Pro Deo advocaat in strafzaken

Wanneer u wordt geconfronteerd met een strafzaak, is de inzet vaak hoog. Of u nu een uitnodiging heeft ontvangen voor een verhoor bij de politie (Salduz-verhoor) of een dagvaarding voor de correctionele rechtbank, de juridische bijstand van een gespecialiseerde advocaat is essentieel voor uw verdediging. Veel mensen vrezen echter de hoge kosten van een strafrechtadvocaat. In België voorziet de overheid daarom in een systeem van juridische tweedelijnsbijstand, in de volksmond beter bekend als de 'pro deo advocaat'. In dit artikel leggen we uit hoe u recht heeft op deze kosteloze of gedeeltelijk kosteloze bijstand, specifiek binnen de context van het strafrecht.

Stel u de situatie voor van 'Jan'. Jan wordt verdacht van diefstal met geweld. Hij heeft geen vast inkomen en leeft van een leefloon. Zonder professionele verdediging riskeert hij een gevangenisstraf en een zware schadevergoeding. Dankzij het pro deo systeem kan Jan een beroep doen op een ervaren strafrechtadvocaat van LawBase, waarbij de overheid de honoraria betaalt. Dit waarborgt zijn recht op een eerlijk proces, ongeacht zijn financiële slagkracht.

Wettelijk Kader

De juridische tweedelijnsbijstand is verankerd in het Gerechtelijk Wetboek, specifiek onder de artikelen 508/1 tot 508/25. Deze artikelen vormen de basis voor de toegang tot het recht voor onvermogenden en kwetsbare groepen in de Belgische samenleving.

Volgens Artikel 508/1 wordt onder juridische tweedelijnsbijstand verstaan: "de bijstand verleend aan een natuurlijke persoon in de vorm van een omstandig juridisch advies, de bijstand al dan niet in het kader van een procedure of de bijstand bij een proces." In strafzaken gaat dit verder dan enkel advies; het omvat de volledige procesvoering, van de raadkamer tot de behandeling ten gronde voor de rechtbank.

Het wettelijk kader stelt strikte inkomensgrenzen vast (die jaarlijks worden geïndexeerd) om te bepalen wie in aanmerking komt. Voor minderjarigen geldt een onweerlegbaar vermoeden van onvermogen (Art. 508/13), wat betekent dat zij in een strafzaak (bijvoorbeeld voor de jeugdrechtbank) altijd recht hebben op een pro deo advocaat.

Praktische Tips

Wanneer u een beroep wilt doen op een pro deo advocaat in een strafzaak, zijn er enkele zaken waar u direct rekening mee moet houden:

• Verzamel onmiddellijk bewijsstukken: De Bureau voor Juridische Bijstand (BJB) beslist op basis van documenten. Zorg dat u recente attesten van gezinssamenstelling, bewijzen van inkomen (loonbrieven, attesten van het OCMW of de vakbond) en huurbetalingsbewijzen klaar heeft liggen.
• Wacht niet tot de zitting: In strafzaken is het dossier vaak al maanden in onderzoek. Hoe eerder uw advocaat toegang heeft tot het strafdossier, hoe beter de verdediging voorbereid kan worden.
• Controleer uw rechtsbijstandverzekering: In sommige gevallen (zoals verkeersmisdrijven) dekt uw verzekering de kosten van een advocaat naar keuze. Dit is vaak gunstiger dan het pro deo systeem.
• Gebruik onze online tool: Wilt u direct weten of u recht heeft op bijstand? Gebruik onze pro-deo-checker voor een snelle indicatie.

Bij LawBase begrijpen we dat een strafzaak stressvol is. Daarom bieden wij de mogelijkheid voor een gratis videocall om uw situatie te bespreken, of een fysieke consultatie van 30 minuten voor slechts €50 in een van onze kantoren.

Procedure en Stappen

De weg naar een pro deo advocaat in een strafzaak verloopt doorgaans via de volgende stappen:

Stap 1: De Aanvraag
U kunt rechtstreeks contact opnemen met een kantoor van LawBase. Wij vragen de aanstelling voor u aan bij het Bureau voor Juridische Bijstand (BJB) van de Orde van Advocaten in uw arrondissement. U hoeft dus niet zelf naar het gerechtsgebouw te gaan.

Stap 2: Indiening van documenten
U bezorgt ons de nodige bewijzen van uw financiële situatie. Denk aan uw meest recente aanslagbiljet van de belastingen en een attest van gezinssamenstelling (niet ouder dan 2 maanden). In dringende strafzaken, zoals bij een arrestatie, kan een advocaat soms 'voorlopig' worden aangesteld in afwachting van de documenten.

Stap 3: De Beslissing
Het BJB controleert uw dossier. Bij goedkeuring ontvangt u een aanstellingsbrief. Vanaf dat moment is de advocaat officieel belast met uw verdediging.

Stap 4: Inzage in het dossier en verdediging
Uw advocaat vraagt een kopie van het strafdossier op bij het parket of de onderzoeksrechter. Er volgen besprekingen op kantoor om de strategie te bepalen: gaat u voor de vrijspraak, betwist u bepaalde feiten, of focust u op een milde strafmaat?

Kosten en Vergoedingen

Er bestaan twee vormen van pro deo bijstand:

• Volledige kosteloosheid: Uw inkomen ligt onder de vastgestelde drempel. U betaalt de advocaat niets.
• Gedeeltelijke kosteloosheid: Uw inkomen ligt tussen twee grenzen. U betaalt een eenmalige eigen bijdrage (tussen €25 en €125) aan de advocaat, en de overheid vult de rest aan.

Let op: Een pro deo advocaat is niet 'gratis' in de zin dat er geen kosten zijn. Als u wordt veroordeeld, moet u nog steeds de gerechtskosten (zoals de kosten van de dagvaarding en de bijdrage aan het Slachtofferfonds) aan de staat betalen. Ook kan de rechtbank u veroordelen tot het betalen van een rechtsplegingsvergoeding aan de tegenpartij. De pro deo bijstand dekt enkel het honorarium van uw eigen advocaat.

Bovendien kan de pro deo status worden ingetrokken als u tijdens de procedure plots over aanzienlijke middelen beschikt (bijvoorbeeld door een erfenis of een grote schadevergoeding die u wint), conform Art. 508/18 Ger.W.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen over pro deo bijstand in strafzaken. Heeft u nood aan direct advies? LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Wij staan klaar om u bij te staan.