Cassatieberoep in strafzaken

Het cassatieberoep in strafzaken vormt het sluitstuk van de Belgische strafrechtsbedeling. Wanneer een verdachte of het Openbaar Ministerie zich niet kan vinden in een arrest van een hof van beroep of een vonnis in laatste aanleg, is de weg naar het Hof van Cassatie de laatste juridische strohalm. Anders dan bij een hoger beroep, waarbij de feiten opnieuw worden beoordeeld, focust een cassatieprocedure zich uitsluitend op de juridische correctheid van de beslissing. Het is een uiterst technische materie waarbij de bijstand van een gespecialiseerd advocaat essentieel is.

Wettelijk Kader

De juridische grondslag voor het cassatieberoep in strafzaken bevindt zich hoofdzakelijk in het Wetboek van Strafvordering (Sv.). Specifiek regelen de artikelen 407 tot en met 447 de modaliteiten, termijnen en de werking van deze procedure. Het Hof van Cassatie heeft als voornaamste taak te waken over de eenheid en de wettigheid van de rechtspraak. Dit betekent dat het Hof niet onderzoekt of iemand 'schuldig' is aan de feiten, maar wel of de lagere rechter de wet correct heeft toegepast en of de procedurele regels (zoals de motiveringsplicht) zijn gerespecteerd.

Volgens Art. 407 Sv. kan tegen arresten en vonnissen die in laatste aanleg zijn gewezen, beroep in cassatie worden ingesteld wegens overtreding van de wet of wegens schending van de vormen, hetzij op straffe van nietigheid, hetzij voorgeschreven opdat de beslissing als wettig kan worden beschouwd. Het Hof van Cassatie treedt dus niet op als een 'derde feitelijke instantie'. Indien het Hof de beslissing vernietigt, zal de zaak meestal worden verwezen naar een ander gerecht van dezelfde rang om de zaak opnieuw, maar met inachtneming van het arrest van Cassatie, te beoordelen.

Procedure en Stappen

De procedure voor het Hof van Cassatie is strikt geformaliseerd. Een fout in de timing of de vormvereisten leidt onvermijdelijk tot de onontvankelijkheid van het beroep. Hieronder volgen de cruciale stappen:

• De Verklaring (15 dagen): De partij die cassatie wenst aan te tekenen, moet binnen de 15 dagen na de uitspraak een verklaring afleggen op de griffie van het gerecht dat de beslissing heeft gewezen. Voor gedetineerden gebeurt dit vaak via de directeur van de strafinrichting.
• De Memorie van Grieven: Na de verklaring moet er een schriftelijke memorie worden ingediend. In strafzaken is de tussenkomst van een advocaat met een specifiek certificaat voor cassatieprocedures in strafzaken (het zogenaamde 'getuigschrift van de opleiding cassatieprocedure in strafzaken') verplicht voor het ondertekenen van deze memorie, tenzij de eiser zelf de memorie ondertekent (wat in de praktijk zelden succesvol is zonder juridische expertise).
• Het Onderzoek door het Hof: De raadsheer-verslaggever bestudeert het dossier. Vervolgens geeft het Openbaar Ministerie (het Parket-Generaal bij het Hof van Cassatie) een onafhankelijk advies over de gegrondheid van de middelen.
• De Zitting en het Arrest: Tijdens de openbare zitting wordt de zaak behandeld. Het Hof doet vervolgens uitspraak: ofwel wordt het beroep verworpen (de beslissing blijft definitief), ofwel wordt de beslissing vernietigd (cassatie).

Praktische Tips

Gezien de complexiteit van de procedure, raden wij cliënten aan om onmiddellijk na een ongunstig arrest contact op te nemen met een gespecialiseerd kantoor. LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Wij kunnen de haalbaarheid van een cassatieberoep snel inschatten.

Enkele praktische aandachtspunten:

• Wacht niet tot de laatste dag: De termijn van 15 dagen is fataal en begint te lopen op de dag na de uitspraak.
• Focus op rechtsvragen: Verspil geen tijd aan het betwisten van bewijslast of de geloofwaardigheid van getuigen; focus op procedurefouten of verkeerde wetsinterpretaties.
• Draagkracht: Een cassatieprocedure schort de uitvoering van de straf in veel gevallen op, maar er zijn belangrijke uitzonderingen, zoals bij onmiddellijke aanhoudingen.

Kosten en Vergoedingen

Een cassatieprocedure brengt specifieke kosten met zich mee. Naast het ereloon van de gespecialiseerde advocaat, moet men rekening houden met griffierechten. Sinds enkele jaren is er een verplichte rechtsplegingsvergoeding verschuldigd indien het beroep wordt verworpen. Deze kosten kunnen variëren afhankelijk van de aard van de zaak.

Bij LawBase hanteren we transparante tarieven. Voor een eerste inschatting van uw dossier bieden wij flexibele mogelijkheden: een videocall is gratis om de basislijnen te bespreken, terwijl een fysieke consultatie in een van onze kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven) €50 kost voor 30 minuten. Dit stelt u in staat om zonder grote financiële risico's te bepalen of een cassatieprocedure zinvol is.

Veelgestelde Vragen

• Kan ik nieuwe bewijzen aanvoeren bij het Hof van Cassatie? Nee, het Hof baseert zich uitsluitend op de stukken die reeds in het dossier van de feitenrechter zaten. Nieuwe feiten worden niet aanvaard.
• Wordt mijn straf automatisch geschorst door cassatie? In de meeste strafzaken heeft het cassatieberoep een schorsende werking voor de hoofdstraffen, maar niet altijd voor de burgerlijke belangen of bij specifieke veiligheidsmaatregelen.
• Hoe lang duurt een procedure bij het Hof van Cassatie? Gemiddeld duurt een procedure tussen de 4 en 8 maanden, wat relatief snel is in vergelijking met andere rechtscolleges.
• Heb ik een speciale advocaat nodig? Ja, voor strafzaken moet de advocaat die de memorie ondertekent houder zijn van een getuigschrift van de opleiding cassatieprocedure in strafzaken.
• Wat gebeurt er na een vernietiging? De zaak wordt doorgaans verwezen naar een ander hof van beroep dat de zaak opnieuw zal berechten, rekening houdend met de juridische aanwijzingen van het Hof van Cassatie.