Blijvende saisine: dwangsom voor vader die verblijfsregeling niet naleeft

Relevante Juridische Tools

Wat is blijvende saisine?

In zaken die de wet als spoedeisend beschouwt, blijft de zaak ingeschreven op de rol van de familierechtbank, ook na een vonnis en ook na een uitspraak in hoger beroep (art. 1253ter/7, § 1 Ger.W.). Dat heet de blijvende saisine. Het gaat onder meer om het ouderlijk gezag, de verblijfsregeling en het persoonlijk contact met een minderjarig kind, en de onderhoudsverplichtingen (art. 1253ter/4, § 2 Ger.W.).

Wie de zaak opnieuw wil laten behandelen, moet dus geen nieuw verzoekschrift of nieuwe dagvaarding opstellen. Artikel 1253ter/7, § 1 Ger.W. bepaalt dat de zaak "in geval van nieuwe elementen" opnieuw voor de rechtbank kan worden gebracht "binnen een termijn van 15 dagen, bij conclusie of bij een schriftelijk verzoek dat wordt neergelegd bij of gericht is aan de griffie". De nieuwe elementen moeten op straffe van nietigheid in die conclusie of dat verzoek worden aangeduid.

Wat zijn nieuwe elementen?

De wet omschrijft ze als volgt:

• in het algemeen: een feit dat niet bekend was bij het eerste verzoek;
• voor een uitkering tot levensonderhoud: nieuwe omstandigheden waarin de partijen of de kinderen verkeren en die hun situatie ingrijpend kunnen wijzigen;
• voor de verblijfsregeling, het persoonlijk contact en het ouderlijk gezag: nieuwe omstandigheden die de toestand van de partijen of van het kind kunnen wijzigen. In dat geval willigt de rechtbank het nieuwe verzoek enkel in als het belang van het kind dat rechtvaardigt.

Wie de mogelijkheid oneigenlijk gebruikt, riskeert een geldboete wegens misbruik van procesrecht (art. 1253ter/7, § 2 Ger.W. juncto art. 780bis Ger.W.).

Blijvende saisine bij het niet naleven van de verblijfsregeling

Weigert een ouder een rechterlijke beslissing over de verblijfsregeling of het persoonlijk contact uit te voeren, dan kan de zaak volgens dezelfde procedure opnieuw voor de familierechtbank worden gebracht (art. 387ter, § 1 oud BW). De rechter kan dan nieuwe beslissingen nemen over het ouderlijk gezag of de huisvesting van het kind, en een dwangsom uitspreken om te waarborgen dat zijn beslissing wordt nageleefd. Werd de regeling vastgelegd in een overeenkomst bij echtscheiding door onderlinge toestemming (art. 1288 Ger.W.), dan wordt de weigering om ze uit te voeren aanhangig gemaakt bij verzoekschrift op tegenspraak (art. 387ter, § 2 oud BW).

De feiten: een week-weekregeling die amper één week werkte

De ouders, die niet gehuwd waren, gingen in maart 2022 uit elkaar. In juli 2024 bereikten ze een volledig akkoord, dat de rechtbank bij vonnis van 26 juli 2024 bekrachtigde. Vanaf 1 januari 2025 zou een week-weekregeling gelden, doorlopend in de vakanties, zonder onderhoudsbijdrage en met verdeling bij helften van de buitengewone kosten.

Volgens het vonnis werd die regeling slechts één week toegepast. De overige weken liet de vader telkens weten dat het hem niet lukte om voor het kind te zorgen. Volgens de moeder gebeurde het ook dat hij het kind niet afhaalde van de naschoolse opvang, zonder te verwittigen. Vanaf maart 2025 verbleef het kind in de praktijk om de veertien dagen van maandag na school tot woensdag voor school bij de vader.

De vader bracht de zaak op 29 juli 2025 opnieuw voor de rechtbank, bij conclusie, op grond van artikel 1253ter/7 Ger.W. Hij benutte zijn conclusietermijnen niet. Ter zitting van 12 maart 2026 verklaarde hij zich akkoord met de verblijfsregeling die de moeder voorstelde en bood hij een onderhoudsbijdrage van 200 euro per maand aan. De moeder vorderde onder meer een weekendregeling voor de vader, een dwangsom (in haar conclusie als voorbehoud, ter zitting als vordering van 500 euro per keer dat de vader de regeling niet nakomt), een onderhoudsbijdrage van 250 euro per maand met leeftijdstoeslagen, en de helft van de schoolkosten en een bedrag voor kledij.

