correct betekenen aan het Openbaar Ministerie (en, waar nodig, aan de burgerlijke partij), zodat uw verzet ontvankelijk is en niets op burgerlijk gebied overeind blijft.
4. Procedure. Wij vertegenwoordigen u op de verzetzitting, voeren uw verweer ten gronde en zorgen dat u niet opnieuw verstek laat gaan.
5. Nazorg. Na de uitspraak bekijken we of hoger beroep nog nodig of nuttig is en begeleiden we de verdere afwikkeling.

De verzettermijn is kort en fataal, dat is de reden waarom u vandaag moet handelen, niet volgende week. Een gespecialiseerde advocaat strafrecht kent de valkuilen van art. 187 Sv, weet hoe de gewone en buitengewone termijn samenlopen, en bouwt uw dossier zó op dat een ongedaanverklaring geen kans krijgt. Bekijk het volledige aanbod van ons team strafrechtadvocaten.

Bezorg ons uw deurwaardersexploot. Wij berekenen uw exacte einddatum, bepalen of verzet of hoger beroep de juiste keuze is, en beoordelen of uw afwezigheid als overmacht of wettige reden van verschoning kan gelden.

Onze tarieven voor een eerste beoordeling:

• Videocall van 30 minuten: € 60,50 incl. btw.
• Kantoorafspraak van 60 minuten: € 90,75 incl. btw.

Uw dossier wordt behandeld door Mr. Chanel Ribas Colomar, advocaat aan de Balie van West-Vlaanderen, afdeling Brugge (stamnummer 1008). Twijfelt u nog tussen de rechtsmiddelen? Lees ook onze pagina's over hoger beroep in strafzaken en cassatieberoep in strafzaken.