Rood licht in herhaling, rijbewijs jonger dan 2 jaar: verval en examen

Relevante Juridische Tools

De feiten

De beklaagde werd vervolgd omdat zij in februari 2023 als bestuurder een rood licht of een rode pijl voorbijreed. Het openbaar ministerie vervolgde dat als een overtreding van de artikelen 5 en 61.1, 1° en 4° van de Wegcode, samen met de artikelen 29, § 1, tweede lid en 38, § 1, 3° van de Wegverkeerswet.

In de dagvaarding stonden twee verzwarende omstandigheden. Ten eerste bevond de beklaagde zich in staat van herhaling: binnen de drie jaar vóór de feiten had een politierechtbank haar al veroordeeld voor een overtreding van artikel 29, § 1 of § 3 van de Wegverkeerswet, bij een vonnis dat in kracht van gewijsde was gegaan. Ten tweede was zij op het ogenblik van de feiten sinds minder dan twee jaar houder van het rijbewijs B.

De zaak werd op tegenspraak behandeld.

De rechtsvraag

Welke straffen volgen wanneer een beginnende bestuurder in staat van herhaling een rood licht negeert? Hoe weegt de herhaling op de geldboete, is een verval verplicht bij een rijbewijs van minder dan twee jaar, en wat als de bestuurder ongeschikt blijkt om te rijden?

Wat zegt de wet?

De feiten dateren van februari 2023. Voor de straf geldt dus het recht van toen: de Wegverkeerswet zoals die gold vóór 1 september 2026 en het oud Strafwetboek van 1867. Artikel 2 oud Sw. bepaalt dat een misdrijf enkel kan worden gestraft met straffen die de wet voorzag vóór het misdrijf werd gepleegd.

Rood licht: een overtreding van de derde graad

Artikel 61.1, 1° van de Wegcode bepaalt dat rood licht betekent "dat het verboden is de stopstreep of, zo er geen stopstreep is, het verkeerslicht zelf, voorbij te rijden". Volgens 4° van hetzelfde artikel mag het rode licht vervangen worden door een rode pijl, met dezelfde betekenis voor de aangeduide richting. Het koninklijk besluit van 30 september 2005 rangschikt het negeren van het rood licht bij de overtredingen van de derde graad (art. 3, 36°).

Onder het toenmalige artikel 29, § 1, tweede lid van de Wegverkeerswet werd een overtreding van de derde graad gestraft met een geldboete van 30 euro tot 500 euro. Volgens artikel 38, § 1, 3° kan de rechter daarnaast een verval van het recht tot sturen uitspreken, van ten minste acht dagen en ten hoogste vijf jaar.

Herhaling: verdubbeling van de geldboete

Artikel 29, § 4, derde lid van de Wegverkeerswet bepaalt: "De geldboetes worden verdubbeld bij herhaling van een overtreding als bedoeld in paragraaf een of drie binnen drie jaar te rekenen van de dag van de uitspraak van een vorig veroordelend vonnis dat in kracht van gewijsde is gegaan." Voor een rood licht wordt de strafvork dan 60 euro tot 1.000 euro, te verhogen met de opdeciemen.

Rijbewijs van minder dan twee jaar: verplicht verval en examen

Artikel 38, § 5 van de Wegverkeerswet verplicht de rechter om het verval van het recht tot sturen uit te spreken en het herstel minstens afhankelijk te maken van het slagen voor het theoretisch of praktisch examen, wanneer hij veroordeelt wegens een overtreding begaan met een motorvoertuig die tot een verval kan leiden en de schuldige sinds minder dan twee jaar houder is van het rijbewijs B. Die regel geldt niet voor overtredingen van de tweede graad, maar wel voor een rood licht (derde graad). De wet koppelt die verplichting aan de ouderdom van het rijbewijs, niet aan de leeftijd van de bestuurder.

Ongeschiktheid: verval voor onbepaalde duur

Artikel 42 van de Wegverkeerswet bepaalt dat het verval van het recht tot sturen moet worden uitgesproken wanneer de schuldige, naar aanleiding van een veroordeling wegens een verkeersovertreding, "lichamelijk of geestelijk ongeschikt wordt bevonden tot het besturen van een motorvoertuig". De duur van dat verval "is afhankelijk van het bewijs dat betrokkene niet meer ongeschikt is om een motorvoertuig te besturen". Dat verval heeft dus geen vaste termijn: het hangt af van de toestand van de bestuurder.

De beslissing van de rechtbank

De rechtbank acht de tenlastelegging bewezen, net als de staat van herhaling en de verzwarende omstandigheid van het rijbewijs van minder dan twee jaar. Bij de straftoemeting houdt ze rekening met de concrete aard en ernst van de feiten, de financiële draagkracht van de beklaagde en haar strafrechtelijk verleden.

Over het verval overweegt de rechtbank: "Een rijverbod heeft een zware impact en is daarom een efficiënte straf." Het verval moet de beklaagde ertoe brengen haar rijgedrag te verbeteren. Het herstel van het recht tot sturen maakt de rechtbank afhankelijk van het slagen in een theoretisch examen.

Daarnaast stelt de rechtbank vast dat de beschikbare gegevens aantonen dat de beklaagde "op heden ongeschikt is om een motorvoertuig te besturen". Op grond van artikel 42 van de Wegverkeerswet volgt dan verplicht een bijkomend verval. Het vonnis vermeldt niet welke gegevens dat precies zijn.

