Centraal Register Testamenten (CRT)

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Burgerlijk Wetboek(art. 4.261 BW)

  Inschrijving van testamenten in het CRT

• •
  KB van 23 juni 2022(retributie & uitvoering)

  Uitvoeringsregels en registervergoeding van het CRT

• •
  Overeenkomst van Bazel van 16 mei 1972(internationale grondslag (goedgekeurd bij Wet 13 januari 1977))

  Grensoverschrijdende afstemming van testamentenregisters

Een dierbare is overleden en u weet niet of er een testament is. Waar begint u? Klopt het dat er een "digitale kluis" bestaat waar de laatste wil in bewaard wordt? En wat als u straks een testament vindt dat u onrechtvaardig behandelt? Het Centraal Register van Testamenten (CRT) is bijna altijd de juiste eerste stap: het vertelt u dát er een geregistreerd testament bestaat en bij welke notaris het ligt, maar nooit wat erin staat, en zeker niet of het geldig is.

U hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Een advocaat erfrecht kan de opzoeking voor u laten doen, het gevonden testament juridisch beoordelen, nagaan of uw reservatair erfdeel wordt aangetast en een betwisting voor u voeren. Deze gids legt uit hoe het CRT werkt, wat een opzoeking kost, wat u doet als het register niets vindt, en wanneer u er echt niet zonder advocaat komt.

Wat is het Centraal Register van Testamenten?

Het CRT wordt beheerd door Fednot, de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat, en wordt elektronisch bijgehouden. Het is een opsporingssysteem, geen digitale kluis met testamenten.

Het register vermeldt enkel metagegevens:

• de identiteit van de testator (erflater);
• de notaris of het notariskantoor waar de akte werd verleden of in bewaring gegeven;
• de datum van de akte, neerlegging of bewaarneming;
• het type geregistreerde uiterste wilsbeschikking of erfregeling.

De inhoud blijft vertrouwelijk bij de notaris. Het CRT zegt dus niet wie erft, wie onterfd wordt, welke legaten bestaan, of een testament geldig is.

Wie mag het register raadplegen, en wanneer?

Tijdens het leven van de testator geldt strikte geheimhouding. Uw echtgenoot, kinderen of andere toekomstige erfgenamen kunnen niet "even controleren" of u een testament maakte. Een opzoeking kan in de regel pas na overlijden, en vereist een overlijdensakte of ander bewijs van overlijden.

Er zijn twee uitzonderingen. U kunt als testator zelf de gegevens over uw eigen inschrijving raadplegen (art. 4.266, § 2, 1° BW). En een erfovereenkomst kan al tijdens het leven van de toekomstige erflater worden geraadpleegd door de partijen zelf, de toekomstige erflater en de betrokken notarissen (art. 4.260, 3° en art. 4.266, § 3 BW).

Na het overlijden vervalt de geheimhouding. Dan kan iedereen die een overlijdensakte of een ander bewijs van overlijden voorlegt, laten nagaan of er een inschrijving bestaat en bij welke notaris de akte ligt (art. 4.266, § 1 BW). Een bewijs van belang is niet vereist. U kunt dat zelf doen of via een beroepsmens in de rechten, notaris, rechter of advocaat. Advocaten nemen doorgaans toegang via het DPA-platform. Eén harde voorwaarde blijft: het overlijden moet vaststaan, met een overlijdensakte of ander officieel bewijs (bv. een Rijksregister-opzoeking).

