Rood licht in herhaling, rijbewijs jonger dan 2 jaar: verval en examen

Relevante Juridische Tools

De feiten

De beklaagde werd vervolgd omdat zij in februari 2023 als bestuurder een rood licht of een rode pijl voorbijreed. Het openbaar ministerie vervolgde dat als een overtreding van de artikelen 5 en 61.1, 1° en 4° van de Wegcode, samen met de artikelen 29, § 1, tweede lid en 38, § 1, 3° van de Wegverkeerswet.

In de dagvaarding stonden twee verzwarende omstandigheden. Ten eerste bevond de beklaagde zich in staat van herhaling: binnen de drie jaar vóór de feiten had een politierechtbank haar al veroordeeld voor een overtreding van artikel 29, § 1 of § 3 van de Wegverkeerswet, bij een vonnis dat in kracht van gewijsde was gegaan. Ten tweede was zij op het ogenblik van de feiten sinds minder dan twee jaar houder van het rijbewijs B.

De zaak werd op tegenspraak behandeld.

De rechtsvraag

Welke straffen volgen wanneer een beginnende bestuurder in staat van herhaling een rood licht negeert? Hoe weegt de herhaling op de geldboete, is een verval verplicht bij een rijbewijs van minder dan twee jaar, en wat als de bestuurder ongeschikt blijkt om te rijden?

Wat zegt de wet?

De feiten dateren van februari 2023. Voor de straf geldt dus het recht van toen: de Wegverkeerswet zoals die gold vóór 1 september 2026 en het Strafwetboek 1867 (oud). Artikel 2 oud Sw. bepaalt dat een misdrijf enkel kan worden gestraft met straffen die de wet voorzag vóór het misdrijf werd gepleegd.

Rood licht: een overtreding van de derde graad

De tenlastelegging omschrijft het negeren van een rood licht of een rode pijl als een inbreuk op de artikelen 5 en 61.1, 1° en 4° van de Wegcode: "een rood licht of een rode pijl die betekenen dat het verboden is de stopstreep of, zo er geen stopstreep is, het verkeerslicht zelf, voorbij te rijden". Zij verwijst voor de bestraffing naar artikel 29, § 1, tweede lid van de Wegverkeerswet, dat betrekking heeft op overtredingen van de derde graad.

Onder het toenmalige artikel 29, § 1, tweede lid van de Wegverkeerswet werd een overtreding van de derde graad gestraft met een geldboete van 30 euro tot 500 euro. Volgens artikel 38, § 1, 3° kan de rechter daarnaast een verval van het recht tot sturen uitspreken, van ten minste acht dagen en ten hoogste vijf jaar.

Herhaling: verdubbeling van de geldboete

De rechtbank stelde de in de dagvaarding omschreven herhaling vast, met verwijzing naar artikel 29, § 4, derde lid van de Wegverkeerswet. De bronopmerking bij dat artikel bevestigt dat deze bepaling de verdubbeling van de geldboeten bij herhaling regelt. Voor een rood licht wordt de strafvork dan 60 euro tot 1.000 euro, te verhogen met de opdeciemen.

Rijbewijs van minder dan twee jaar: verval en examen in deze zaak

De dagvaarding vermeldt, met verwijzing naar artikel 38, § 5 van de Wegverkeerswet, dat de beklaagde sinds minder dan twee jaar houder was van het rijbewijs B. De rechtbank acht die verzwarende omstandigheid bewezen. Zij spreekt een verval van het recht tot sturen uit en oordeelt dat het herstel afhankelijk moet worden gemaakt van het slagen in een theoretisch examen. De volledige tekst van deze paragraaf is niet opgenomen in de aangeleverde wetteksten; de bespreking blijft daarom beperkt tot de toepassing in dit vonnis.

Ongeschiktheid: verval voor onbepaalde duur

Artikel 42 van de Wegverkeerswet bepaalt dat het verval van het recht tot sturen moet worden uitgesproken wanneer de schuldige, naar aanleiding van een veroordeling wegens een verkeersovertreding, "lichamelijk of geestelijk ongeschikt wordt bevonden tot het besturen van een motorvoertuig". De duur van dat verval "is afhankelijk van het bewijs dat betrokkene niet meer ongeschikt is om een motorvoertuig te besturen". Dat verval heeft dus geen vaste termijn: het hangt af van de toestand van de bestuurder.

De beslissing van de rechtbank

De rechtbank acht de tenlastelegging bewezen, net als de staat van herhaling en de verzwarende omstandigheid van het rijbewijs van minder dan twee jaar. Bij de straftoemeting houdt ze rekening met de concrete aard en ernst van de feiten, de financiële draagkracht van de beklaagde en haar strafrechtelijk verleden.