Concreet beslist de politierechter:

• een geldboete van 60 euro, verhoogd met 70 opdeciemen, of 480 euro, bij gebreke van betaling binnen de wettelijke termijn vervangbaar door een rijverbod van 30 dagen;
• een verval van het recht alle motorvoertuigen te besturen voor 30 dagen;
• het herstel van het recht tot sturen afhankelijk van het slagen in een theoretisch examen;
• een verval van het recht tot sturen op grond van artikel 42 van de Wegverkeerswet, zonder vaste duur;
• een bijdrage van 200 euro (25 euro verhoogd met 70 opdeciemen) aan het Fonds tot hulp aan de slachtoffers van opzettelijke gewelddaden, 24 euro aan het Begrotingsfonds voor juridische tweedelijnsbijstand, de gerechtskosten van 31,06 euro en een vaste vergoeding van 58,90 euro.

Analyse en betekenis voor de praktijk

De geldboete: het minimum van de verdubbelde vork

Door de herhaling liep de strafvork van 60 euro tot 1.000 euro. De rechtbank legt met 60 euro het minimum van die verdubbelde vork op. De opdeciemen maken er 480 euro van: voor feiten van vóór 1 februari 2026 wordt het basisbedrag met acht vermenigvuldigd. Zonder herhaling lag het minimum van de strafvork op 30 euro, of 240 euro met opdeciemen.

Waarom het verval hier niet vrijblijvend was

Voor een rood licht is een verval normaal een mogelijkheid (art. 38, § 1, 3°). Bij een bestuurder met een rijbewijs B van minder dan twee jaar die de overtreding met een motorvoertuig begaat, wordt het in principe een verplichting, samen met minstens een theoretisch of praktisch examen (art. 38, § 5). De rechtbank koos voor een verval van 30 dagen en een theoretisch examen.

Omdat het herstel afhankelijk is van een examen, was een verval dat enkel tijdens het weekend wordt uitgevoerd niet mogelijk. Artikel 38, § 2bis sluit die gunstmaatregel uit wanneer de rechter het herstel afhankelijk maakt van het slagen voor een of meer examens of onderzoeken.

Geen verplicht verval van drie maanden en vier examens

De herhaling had hier geen gevolg voor de minimumduur van het verval. De strenge herhalingsregel van artikel 38, § 6 (verval van ten minste drie maanden en vier herstelexamens) geldt enkel voor een limitatieve lijst van overtredingen, zoals overtredingen van de vierde graad, zware snelheidsovertredingen en bepaalde vormen van rijden onder invloed van alcohol of drugs. Een overtreding van de derde graad, zoals een rood licht, staat niet in die lijst.

Het verval wegens ongeschiktheid kan het zwaarst wegen

Het verval wegens ongeschiktheid kan in de praktijk zwaarder wegen dan het verval van 30 dagen. Door het verval op grond van artikel 42 mag de bestuurder pas opnieuw rijden wanneer zij bewijst dat zij niet langer ongeschikt is. De rechter moet dat verval uitspreken zodra de ongeschiktheid is vastgesteld; hij heeft daarover geen keuze. Hoe zo'n verval later kan worden opgeheven, blijkt uit een zaak waarin een politierechter het verval wegens medische ongeschiktheid ophief.

Wat is sindsdien gewijzigd?

Het vonnis dateert van 2024 en past terecht het toenmalige recht toe. Sinds 1 september 2026 is het nieuwe Strafwetboek in werking en is de Wegverkeerswet gewijzigd door de wet van 25 mei 2026. Voor feiten vanaf die datum wordt een overtreding van de derde graad gestraft met een straf van niveau 1, met een geldboete van 240 euro tot 4.000 euro, te verhogen met opdeciemen (factor 1,25). De verdubbeling van de geldboete bij herhaling binnen drie jaar staat nog in artikel 29, § 4 van de Wegverkeerswet. De nummering van de besproken artikelen 29, 38 en 42 is ongewijzigd. Voor feiten van vóór 1 september 2026 blijft het oude recht het vertrekpunt; de nieuwe wet geldt enkel waar ze gunstiger is (art. 2 Sw.). Een voorbeeld daarvan is een recente zaak over gsm-gebruik achter het stuur in staat van herhaling.

Praktische tips

• Hebt u uw rijbewijs B nog geen twee jaar? Dan leidt een overtreding met een motorvoertuig die tot een verval kan leiden, zoals een rood licht, in principe verplicht tot een verval en minstens een theoretisch of praktisch examen. Voor overtredingen van de tweede graad geldt die verplichting niet.
• Een eerdere veroordeling voor een overtreding van artikel 29, § 1 of § 3 telt drie jaar mee, vanaf de uitspraak van het vorige vonnis in kracht van gewijsde. Bij een nieuwe dergelijke overtreding binnen die periode worden de geldboeten verdubbeld.
• Betaal de geldboete tijdig. In deze zaak kon een onbetaalde geldboete worden vervangen door een rijverbod van 30 dagen. Het toenmalige artikel 69bis van de Wegverkeerswet liet dat toe bij niet-betaling binnen twee maanden na een vonnis op tegenspraak.
• Wordt u ongeschikt verklaard op grond van artikel 42, dan loopt het verval zolang u niet bewijst dat u opnieuw geschikt bent om te rijden. Verzamel daarom tijdig de nodige medische of andere bewijsstukken.

Gerelateerde Zaken

Alle rechtspraak