Valsheid in geschriften: straffen

Valsheid in geschriften is een van de meest voorkomende misdrijven in het Belgische strafrecht, variërend van het vervalsen van een handtekening op een private overeenkomst tot grootschalige fraude met officiële documenten. Hoewel het vaak wordt geassocieerd met 'witteboordencriminaliteit', zijn de straffen in België bijzonder streng. Het misdrijf raakt immers aan het openbaar vertrouwen: de samenleving moet kunnen rekenen op de echtheid en waarheidsgetrouwheid van geschriften die juridische gevolgen hebben. Bij LawBase staan onze advocaten cliënten bij in complexe dossiers verspreid over onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven.

Wettelijk Kader

Het misdrijf valsheid in geschriften wordt beheerst door de artikelen 193 tot en met 214 van het Belgische Strafwetboek. De wetgever maakt hierbij een essentieel onderscheid op basis van de aard van het geschrift en de hoedanigheid van de dader.

Definitie en constitutieve elementen: Om sprake te zijn van strafbare valsheid, moeten vier cumulatieve voorwaarden vervuld zijn:

• De alteratie van de waarheid: Er moet een fysieke of intellectuele wijziging van de werkelijkheid plaatsvinden in een geschrift.
• Een geschrift dat door de wet beschermd wordt: Niet elk briefje telt; het moet gaan om een document dat een recht, een verplichting of een feit met juridische draagwijdte kan vaststellen.
• Het bedrieglijk opzet of het oogmerk om te schaden: De dader moet de intentie hebben om zichzelf of een ander een onrechtmatig voordeel te verschaffen, of om een derde schade te berokkenen.
• De mogelijkheid van nadeel: Het is niet vereist dat er effectief schade is geleden, de loutere mogelijkheid dat de vervalsing nadeel kan berokkenen aan de openbare trouw of aan een derde is voldoende.

Soorten geschriften: De wet maakt een hiërarchie in de ernst van de feiten. Authentieke en publieke geschriften (opgesteld door een openbaar ambtenaar zoals een notaris of een politieagent) worden het zwaarst bestraft. Daarnaast zijn er handelsgeschriften, bankgeschriften en private geschriften. Artikel 193 Strafwetboek stelt algemeen dat valsheid in geschriften wordt gestraft overeenkomstig de volgende bepalingen, waarbij artikel 196 specifiek focust op private geschriften en handelsdocumenten.

Procedure en Stappen

Wanneer u geconfronteerd wordt met een beschuldiging van valsheid in geschriften, of wanneer u zelf slachtoffer bent, volgt de procedure doorgaans een vast stramien binnen het Belgische strafprocesrecht.

• Opsporingsonderzoek of Gerechtelijk Onderzoek: De politie of een onderzoeksrechter verzamelt bewijzen. Hierbij wordt vaak beroep gedaan op een deskundige in handschriftanalyse of digitale forensische experts om de vervalsing aan te tonen.
• De Kwalificatie: Het Openbaar Ministerie bepaalt of de feiten gekwalificeerd worden als een wanbedrijf of een gecorrigeerde misdaad. Dit bepaalt of de zaak voor de Correctionele Rechtbank komt.
• Gebruik van valse stukken: Belangrijk om te weten is dat het 'gebruik maken' van een vals geschrift (Art. 197 Sw.) even zwaar gestraft wordt als de vervalsing zelf, zelfs als u het document niet zelf heeft opgesteld maar wist dat het vals was.
• Verschijning voor de rechtbank: Tijdens de zitting wordt gedebatteerd over het bedrieglijk opzet. Dit is vaak het cruciale punt waar de verdediging van LawBase het verschil maakt: kon de cliënt weten dat de informatie onjuist was?

Heeft u nood aan onmiddellijk advies? LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Praktische Tips

Als u verdacht wordt van valsheid in geschriften, is het essentieel om strategisch te handelen vanaf het eerste verhoor (Salduz-verhoor).

• Zwijgrecht: U heeft het recht om geen verklaringen af te leggen die uzelf beschuldigen. Overleg eerst met een gespecialiseerd advocaat.
• Documentatie: Verzamel alle bewijzen die aantonen dat er geen bedrieglijk opzet was. Soms is een fout simpelweg een materiële vergissing zonder de intentie om te bedriegen.
• Intellectuele valsheid: Let op dat valsheid ook 'intellectueel' kan zijn. Dit betekent dat het document materieel echt is (bijvoorbeeld een echte factuur), maar dat de inhoud niet strookt met de werkelijkheid (bijvoorbeeld een factuur voor werken die nooit zijn uitgevoerd).
• Vrijwillige rechtzetting: In sommige gevallen kan het spontaan rechtzetten van de valsheid vóórdat er nadeel ontstaat, een invloed hebben op de straftoemeting of de vervolging.

Kosten en Vergoedingen

De straffen voor valsheid in geschriften zijn niet min en hangen af van de kwalificatie van het feit:

• Private geschriften en handelsgeschriften: Gevangenisstraf van 5 tot 10 jaar (als misdaad) of correctionele straffen (vaak 6 maanden tot 5 jaar) en aanzienlijke geldboetes.
• Authentieke geschriften: Hier kunnen de straffen oplopen tot opsluiting van 10 tot 15 jaar (Art. 194 Sw.) voor openbare ambtenaren, of 5 tot 10 jaar voor particulieren.
• Geldboetes: De boetes worden verhoogd met de wettelijke opdeciemen en kunnen duizenden euro's bedragen.
• Burgerlijke schadevergoeding: Naast de strafrechtelijke boete kan het slachtoffer zich burgerlijke partij stellen om een schadevergoeding te eisen voor de geleden verliezen (bijvoorbeeld bij erfenisbewisten of verzekeringsfraude).
• Gerechtskosten: De veroordeelde partij wordt doorgaans ook verplicht tot het betalen van de gerechtskosten en de rechtsplegingsvergoeding van de tegenpartij.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen over valsheid in geschriften in de Belgische context.