Schenking bij leven: fiscale voordelen

Een schenking bij leven is een van de meest krachtige instrumenten in de Belgische vermogensplanning. Waar de erfbelasting in Vlaanderen kan oplopen tot aanzienlijke percentages, biedt een tijdige schenking de mogelijkheid om uw vermogen fiscaalvriendelijk over te dragen aan de volgende generatie. Bij LawBase zien we dagelijks hoe cliënten door proactief handelen duizenden euro's aan successierechten besparen. In dit artikel duiken we diep in de juridische en fiscale aspecten van de schenking, geïllustreerd met praktijkvoorbeelden uit onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven.

Neem bijvoorbeeld de casus van de familie Peeters uit Hasselt. Vader Peeters bezat een aanzienlijk pakket aan beleggingen en een tweede verblijf aan de kust. Zonder planning zouden zijn twee kinderen bij zijn overlijden geconfronteerd worden met de hoogste schijven in de erfbelasting (tot 27% in rechte lijn). Door te kiezen voor een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik, behield vader de inkomsten uit de beleggingen en het genot van het appartement, terwijl de kinderen de blote eigendom verkregen tegen een vlak tarief van 3% schenkbelasting. Dit illustreert de kern van successieplanning: controle behouden terwijl de fiscale druk wordt geminimaliseerd.

Wettelijk Kader

De juridische basis van de schenking vinden we terug in het Burgerlijk Wetboek (BW), specifiek in de artikelen 893 tot en met 966. Een schenking wordt gedefinieerd als een akte waarbij de schenker zich dadelijk en onherroepelijk ontdoet van de geschonken zaak ten voordele van de begiftigde, die deze aanneemt.

Belangrijk is het principe 'donner et retenir ne vaut': een schenking is in principe onherroepelijk. U kunt niet zomaar terugkomen op uw beslissing, tenzij er sprake is van specifieke wettelijke gronden zoals ondankbaarheid of het niet naleven van de lasten. In Vlaanderen wordt de fiscale inning geregeld door de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF). De VCF bepaalt de tarieven voor de schenkbelasting, die aanzienlijk lager liggen dan de progressieve tarieven van de erfbelasting.

Bij onroerende goederen is een notariële tussenkomst verplicht. Voor roerende goederen (geld, aandelen, kunst) kan men kiezen tussen een notariële schenking of een indirecte schenking (zoals een bankgift). Let echter op: als u kiest voor een bankgift zonder registratie en de schenker overlijdt binnen de drie jaar (binnenkort mogelijk vijf jaar in Vlaanderen), dan wordt de schenking alsnog belast met de hogere erfbelasting.

Praktische Tips

Wanneer u overweegt een schenking te doen, adviseren onze experts bij LawBase vaak om te werken met specifieke clausules die uw belangen als schenker beschermen:

• Voorbehoud van vruchtgebruik: U schenkt de blote eigendom maar blijft de huurgelden ontvangen of mag in de woning blijven wonen.
• Beding van terugkeer: Indien de begiftigde vóór de schenker overlijdt, keert het geschonken goed belastingvrij terug naar uw vermogen. Dit voorkomt dat uw kapitaal bij uw schoonfamilie terechtkomt.
• Vervreemdingsverbod: U kunt bepalen dat de begiftigde het goed niet mag verkopen of hypothekeren zonder uw toestemming.
• Last tot betaling van een lijfrente: De begiftigde verbindt zich ertoe u maandelijks een bedrag te betalen als aanvulling op uw pensioen.

Een andere praktische tip is het spreiden van schenkingen van onroerend goed. Door gebruik te maken van de 'driejaarsperiode' (het progressievoorbehoud), kunt u elke drie jaar een deel van een gebouw schenken om in de laagste belastingschijf van 3% te blijven.

Procedure en Stappen

Het proces van een schenking verloopt doorgaans volgens een vast stramien bij LawBase:

1. Inventarisatie: We brengen uw vermogen in kaart en analyseren de familiale situatie.
2. Simulatie: Gebruik onze schenkingsrechten-calculator om het fiscale voordeel te berekenen ten opzichte van de erfbelasting.
3. Keuze van de vorm: Gaan we voor een handgift, bankgift of een notariële akte? Voor onroerend goed is de keuze beperkt tot de notaris.
4. Redactie van de documenten: Bij een bankgift stellen we de nodige 'pactes adjoints' (bewijsdocumenten) op om de datum en de voorwaarden (zoals het beding van terugkeer) juridisch waterdicht vast te leggen.
5. Registratie: Indien gewenst of verplicht, zorgen we voor de registratie bij de FOD Financiën om de fiscale 'vrijwaring' te starten.

Of u nu langskomt op ons hoofdkantoor in Brugge of in een van onze andere vestigingen zoals Leuven of Antwerpen, onze advocaten begeleiden u bij elke stap om te vermijden dat de fiscus de schenking later als een 'geveinsde handeling' beschouwt.

Kosten en Vergoedingen

De kosten van een schenking zijn afhankelijk van het type goed en de waarde ervan. In Vlaanderen gelden voor schenkingen in rechte lijn (ouders aan kinderen) en tussen partners de volgende tarieven voor roerende goederen:

• Vlak tarief van 3%: Voor alle roerende goederen, ongeacht het bedrag.
• Tussen andere personen: Een vlak tarief van 7%.

Voor onroerende goederen zijn de tarieven progressief (3%, 9%, 18% en 27%), maar nog steeds vaak voordeliger dan de erfbelasting. Naast de schenkbelasting moet u rekening houden met notariskosten (indien van toepassing) en het ereloon voor juridisch advies. Bij LawBase hanteren we transparante tarieven: een eerste videocall is gratis om uw situatie in te schatten, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten in een van onze 6 kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt, Leuven) slechts €50 kost.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen die wij in onze dagelijkse praktijk ontvangen over schenkingen bij leven.