Het deelakkoord over het verblijf

Op de zitting van 12 maart 2026 bleek dat de ouders een deelakkoord hadden bereikt, dat de rechtbank bekrachtigt omdat het niet strijdig is met het belang van het kind of met de openbare orde:

• de ouders oefenen het ouderlijk gezag gezamenlijk uit;
• het hoofdverblijf van het kind is bij de moeder, waar het ook is ingeschreven;
• het kind verblijft om de veertien dagen een weekend bij de vader, van vrijdag na school tot maandagmorgen op school, en de vader zorgt telkens voor het vervoer;
• de schoolvakanties en feestdagen worden volgens een vaste regeling tussen beide ouders verdeeld;
• het groeipakket en de sociale voordelen komen toe aan de moeder.

De rechtbank benadrukt dat ouders in onderling overleg van de regeling mogen afwijken, maar dat de ene ouder de andere niet voor voldongen feiten mag zetten.

Dwangsom: 500 euro per keer dat de vader het kind niet ophaalt

De moeder vroeg een dwangsom van 500 euro per keer dat de vader de verblijfsregeling niet nakomt. De rechtbank gaat daarop in. Ze verwijst naar de vaststelling dat de vader de omgangsregeling in het verleden onbetwist niet correct naleefde, en dat de week-weekregeling waarvoor hij zelf had geijverd, amper één week werd nagekomen. De dwangsom kan de vader "tot enige responsabilisering brengen" en is een waarborg dat hij de regeling correct zal naleven.

De rechtbank voegt eraan toe dat de dwangsom de vader op zich geen nadeel berokkent:

"Of de dwangsom verbeurd zal worden, hangt immers alleen en volledig van zijn eigen houding af."

De dwangsom bedraagt 500 euro per keer dat de vader weigert of nalaat het kind op te halen bij het begin van zijn verblijfsperiode, als een gerechtsdeurwaarder die weigering vaststelt. Ze loopt vanaf de betekening van het vonnis en geldt voor maximaal 24 maanden.

Het vonnis noemt de wettelijke grondslag van de dwangsom niet uitdrukkelijk. Algemeen kan de rechter een dwangsom opleggen voor het geval dat een hoofdveroordeling niet wordt nageleefd, maar niet bij een veroordeling tot betaling van een geldsom, zoals een onderhoudsbijdrage (art. 1385bis Ger.W.). Een dwangsom kan niet worden verbeurd vóór de betekening van de uitspraak (art. 1385bis Ger.W.) en kan per overtreding worden vastgesteld (art. 1385ter Ger.W.). Specifiek voor de verblijfsregeling laat artikel 387ter, § 1 oud BW de rechter toe een dwangsom uit te spreken om de naleving van zijn beslissing te waarborgen.

De onderhoudsbijdrage: 200 euro per maand

De rechtbank herhaalt de wettelijke principes: ouders dragen naar evenredigheid van hun middelen bij in de kosten van hun kinderen (art. 203, § 1 oud BW), in verhouding tot hun aandeel in de samengevoegde middelen (art. 203bis, § 1 oud BW). De beslissing moet de elementen van artikel 1321 Ger.W. vermelden.

De berekening

• Kindkost: op basis van de IGAK-tabel raamt de rechtbank de kosten van het kind op 730 euro per maand. De tabellen van de Gezinsbond gebruikt ze enkel als indicatie.
• Groeipakket: 221,46 euro, zodat de ouders nog 508,54 euro uit eigen middelen moeten dragen.
• Inkomsten: de rechtbank houdt rekening met het verdienvermogen. Ze bepaalt het netto-inkomen van de moeder op 2.100 euro en dat van de vader op 2.500 euro. Voor de beweerde niet-aangegeven inkomsten van de vader liggen geen stukken voor.
• Verhouding: 62,19 % voor de vader en 37,81 % voor de moeder.
• Bijdrage in natura: door het verblijf om de veertien dagen en de helft van de vakanties bij de vader, 17,19 % voor de vader en 82,81 % voor de moeder.

