Valsheid in geschriften: straffen

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Nieuw Strafwetboek boek II (wet van 29 februari 2024)(Art. 451)
• •
  Strafwetboek 1867 (oud)(Art. 193-214)

Valsheid in geschriften is een van de meest voorkomende misdrijven in het Belgische strafrecht, variërend van het vervalsen van een handtekening op een private overeenkomst tot grootschalige fraude met officiële documenten. Hoewel het vaak wordt geassocieerd met 'witteboordencriminaliteit', zijn de straffen in België bijzonder streng. Het misdrijf raakt immers aan het openbaar vertrouwen: de samenleving moet kunnen rekenen op de echtheid en waarheidsgetrouwheid van geschriften die juridische gevolgen hebben. Bij LawBase staan onze advocaten cliënten bij in complexe dossiers verspreid over onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren.

Wettelijk Kader

Het misdrijf valsheid in geschriften wordt beheerst door de artikelen 193 tot en met 214 van het oud Strafwetboek. Sinds 1 september 2026 zijn de kernbepalingen (art. 193-197 oud Sw.) vervangen door artikel 451 van het nieuwe Strafwetboek, dat valsheid in geschriften bestraft met een straf van niveau 3. Dat is een breuk met het oude recht: waar het oude wetboek de strafmaat liet afhangen van de aard van het geschrift en de hoedanigheid van de dader, is er sinds 1 september 2026 één misdrijf met één strafniveau. De authentieke aard van het stuk en een openbare functie van de dader zijn geen zwaardere strafvork meer, maar verzwarende factoren die de rechter bij de straftoemeting in overweging neemt (artikel 452 Sw.).

Definitie en constitutieve elementen: Om sprake te zijn van strafbare valsheid, moeten vier cumulatieve voorwaarden vervuld zijn:

• De alteratie van de waarheid: Er moet een fysieke of intellectuele wijziging van de werkelijkheid plaatsvinden in een geschrift.
• Een geschrift dat door de wet beschermd wordt: Niet elk briefje telt; het moet gaan om een document dat een recht, een verplichting of een feit met juridische draagwijdte kan vaststellen.
• Het bedrieglijk opzet of het oogmerk om te schaden: De dader moet de intentie hebben om zichzelf of een ander een onrechtmatig voordeel te verschaffen, of om een derde schade te berokkenen.
• De mogelijkheid van nadeel: Het is niet vereist dat er effectief schade is geleden, de loutere mogelijkheid dat de vervalsing nadeel kan berokkenen aan de openbare trouw of aan een derde is voldoende.

Soorten geschriften: De wet maakt een hiërarchie in de ernst van de feiten. Authentieke en publieke geschriften (opgesteld door een openbaar ambtenaar zoals een notaris of een politieagent) worden het zwaarst bestraft. Daarnaast zijn er handelsgeschriften, bankgeschriften en private geschriften. Artikel 193 oud Sw. stelt algemeen dat valsheid in geschriften, informatica of telegrammen, gepleegd met bedrieglijk opzet of met het oogmerk om te schaden, wordt gestraft overeenkomstig de volgende bepalingen. Artikel 194 oud Sw. viseert de openbare officier of ambtenaar die in de uitoefening van zijn bediening valsheid pleegt (opsluiting van tien tot vijftien jaar), artikel 195 oud Sw. de ambtenaar die het wezen of de omstandigheden van zijn akten vervalst (dezelfde straf), en artikel 196 oud Sw. alle andere personen die valsheid plegen in authentieke en openbare geschriften, in handels- of bankgeschriften of in private geschriften (onder het oude wetboek opsluiting van vijf tot tien jaar). Sinds 1 september 2026 gaan al deze gevallen op in artikel 451 van het nieuwe Strafwetboek.

Procedure en Stappen

Wanneer u geconfronteerd wordt met een beschuldiging van valsheid in geschriften, of wanneer u zelf slachtoffer bent, volgt de procedure doorgaans een vast stramien binnen het Belgische strafprocesrecht.