Route	Wie kan aanvragen?	Wat voorleggen?	Kostprijs	Doorlooptijd
Via een notaris	Elke betrokkene bij de nalatenschap	Overlijdensakte + identiteitsgegevens van de overledene en van uzelf	De opzoeking zelf is gratis; de notaris kan wel een ereloon of administratieve kost aanrekenen	Vaak enkele werkdagen
Via een advocaat (DPA)	Een beroepsmens in de rechten, namens u	Overlijdensakte + familiegegevens + eventuele stukken over de betwisting	De opzoeking in het register van Fednot is als zodanig kosteloos; de tussenkomst van de advocaat wordt aangerekend binnen het ereloon	Snel, afhankelijk van urgentie
Schriftelijk bij Fednot (Steundienst Databanken)	Iedereen	Schriftelijke aanvraag + kopie overlijdensakte + identiteitsgegevens	Registeropzoeking wordt als gratis vermeld	Reken op 1 à 2 weken

Een opzoeking levert geen kopie van het testament op. Ze zegt of er een inschrijving bestaat en bij welke notaris het document ligt. Daarna moet het testament worden opgevraagd en behandeld volgens de normale regels van de nalatenschapsafwikkeling.

Wat kost een inschrijving of een opzoeking?

De kostprijs wordt bijna overal verkeerd uitgelegd. Houd drie zaken uit elkaar: de registervergoeding voor inschrijving, het ereloon van de notaris voor de akte of bewaarneming, en de kost van een opzoeking.

Inschrijving. Volgens het KB van 23 juni 2022 bedraagt de retributie €16,50 per partij, met een maximum van €66 per akte, te betalen aan Fednot (art. 18 van dat KB; nagekeken op 22 september 2026). Die eenmalige kost zit doorgaans vervat in de ereloonnota van de notaris. Raadpleeg voor het actuele tarief de tariefinformatie van Fednot.

Opzoeking. Een opzoeking in het Belgische CRT is op zich gratis, net als een verbetering of annulering van een bestaande inschrijving. Betaalt u toch iets, dan is dat niet "de prijs van het CRT", maar het ereloon of de administratieve kost van de tussenpersoon die de opzoeking voor u doet. Praktijkbronnen spreken over grootteordes van €15 tot €25 voor die tussenkomst. Dat onderscheid is precies wat de meeste bronnen, en veel notariskantoren, door elkaar halen.

Twijfelt u of een CRT-opzoeking volstaat, of dreigt er een betwisting? Laat uw dossier nakijken door een advocaat.

Het register geeft geen resultaat: wat nu?

Een leeg resultaat betekent niet dat er geen testament bestaat. Het betekent enkel dat er geen geregistreerde inschrijving werd gevonden.

Omdat een eigenhandig testament niet automatisch geregistreerd wordt, kan het perfect zijn dat de overledene wel degelijk een geldig testament opmaakte, maar het nooit aan een notaris gaf. Zoek dan verder:

• in de administratie, het bureau, mappen en laden;
• in een thuiskluis of brandkast;
• in de bankkluis, die wordt na het overlijden gedeblokkeerd, doorgaans in aanwezigheid van de notaris en/of erfgenamen, met opmaak van een inventaris;
• bij een vertrouwenspersoon of tussen de persoonlijke papieren.

Duikt er alsnog een testament op, laat het dan onmiddellijk juridisch beoordelen. Een erfgenaam mag een testament niet achterhouden omdat de inhoud hem slecht uitkomt; dat kan zware gevolgen hebben.

Er is geen testament: wie erft dan?

Is er werkelijk geen testament, dan valt de erfenis niet in een vacuüm: dan geldt de wettelijke devolutie, waarbij de wet bepaalt wie erft. Ze werkt met orden en graden:

• kinderen en hun afstammelingen (eerste orde) sluiten alle andere bloedverwanten uit;
• de langstlevende echtgenoot heeft een sterke, eigen positie en erft doorgaans minstens het vruchtgebruik, afhankelijk van de gezinssamenstelling;
• wettelijk samenwonenden erven automatisch het vruchtgebruik van de gezinswoning; feitelijk samenwonenden erven zonder testament in principe niets van elkaar;
• zijn er geen kinderen en geen partner, dan komen ouders, broers en zussen (tweede orde) en daarna verdere familie aan bod.

Wilt u inschatten wie erft zonder testament? Gebruik onze erfenis-simulator, bekijk de fiscale impact met de tool om successierechten te berekenen, of lees verder in onze kennisbank erfrecht.