De formule (730 − 221,46) × 62,19 % − 17,19 % van 730 geeft 190,77 euro (het vonnis vermeldt 190,79 euro). De rechtbank rondt af op 200 euro, het bedrag dat de vader zelf aanbood. De bijdrage geldt vanaf 1 februari 2025, de eerste dag van de huidige verblijfsregeling, onder aftrek van wat de vader sindsdien vrijwillig betaalde. Ze wordt jaarlijks op 1 februari geïndexeerd, voor het eerst op 1 februari 2026.

Een leeftijdstoeslag op scharnierleeftijden kent de rechtbank niet toe: er is geen afdoende reden om de bijdrage jaarlijks meer te verhogen dan met de index.

Buitengewone kosten: schoolfacturen horen bij de gewone kosten

De ouders bleven het eens over de verdeling bij helften van de buitengewone kosten uit het vonnis van 2024 en over de opvangkosten. Over de schoolfacturen en een gevorderd bedrag van 200 euro voor kledij volgt de rechtbank de moeder niet:

• het akkoord van 2024 verwees enkel algemeen naar schoolkosten (schoolgeld, schooluniform, schoolreizen en bijscholing). Dat is geen afspraak om ook de gewone schoolfacturen bij helften te verdelen;
• een uitdrukkelijke schulderkenning van de vader voor een bijkomend bedrag van 200 euro voor kledij ligt niet voor.

De rechtbank wijst erop dat gewone en buitengewone kosten een balans vormen: hoe ruimer ouders de buitengewone kosten omschrijven, hoe minder gewone kosten er overblijven, en dat heeft een weerslag op de maandelijkse onderhoudsbijdrage. De bij helften te verdelen kosten blijven dus beperkt tot de kosten uit het koninklijk besluit van 22 april 2019, de opvangkosten en de winter- en zomerjas en winter-, zomer- en sportschoenen.

Kosten van de procedure

De vader wordt als in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen (art. 1017, eerste lid Ger.W.). De moeder vroeg een rechtsplegingsvergoeding van 1.920 euro. De rechtbank begroot de vordering op de annuïteit van de onderhoudsbijdrage (12 × 200 = 2.400 euro) en kent het basisbedrag toe dat zij voor die schijf vermeldt: 627,91 euro. Door de blijvende saisine bedragen de rolrechten nihil. Het vonnis is uitvoerbaar bij voorraad.

Wat betekent dit in de praktijk?

• Een familiezaak heropenen vergt geen nieuw verzoekschrift. Oordeelde de familierechtbank al eerder over de zaak, dan volstaat bij blijvende saisine een conclusie of een schriftelijk verzoek aan de griffie. De nieuwe elementen moeten daarin worden aangeduid, op straffe van nietigheid.
• Wordt de verblijfsregeling niet nageleefd? Dan kan de zaak via dezelfde weg opnieuw voor de familierechter komen (art. 387ter, § 1 oud BW). Hou bij wanneer het kind niet wordt opgehaald of teruggebracht, en bewaar berichten en meldingen.
• Een dwangsom werkt enkel na betekening en kan gekoppeld worden aan een vaststelling door een gerechtsdeurwaarder, zoals hier. Voor de onderhoudsbijdrage zelf kan geen dwangsom worden opgelegd; bij wanbetaling bestaan andere middelen, zoals de ontvangstmachtiging (art. 203ter oud BW) of de hulp van de Dienst voor alimentatievorderingen (DAVO).
• Omschrijf buitengewone kosten nauwkeurig. Wat niet onder het koninklijk besluit van 22 april 2019 valt en niet uitdrukkelijk als buitengewone kost is afgesproken, geldt in de regel als gewone kost die in de maandelijkse bijdrage zit.
• Een onderhoudsbijdrage kan met terugwerkende kracht worden vastgesteld. Hier ging de rechtbank terug tot 1 februari 2025, vóór de heropening van de zaak, zoals de moeder vroeg. Wat de vader sindsdien vrijwillig betaalde, wordt in mindering gebracht.

Gerelateerde Zaken

Alle rechtspraak