De rechtbank beschouwt het verval van het recht tot sturen wegens zijn zware impact als een efficiënte straf. Het verval moet de beklaagde ertoe brengen haar rijgedrag te verbeteren. Het herstel van het recht tot sturen maakt de rechtbank afhankelijk van het slagen in een theoretisch examen.

Daarnaast stelt de rechtbank vast dat de beschikbare gegevens aantonen dat de beklaagde "op heden ongeschikt is om een motorvoertuig te besturen". Op grond van artikel 42 van de Wegverkeerswet volgt dan verplicht een bijkomend verval. Het vonnis vermeldt niet welke gegevens dat precies zijn.

Concreet beslist de politierechter:

• een geldboete van 60 euro, verhoogd met 70 opdeciemen, of 480 euro, bij gebreke van betaling binnen de wettelijke termijn vervangbaar door een rijverbod van 30 dagen;
• een verval van het recht alle motorvoertuigen te besturen voor 30 dagen;
• het herstel van het recht tot sturen afhankelijk van het slagen in een theoretisch examen;
• een verval van het recht tot sturen op grond van artikel 42 van de Wegverkeerswet, zonder vaste duur;
• een bijdrage van 200 euro (25 euro verhoogd met 70 opdeciemen) aan het Fonds tot hulp aan de slachtoffers van opzettelijke gewelddaden, 24 euro aan het Begrotingsfonds voor juridische tweedelijnsbijstand, de gerechtskosten van 31,06 euro en een vaste vergoeding van 58,90 euro.

Analyse en betekenis voor de praktijk

De geldboete: het minimum van de verdubbelde vork

Door de herhaling liep de strafvork van 60 euro tot 1.000 euro. De rechtbank legt met 60 euro het minimum van die verdubbelde vork op. De opdeciemen maken er 480 euro van: voor feiten van vóór 1 februari 2026 wordt het basisbedrag met acht vermenigvuldigd. Zonder herhaling lag het minimum van de strafvork op 30 euro (art. 29, § 1, tweede lid Wegverkeerswet).

Het verval en de herstelvoorwaarde in deze zaak

Voor een overtreding van de derde graad kan de rechter een verval van het recht tot sturen uitspreken (art. 38, § 1, 3°). In deze zaak stelde de rechtbank ook de verzwarende omstandigheid van het rijbewijs B van minder dan twee jaar vast. De rechtbank koos voor een verval van 30 dagen en een theoretisch examen.

Het verval wegens ongeschiktheid kan het zwaarst wegen

Het verval wegens ongeschiktheid kan in de praktijk zwaarder wegen dan het verval van 30 dagen. Door het verval op grond van artikel 42 mag de bestuurder pas opnieuw rijden wanneer zij bewijst dat zij niet langer ongeschikt is. De rechter moet dat verval uitspreken zodra de ongeschiktheid is vastgesteld; hij heeft daarover geen keuze.

Wat is sindsdien gewijzigd?

Het vonnis dateert van 2024 en past op de feiten van februari 2023 het toenmalige recht toe. Sinds 1 september 2026 is het nieuwe Strafwetboek in werking. Voor feiten van vóór 1 september 2026 blijft het oude recht het vertrekpunt; de nieuwe wet geldt enkel waar ze gunstiger is (art. 2 Sw.). Dat moet per onderdeel worden getoetst. Artikel 78, § 1, tweede lid van het nieuwe Strafwetboek behoudt voor oudere feiten uitdrukkelijk de opdeciemen die golden op het ogenblik van de feiten.

Praktische tips

• Hebt u uw rijbewijs B nog geen twee jaar? In deze zaak werd die omstandigheid uitdrukkelijk in de dagvaarding vermeld en bewezen verklaard. De rechtbank legde een verval van het recht tot sturen van 30 dagen op en koppelde het herstel aan een theoretisch examen.
• Een eerdere veroordeling voor een overtreding van artikel 29, § 1 of § 3 telt drie jaar mee, vanaf de uitspraak van het vorige vonnis in kracht van gewijsde. Bij een nieuwe dergelijke overtreding binnen die periode worden de geldboeten verdubbeld.
• Betaal de geldboete tijdig. In deze zaak kon een onbetaalde geldboete worden vervangen door een rijverbod van 30 dagen. Het toenmalige artikel 69bis van de Wegverkeerswet liet dat toe bij niet-betaling binnen twee maanden na een vonnis op tegenspraak.
• Wordt u ongeschikt verklaard op grond van artikel 42, dan loopt het verval zolang u niet bewijst dat u opnieuw geschikt bent om te rijden. Verzamel daarom tijdig de nodige medische of andere bewijsstukken.

Gerelateerde Zaken