Er is wel een testament: waarop let u?

Het CRT beantwoordt één vraag: bestaat er een geregistreerde aanwijzing naar een testament? Het zegt niets over de geldigheid of de uitvoerbaarheid van de inhoud. Precies daar ontstaan de conflicten:

• aantasting van de reserve, kinderen hebben recht op een voorbehouden erfdeel; een testament dat daaraan raakt, wordt gecorrigeerd via een vordering tot inkorting;
• vormgebreken, een eigenhandig testament dat getypt is, niet gedateerd of niet volledig eigenhandig geschreven, is nietig;
• tegenstrijdige testamenten, een later testament herroept het vroegere geheel of gedeeltelijk; vaak spreken ze elkaar slechts gedeeltelijk tegen, wat tot zware interpretatiediscussies leidt;
• wilsonbekwaamheid, het testament is geregistreerd, maar werd opgemaakt toen de erflater niet meer gezond van geest was;
• achtergehouden documenten, u vermoedt dat een recenter testament wordt verzwegen of vernietigd;
• onduidelijke legaten of een oude contractuele erfstelling die de verdeling doorkruist.

Dit is het moment waarop een erfrechtadvocaat nuttig wordt: niet om het CRT "over te doen", maar om te beoordelen wat de gevonden documenten juridisch betekenen, of u uw reserve kunt opeisen, en hoe u een betwisting best aanpakt.

Wat wordt er allemaal ingeschreven?

Ondanks de naam bevat het CRT meer dan klassieke testamenten. Ingeschreven worden onder meer:

• authentieke (notariële) testamenten;
• internationale testamenten;
• eigenhandige testamenten, maar alleen wanneer ze aan een notaris in bewaring worden gegeven én de testator om inschrijving verzoekt;
• contractuele erfstellingen tussen echtgenoten, al dan niet in een huwelijksovereenkomst;
• verklaringen van behoud (art. 4.261, § 2, 3° BW);
• erfovereenkomsten, zowel globale als punctuele;
• regelingen over erfrechten in het kader van een EOT-procedure (echtscheiding door onderlinge toestemming);
• huwelijksovereenkomsten, maar enkel voor zover ze een clausule bevatten die de afwikkeling van de nalatenschap beïnvloedt.

Dat laatste punt veroorzaakt veel verwarring: een huwelijkscontract zit niet als zodanig in het CRT, en een akte van erfopvolging hoort er zelfs helemaal niet thuis.

Ter context: volgens Fednot werden in 2018 ruim 63.094 testamenten ingeschreven. Dat cijfer dateert van 2018; recentere cijfers publiceert Fednot zelf.

De andere registers van Fednot

Fednot beheert meerdere centrale registers. Zoekt u in het verkeerde, dan vindt u niets, terwijl de informatie wél bestaat.

Register	Waarvoor dient het?	Wat zit erin?	Wie schrijft in?	Wanneer raadplegen?
CRT. Centraal Register van Testamenten	Opsporen of er een testament of erfregeling bestaat	Testamenten (authentiek, internationaal, eigenhandig in bewaarneming op verzoek), contractuele erfstellingen, erfovereenkomsten, schenkingen tussen echtgenoten, EOT-erfrechtregelingen, huwelijksovereenkomsten mét nalatenschapsclausule	In hoofdzaak de notaris	Meteen na het overlijden, als eerste stap
CRH. Centraal Register van Huwelijksovereenkomsten	Nagaan welk huwelijksvermogensstelsel geldt	Huwelijkscontracten, wijzigingen van stelsel, wettelijke samenlevingsovereenkomsten	Notaris	Na overlijden, om de omvang van de nalatenschap te bepalen (wat is eigen, wat gemeenschappelijk?)
CER. Centraal Erfrechtregister	Bewijzen wie de erfgenamen zijn tegenover derden	Akten en attesten van erfopvolging, Europese erfrechtverklaringen, verwerpingen en aanvaardingen onder voorrecht van boedelbeschrijving	Notaris of bevoegde instantie	Bij de afwikkeling, o.a. om geblokkeerde bankrekeningen vrij te geven

Daarnaast bestaan ook het CRL (lastgevingen/zorgvolmachten) en het CRV (verklaringen). Voor "heeft de overledene een testament?" kijkt u naar het CRT. Voor "wie zijn de wettige erfgenamen volgens een akte of attest?" naar het CER.