• Opsporingsonderzoek of Gerechtelijk Onderzoek: De politie of een onderzoeksrechter verzamelt bewijzen. Hierbij wordt vaak beroep gedaan op een deskundige in handschriftanalyse of digitale forensische experts om de vervalsing aan te tonen.
• De kwalificatie: sinds 1 september 2026 kent het Strafwetboek geen misdaden, wanbedrijven of overtredingen meer en bestaat de correctionalisering niet langer. Valsheid in geschriften is één misdrijf van niveau 3 (artikel 451 Sw.). Welke rechtbank bevoegd is, volgt uit het Wetboek van Strafvordering en niet uit de kwalificatie van het feit.
• Gebruik van valse stukken: het met bedrieglijk opzet of met het oogmerk om te schaden gebruiken van een vals stuk wordt even zwaar gestraft als de vervalsing zelf — ook wanneer u het document niet zelf hebt opgesteld maar wist dat het vals was. Dat staat sinds 1 september 2026 in artikel 451, § 2 Sw., eveneens een straf van niveau 3 (voor feiten van vóór die datum: artikel 197 oud Sw.).
• Verschijning voor de rechtbank: Tijdens de zitting wordt gedebatteerd over het bedrieglijk opzet. Dit is vaak het cruciale punt waar de verdediging van LawBase het verschil maakt: kon de cliënt weten dat de informatie onjuist was?

Heeft u nood aan onmiddellijk advies? LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren. Een videocall van 30 minuten kost €60,50 incl. btw; een consultatie op kantoor van 60 minuten kost €90,75 incl. btw.

Praktische Tips

Als u verdacht wordt van valsheid in geschriften, is het essentieel om strategisch te handelen vanaf het eerste verhoor (Salduz-verhoor).

• Zwijgrecht: U heeft het recht om geen verklaringen af te leggen die uzelf beschuldigen. Overleg eerst met een gespecialiseerd advocaat.
• Documentatie: Verzamel alle bewijzen die aantonen dat er geen bedrieglijk opzet was. Soms is een fout simpelweg een materiële vergissing zonder de intentie om te bedriegen.
• Intellectuele valsheid: Let op dat valsheid ook 'intellectueel' kan zijn. Dit betekent dat het document materieel echt is (bijvoorbeeld een echte factuur), maar dat de inhoud niet strookt met de werkelijkheid (bijvoorbeeld een factuur voor werken die nooit zijn uitgevoerd).
• Vrijwillige rechtzetting: In sommige gevallen kan het spontaan rechtzetten van de valsheid vóórdat er nadeel ontstaat, een invloed hebben op de straftoemeting of de vervolging.

Kosten en Vergoedingen

De straffen voor valsheid in geschriften zijn niet min en hangen af van de kwalificatie van het feit:

• Private geschriften, handelsgeschriften en authentieke stukken: sinds 1 september 2026 maakt het voor de strafmaat geen verschil meer om welk soort geschrift het gaat. Valsheid in geschriften of op andere duurzame dragers is één misdrijf van niveau 3 (artikel 451 Sw.): een gevangenisstraf van meer dan drie tot ten hoogste vijf jaar, met een mogelijke bijkomende geldboete van € 250 tot € 12.500. De aard van het stuk en een openbare functie van de dader wegen mee als verzwarende factoren (artikel 452 Sw.).
• Authentieke geschriften: Onder het oude wetboek liepen de straffen hier op tot opsluiting van 10 tot 15 jaar voor openbare officieren en ambtenaren die in de uitoefening van hun bediening valsheid pleegden (art. 194 oud Sw.) of het wezen van hun akten vervalsen (art. 195 oud Sw.). Voor alle andere personen, ook wanneer het om een authentiek of openbaar geschrift ging, bedroeg de straf opsluiting van 5 tot 10 jaar (art. 196 oud Sw.). Sinds 1 september 2026: artikel 451 Sw.
• Geldboetes: onder het oude wetboek werd het basisbedrag uit de wet vermenigvuldigd met de opdeciemen van de datum van de feiten. Sinds 1 september 2026 volgt de geldboete de schaal van artikel 52 Sw.: zij is een bijkomende straf naast de hoofdstraf van het strafniveau, met een nominale vork van 200 tot 10.000 euro bij niveau 3, wat na de 2,5 opdeciemen neerkomt op € 250 tot € 12.500.
• Burgerlijke schadevergoeding: Naast de strafrechtelijke boete kan het slachtoffer zich burgerlijke partij stellen om een schadevergoeding te eisen voor de geleden verliezen (bijvoorbeeld bij erfenisbewisten of verzekeringsfraude).
• Gerechtskosten: De veroordeelde partij wordt doorgaans ook verplicht tot het betalen van de gerechtskosten en de rechtsplegingsvergoeding van de tegenpartij.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen over valsheid in geschriften in de Belgische context.