Alcoholslot niet opgelegd bij 1,07 mg/l: rechter motiveert afwijking

Relevante Juridische Tools

De feiten

In mei 2025 bestuurde iemand een voertuig op de openbare weg terwijl de ademanalyse een alcoholconcentratie van 1,07 milligram per liter uitgeademde alveolaire lucht (mg/l UAL) mat. In zijn motivering spreekt het vonnis van 2,46 pro mille alcohol in het bloed. Daarnaast werd de bestuurder vervolgd omdat die niet steeds in staat was alle nodige rijbewegingen uit te voeren en het voertuig niet voortdurend goed in de hand had.

Het openbaar ministerie dagvaardde voor twee tenlasteleggingen:

• A: een overtreding van art. 8.3, tweede lid van de Wegcode, door de dagvaarding gekwalificeerd als een overtreding van art. 29, § 1, tweede lid van de Wegverkeerswet (WVW);
• B: sturen met een alcoholconcentratie van ten minste 0,35 mg/l UAL (art. 34, § 2, 1° WVW), met de verzwarende omstandigheid dat de gemeten waarde ten minste 0,78 mg/l bedroeg, zodat art. 37/1, § 1, tweede lid WVW (het verplichte alcoholslot) van toepassing was.

De bestuurder verscheen, bijgestaan door een advocaat, en voerde verweer. De rechtbank oordeelde op tegenspraak op 23 april 2026.

De rechtsvraag

De kernvraag was of de politierechter het alcoholslot moest opleggen. Bij een alcoholconcentratie van ten minste 0,78 mg/l UAL is dat in principe verplicht, maar de wet laat de rechter toe af te wijken als hij dat uitdrukkelijk motiveert. De vraag was dus welke redenen een afwijking kunnen dragen, en welke straf dan wel passend is.

Wat zegt de wet?

Rijden onder invloed: art. 34, § 2 WVW

Art. 34, § 2, 1° WVW bestraft wie op een openbare plaats een voertuig bestuurt terwijl de ademanalyse een alcoholconcentratie van ten minste 0,35 milligram per liter uitgeademde alveolaire lucht meet of de bloedanalyse ten minste 0,8 gram per liter bloed aangeeft. Voor feiten van mei 2025 gold een geldboete van 200 tot 2.000 euro, te vermenigvuldigen met 8 (70 opdeciemen). Op grond van art. 38, § 1, 1° WVW kan de rechter een verval van het recht tot sturen opleggen van in beginsel acht dagen tot vijf jaar, behoudens de uitzonderingen voor langer of levenslang verval in het laatste lid van die paragraaf.

Het alcoholslot: art. 37/1 WVW

Art. 37/1, § 1, eerste lid WVW laat de rechter toe om bij een veroordeling op grond van art. 34, § 2 de geldigheid van het rijbewijs voor minstens één jaar en hoogstens drie jaar, of levenslang, te beperken tot motorvoertuigen met een alcoholslot, op voorwaarde dat de bestuurder een omkaderingsprogramma volgt. Het tweede lid maakt daar een principiële verplichting van bij hoge waarden: bij een ademanalyse van ten minste 0,78 mg/l UAL of een bloedanalyse van ten minste 1,8 gram per liter bloed "beperkt de rechter de geldigheid van het rijbewijs van de overtreder tot alle motorvoertuigen die zijn uitgerust met een alcoholslot". De wet voegt eraan toe: "Indien de rechter evenwel verkiest om deze sanctie niet op te leggen, motiveert hij dit uitdrukkelijk."

Art. 37/1, § 3 WVW bepaalt bovendien dat de rechter de geldboete kan verminderen met de volledige of gedeeltelijke kosten van de installatie en het gebruik van een alcoholslot en van het omkaderingsprogramma, zonder dat de boete minder dan één euro mag bedragen.

Samenloop

De rechtbank stelde samenloop vast tussen beide tenlasteleggingen en veroordeelde voor de "vermengde feiten" van A en B. Zij paste art. 65, eerste lid oud Sw. toe: wanneer eenzelfde feit verscheidene misdrijven oplevert, of wanneer verschillende misdrijven de opeenvolgende en voortgezette uitvoering zijn van eenzelfde misdadig opzet en gelijktijdig aan dezelfde feitenrechter worden voorgelegd, wordt alleen de zwaarste straf uitgesproken.

Wat geldt vandaag?

Voor de feiten van mei 2025 is het oude recht het vertrekpunt. Bij een latere wijziging van de strafwet moeten de voor de dader gunstigere bepalingen worden toegepast, per onderdeel te toetsen (art. 2 oud Sw. en art. 2 nieuw Sw.). Het besproken vonnis dateert zelf van vóór de inwerkingtreding van het nieuwe Strafwetboek. Sinds 1 september 2026 voorziet art. 78, § 1 nieuw Sw. in een omzetting naar strafniveaus voor bijzondere strafwetten die geen strafniveau bepalen. Voor feiten van vóór die inwerkingtreding bepaalt het tweede lid uitdrukkelijk dat de geldboete wordt verhoogd met de opdeciemen die op het ogenblik van de feiten golden. De toegepaste factor 8 voor de feiten van mei 2025 is dus correct.

De beslissing van de rechtbank

De rechtbank verklaarde beide tenlasteleggingen bewezen en stelde vast dat de bestuurder zich voor tenlastelegging B in staat van verzwaring bevond. Bij de straftoemeting wees zij op de gevaren van alcohol achter het stuur: alcohol tast zowel het waarnemingsvermogen als het gedrag aan, en het ongevalsrisico neemt bij hogere concentraties "exponentieel" toe. Volgens het vonnis loopt een bestuurder met 0,66 mg/UAL al zestien keer meer risico op een ongeval dan een nuchtere bestuurder.