Van testament tot register in vijf stappen

De weg die een testament naar het register aflegt, verloopt in vijf stappen, van de opmaak tot de raadpleging na uw overlijden.

Stap 1: Het testament wordt opgesteld

België kent drie testamentvormen: het authentiek (notarieel) testament, verleden door de notaris; het eigenhandig testament, dat u volledig zelf schrijft, dateert en ondertekent; en het internationaal testament, opgemaakt voor twee getuigen en een notaris, nuttig bij grensoverschrijdende elementen. Twijfelt u over de vorm? Lees onze gids over een testament opstellen in België.

Stap 2: Neerlegging of bewaarneming bij de notaris

Bij een notarieel of internationaal testament is de notaris automatisch betrokken. Een eigenhandig testament mag u thuis bewaren, maar dat is risicovol: het kan verloren gaan, vernietigd worden of pas jaren te laat opduiken. Geeft u het in bewaring bij een notaris, dan is het veilig én registreerbaar.

Stap 3: Inschrijving in het CRT

De notaris schrijft de metagegevens in. De notaris schrijft de akte in het CRT in (art. 4.261, § 3 BW). De praktische termijnen en de inschrijvingskosten worden bij koninklijk besluit geregeld; vraag ze na bij de notaris of bij Fednot.

Stap 4: Bewaring van het document

Het CRT bewaart de inhoud niet. Het testament zelf ligt bij de notaris, in het notarieel archief, of, bij een niet-neergelegd eigenhandig testament, mogelijk nog thuis. Registratie maakt een document vindbaar; ze maakt een slecht opgesteld testament niet beter.

Stap 5: Raadpleging na overlijden

Pas na het voorleggen van een overlijdensakte kunnen betrokkenen laten nagaan of er een inschrijving bestaat, en waar het document zich bevindt.

Is registratie verplicht?

Niet altijd, en dit is het hardnekkigste misverstand. Het antwoord hangt volledig af van de vorm:

• Authentiek en internationaal testament: ja. De notaris is gehouden tot de inschrijving. U hoeft zelf niets te doen.
• Eigenhandig testament: nee. Schrijft u thuis een testament en legt u het in uw bureau, dan verschijnt het niet vanzelf in het CRT. Registratie gebeurt enkel wanneer u het in bewaring geeft bij een notaris én uitdrukkelijk om inschrijving verzoekt.

Registratie is dus niet algemeen verplicht, maar wel sterk aanbevolen. Wie een eigenhandig testament thuis houdt, behoudt discretie maar riskeert dat niemand het op het juiste moment vindt. Wie het laat bewaren en registreren, behoudt diezelfde geheimhouding tijdens het leven én verhoogt sterk de kans dat de laatste wil effectief wordt uitgevoerd.

De wettelijke grondslag

De internationale grondslag ligt in de Overeenkomst van Bazel van 16 mei 1972, in België goedgekeurd bij de Wet van 13 januari 1977. Die verklaart waarom testamentenregisters grensoverschrijdend op elkaar zijn afgestemd.

De operationele Belgische regels zitten vandaag in art. 4.261 BW. Boek 4 "Nalatenschappen, schenkingen en testamenten", van kracht sinds 1 juli 2022, en in het uitvoerende KB van 23 juni 2022, dat eerdere uitvoeringsbesluiten verving. Wie enkel naar de wet van 1977 verwijst, geeft dus een onvolledig beeld.

