Zelf een testament opstellen: regels

Het opstellen van een testament is een cruciale rechtshandeling waarmee u de overdracht van uw vermogen na overlijden regelt. In het Belgische erfrecht geniet de erflater een aanzienlijke contractvrijheid, mits de dwingende wettelijke bepalingen met betrekking tot de reserve van de wettelijke erfgenamen worden gerespecteerd. Hoewel de tussenkomst van een notaris vaak wordt aanbevolen, biedt de wet de mogelijkheid om zelfstandig een rechtsgeldig testament op te stellen. Dit artikel analyseert de strikte vormvereisten en juridische modaliteiten waaraan een eigenhandig testament moet voldoen om de toetsing door de rechtbank te doorstaan.

Procedure en Stappen

Wanneer u besluit zelf een testament op te stellen – juridisch gekend als het 'eigenhandig' of 'holografisch' testament – dient u een strikt protocol te volgen. Een procesfout kan immers leiden tot de absolute nietigheid van de uiterste wilsbeschikking.

• Stap 1: De materiële voorbereiding. Gebruik bij voorkeur een blanco blad papier en een onuitwisbare pen. Vermijd het gebruik van een computer of typemachine; een getypt testament dat enkel ondertekend is, wordt in België als niet-bestaand beschouwd.
• Stap 2: De redactie van de preambule. Begin met een duidelijke identificatie van uzelf (naam, voornamen, adres en geboortedatum) en de expliciete verklaring dat dit document uw laatste wilsbeschikking betreft.
• Stap 3: De formulering van de legaten. Omschrijf nauwkeurig wat u aan wie wenst na te laten. Men maakt hierbij een onderscheid tussen algemene legaten (het gehele vermogen), legaten onder algemene titel (een fractie van het vermogen) en bijzondere legaten (specifieke goederen of geldsommen).
• Stap 4: Datering en ondertekening. Het document moet de volledige datum (dag, maand, jaar) bevatten en aan het einde persoonlijk door u worden ondertekend.
• Stap 5: Bewaring. Hoewel u het testament thuis kunt bewaren, is het risico op verlies of vernietiging groot. Het is raadzaam het testament in bewaring te geven bij een notaris, die het zal registreren in het Centraal Register van Testamenten (CRT).

Bij LawBase adviseren wij cliënten vaak om hun ontwerp eerst juridisch te laten screenen. Met vestigingen in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven, is er steeds een expert in de nabijheid om de conformiteit van uw tekst te verifiëren.

Wettelijk Kader

Het fundament van het testamentaire recht bevindt zich in het Burgerlijk Wetboek, specifiek onder de Artikelen 967 tot en met 1001 BW. Deze artikelen definiëren de aard van de uiterste wil en de verschillende vormen die deze kan aannemen.

Artikel 970 BW is hierbij van cruciaal belang voor wie zelf een testament schrijft. Het stelt onomwonden: "Het eigenhandig testament is niet geldig, indien het niet geheel met de hand van de erflater is geschreven, gedagtekend en ondertekend; het is aan geen andere vormvereisten onderworpen." Dit betekent dat elke vorm van mechanische reproductie de geldigheid aantast.

Naast de vormvereisten moet men rekening houden met de reserve. Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 hebben kinderen recht op de helft van de nalatenschap (de globale reserve), ongeacht hun aantal. Over de andere helft – het beschikbaar deel – kan de erflater vrij beschikken via zijn testament. Ook de langstlevende echtgenoot geniet een wettelijke reserve, die doorgaans bestaat uit het vruchtgebruik op de gezinswoning en de inboedel.

Praktische Tips

Om juridische betwistingen na uw overlijden te voorkomen, dient u rekening te houden met de volgende praktische richtlijnen:

• Duidelijkheid boven alles: Vermijd vage termen zoals "mijn goede vrienden". Gebruik volledige namen en rijksregisternummers indien mogelijk om verwarring tussen begunstigden uit te sluiten.
• Schrap niet in de tekst: Indien u een fout maakt, is het beter om opnieuw te beginnen. Doorhalingen of toevoegingen in de kantlijn moeten apart gedateerd en geparafeerd worden, maar vormen een risico voor de bewijskracht.
• Herroeping van eerdere documenten: Vermeld expliciet: "Ik herroep alle voorgaande testamenten en wilsbeschikkingen". Dit voorkomt tegenstrijdigheden met oudere documenten die mogelijk nog circuleren.
• Aanstelling van een executeur: U kunt in uw testament een testamentuitvoerder aanwijzen die toeziet op de correcte uitvoering van uw wensen. Dit ontlast de erfgenamen en vermindert de kans op conflicten.

LawBase biedt de mogelijkheid tot een gratis videocall om uw situatie te bespreken, of een fysieke consultatie van 30 minuten voor slechts €50 in een van onze kantoren te Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven.

Kosten en Vergoedingen

Het zelf opstellen van een eigenhandig testament is in principe kosteloos. Er zijn geen registratierechten verschuldigd op het moment van het schrijven zelf. Echter, er zijn indirecte kosten verbonden aan de optimalisatie en de latere uitvoering:

• Bewaarkosten: Wanneer u het testament laat registreren bij een notaris, worden er kosten aangerekend voor de inschrijving in het CRT (Centraal Register van Testamenten) en de bewaarneming. Dit bedraagt meestal tussen de €100 en €250.
• Successierechten: De begunstigden zullen na het overlijden erfbelasting moeten betalen. In Vlaanderen variëren deze tarieven afhankelijk van de graad van verwantschap en de omvang van het legaat (tussen 3% en 27% in rechte lijn, maar tot 55% voor derden).
• Juridisch advies: Een preventieve controle door een advocaat gespecialiseerd in erfrecht kan hoge proceskosten in de toekomst vermijden. De kosten voor een consultatie bij LawBase zijn transparant: een eerste fysieke afspraak kost €50.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen met betrekking tot het zelfstandig opstellen van een testament binnen de Belgische rechtsorde.