Toch legde de rechtbank het alcoholslot niet op, om twee uitdrukkelijk vermelde redenen:

• de beklaagde "werd nooit eerder veroordeeld voor alcoholgerelateerde feiten in het verkeer";
• de beklaagde "beschikt sinds geruime tijd over een definitief rijbewijs".

De rechtbank oordeelde dat zij de doelstelling van meer verkeersveiligheid die de wetgever met het alcoholslot nastreeft, in dit geval kon bereiken met de gewone bestraffing. Zij voegde eraan toe: "De ingrijpende en dure maatregel van het alcoholslot is hier niet aangewezen en staat financieel niet in verhouding tot de ernst van de gepleegde feiten."

De rechtbank legde voor de samen genomen tenlasteleggingen A en B de volgende straffen op:

• een geldboete van 1.600 euro (200 euro verhoogd met 70 opdeciemen), vervangbaar door een rijverbod van 60 dagen bij niet-betaling binnen de wettelijke termijn;
• een verval van het recht tot sturen voor alle motorvoertuigen voor een termijn van één maand;
• uitdrukkelijk: geen alcoholslot zoals bedoeld in art. 37/1, § 1, tweede lid WVW;
• een bijdrage van 250 euro aan het Fonds tot hulp aan de slachtoffers van opzettelijke gewelddaden, 26 euro aan het Begrotingsfonds voor juridische tweedelijnsbijstand en de gerechtskosten.

De burgerlijke belangen werden ambtshalve aangehouden.

Analyse en betekenis voor de praktijk

Dit vonnis toont dat het in principe verplichte alcoholslot van art. 37/1, § 1, tweede lid WVW geen automatisme is. De wet legt de regel vast, maar geeft de rechter uitdrukkelijk de ruimte om af te wijken, op voorwaarde dat hij zijn keuze motiveert. Een stijlformule volstaat daarvoor in de regel niet: de rechter moet concreet aangeven waarom de maatregel in het individuele geval niet nodig of niet evenredig is.

De motivering in deze zaak steunt op drie pijlers. Ten eerste het strafrechtelijk verleden: er was geen eerdere veroordeling voor alcohol in het verkeer. Ten tweede de rijervaring: de bestuurder had al geruime tijd een definitief rijbewijs. Ten derde de evenredigheid: de rechtbank achtte de kosten van het alcoholslot financieel niet in verhouding tot de ernst van de feiten, en meende dat de boete en het verval op zich de bestuurder tot inzicht konden brengen.

Opvallend is dat de rechtbank de ernst van de feiten niet minimaliseert. Integendeel, zij beschrijft uitvoerig de risico's van alcohol achter het stuur. De afwijking van het alcoholslot is dus geen mildheid ten aanzien van het rijgedrag, maar een afweging over welke sanctie in dit concrete geval het meest zinvol is. De opgelegde geldboete is het wettelijke minimum voor art. 34, § 2 WVW, en het verval blijft beperkt tot één maand.

Het contrast met een zaak waarin de bestuurder al eerder voor alcohol was veroordeeld, is duidelijk. Wordt iemand op grond van art. 36 WVW veroordeeld na een eerdere veroordeling op grond van art. 34, § 2, en mat de ademanalyse telkens ten minste 0,50 mg/l, dan is het alcoholslot verplicht en voorziet de wet geen gemotiveerde afwijking zoals in het tweede lid (art. 37/1, § 1, derde lid WVW); lees daarover onze analyse van een vonnis waarin de politierechter bij alcohol in herhaling wél een alcoholslot oplegde. Voor de vraag welk recht geldt op feiten van vóór 1 september 2026, verwijzen we naar onze bespreking van de toepassing van het oude strafrecht op oudere feiten.

Belangrijk is ook dat het openbaar ministerie hoger beroep kan instellen tegen een beslissing waarin het alcoholslot niet wordt opgelegd. Een sluitende motivering is dus niet alleen een wettelijke vereiste, maar ook de beste bescherming van de beslissing.

Praktische tips

• Ken de drempel. Vanaf 0,78 mg/l UAL (of 1,8 g/l bloed) is het alcoholslot de regel. Tussen 0,35 en 0,78 mg/l kan de rechter het alcoholslot opleggen, maar hoeft hij dat in principe niet; bij herhaling met telkens ten minste 0,50 mg/l is het wel verplicht (art. 37/1, § 1, derde lid WVW).
• Bereid de zitting concreet voor. Een afwijking vergt een uitdrukkelijke motivering. Elementen als het ontbreken van eerdere veroordelingen voor alcoholgerelateerde feiten in het verkeer, lange rijervaring en de financiële gevolgen van de maatregel spelen daarbij een rol, zoals dit vonnis toont.
• Denk aan de kostenregeling. Legt de rechter toch een alcoholslot op, dan kan hij de geldboete verminderen met de kosten van het toestel en het omkaderingsprogramma (art. 37/1, § 3 WVW).
• Onderschat het verval niet. Ook zonder alcoholslot volgt vaak een verval van het recht tot sturen. Tijdens die periode mag u geen motorvoertuig besturen; rijden tijdens een verval is een afzonderlijk en zwaar bestraft misdrijf.
• Let op de datum van de feiten. Voor feiten van vóór 1 september 2026 vormt het oude recht het vertrekpunt, met de opdeciemen van het ogenblik van de feiten, behoudens toepassing van latere gunstigere strafbepalingen. Voor feiten vanaf die datum gelden de nieuwe strafniveaus.

Gerelateerde Zaken