In de praktijk: Fednot beheert het register, notarissen schrijven de metagegevens in, en het register blijft gesloten zolang de testator leeft.

Een testament in het buitenland

Had de overledene goederen in het buitenland, of woonde hij ooit buiten België, dan kan een Belgische opzoeking onvoldoende zijn, het testament kan elders geregistreerd staan.

Gelukkig staat het Belgische CRT niet op een eiland: het is via ARERT / ENRWA (European Network of Registers of Wills Association) gekoppeld aan zijn Europese equivalenten. Een Belgische notaris kan daardoor in bepaalde gevallen elektronisch laten opzoeken of er in een ander aangesloten land een testament geregistreerd staat.

Dat is vooral relevant bij een tweede verblijf in het buitenland, buitenlandse rekeningen of beleggingen, een erflater met een buitenlandse nationaliteit, een verhuis naar of uit België, of een internationaal samengesteld gezin. Ook hier geldt: een opzoeking zegt niet wat het testament inhoudt, en evenmin welk recht van toepassing is. Bij grensoverschrijdende nalatenschappen is advies vrijwel altijd aangewezen.

Wat doet u nu concreet?

Bent u nabestaande? Vraag zo snel mogelijk een overlijdensakte aan. Laat het CRT raadplegen via een notaris, Fednot of uw advocaat. Beschouw een leeg CRT nooit als sluitend bewijs. Zoek ook fysiek naar eigenhandige documenten. En laat een gevonden testament juridisch beoordelen vóór u met een verdeling akkoord gaat.

Maakt u zelf een testament? Laat het notarieel opstellen of minstens nalezen wanneer uw familiale situatie complex is. Kiest u toch voor een eigenhandig testament, geef het dan in bewaring bij een notaris en vraag uitdrukkelijk om inschrijving. Denk ook aan uw huwelijkscontract, schenkingen, erfovereenkomsten en buitenlandse goederen. Herbekijk uw testament na een huwelijk, scheiding, geboorte, overlijden of grote vermogenswijziging. En onthoud: registratie maakt uw testament vindbaar, niet geldig.

Voorbeelden uit de praktijk (illustratief)

De onderstaande situaties zijn illustratief en tonen hoe een dossier rond het CRT kan verlopen. Ze zijn bedoeld om het type aanpak te schetsen, niet als weergave van een concreet dossier of gegarandeerd resultaat.

Onze aanpak in 5 stappen

1. Intake: videocall. U schetst de situatie: het overlijden, wat het CRT (al dan niet) opleverde en waar het knelt. We geven meteen een eerste inschatting.
2. Strategie. We bepalen samen het doel: enkel de opzoeking laten uitvoeren, een gevonden testament laten beoordelen, of een betwisting voorbereiden. U weet vooraf wat de stappen en de kosten zijn.
3. Onderhandeling of dagvaarding. Waar mogelijk zoeken we een minnelijke regeling met de andere erfgenamen; lukt dat niet, dan bereiden we de dagvaarding voor.
4. Procedure. Loopt het op een gerechtelijke procedure uit, dan verdedigen we uw belangen voor de bevoegde rechtbank en volgen we het dossier van a tot z op.
5. Nazorg. Na de regeling of het vonnis begeleiden we de correcte uitvoering: verdeling, deblokkering en de laatste formaliteiten.

Het CRT vertelt u óf er een testament is, een advocaat erfrecht vertelt u wat het juridisch betekent en wat u ermee kunt doen. Bij een aangetaste reserve, tegenstrijdige of ongeldige testamenten, een vermoeden van achterhouden of een grensoverschrijdende nalatenschap is deskundige begeleiding geen luxe maar bescherming van uw erfdeel.

Meer achtergrond over erfeniskwesties vindt u in onze kennisbank erfrecht.

Twijfelt u of een CRT-opzoeking volstaat, of dreigt er een betwisting? Laat uw dossier nakijken door een advocaat of plan meteen een eerste videocall in.