Schenking familiebedrijf: vrijstelling

De overdracht van een familiebedrijf naar de volgende generatie is een cruciaal moment voor de continuïteit van de onderneming en de vermogensplanning van de familie. In het Vlaamse Gewest heeft de wetgever een gunstig fiscaal regime gecreëerd om deze overgang te faciliteren. Waar de reguliere schenkbelasting voor roerende goederen in de rechte lijn 3% bedraagt (en 7% voor anderen), voorziet de Vlaamse Codex Fiscaliteit in een volledige vrijstelling van schenkbelasting voor de schenking van familiale ondernemingen en vennootschappen, mits aan strikte voorwaarden wordt voldaan.

Wettelijk Kader

Het fundament van de fiscale gunstregeling voor de schenking van familiebedrijven bevindt zich in de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF), specifiek in Artikel 2.8.6.0.3. Dit artikel bepaalt dat de schenking van de volle eigendom, de blote eigendom of het vruchtgebruik van aandelen van een familiale vennootschap of van een familiale onderneming kan genieten van een nultarief (0%).

Om van dit nultarief te genieten, moet er sprake zijn van een 'familiale vennootschap' of een 'familiale onderneming'. Een familiale onderneming betreft een nijverheids-, handels-, ambachts- of landbouwactiviteit of een vrij beroep dat door de schenker (of zijn partner) persoonlijk wordt geëxploiteerd als eenmanszaak. Een familiale vennootschap heeft betrekking op de aandelen van een vennootschap met zetel van werkelijke leiding in de Europese Economische Ruimte (EER).

De wetgever stelt drie cumulatieve voorwaarden in het kader van de participatievoorwaarde voor vennootschappen:

• De schenker en zijn familie moeten samen minstens 50% van de aandelen in volle eigendom bezitten.
• Indien dit niet het geval is, volstaat een participatie van 30%, mits de schenker samen met één andere aandeelhouder 70% bezit, of samen met twee andere aandeelhouders 90% bezit.
• Onder 'familie' wordt begrepen: de partner van de schenker, de bloedverwanten in de rechte lijn (kinderen, kleinkinderen) en hun partners, en de zijverwanten tot de tweede graad (broers, zussen) en hun partners.

Daarnaast is er de activiteitsvoorwaarde. De vennootschap moet een reële economische activiteit uitoefenen. Vennootschappen zonder reële economische activiteit (zogenaamde 'passieve' patrimoniumvennootschappen) zijn uitgesloten. De fiscus hanteert een weerlegbaar vermoeden dat er geen economische activiteit is wanneer de posten 'bezoldigingen, sociale lasten en pensioenen' minder dan of gelijk zijn aan 1,50% van de totale activa, én de terreinen en gebouwen meer dan 50% van het balanstotaal uitmaken.

Procedure en Stappen

Het proces om een familiale vennootschap te schenken met vrijstelling verloopt via een formele procedure bij de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel). De procedure bestaat uit twee grote fasen: de aanvraag van het attest en de eigenlijke schenking.

1. Aanvraag van het attest (vóór de schenking): Hoewel niet strikt verplicht vóór de akte, is het sterk aanbevolen om vooraf een 'attest van familiale vennootschap of onderneming' aan te vragen bij Vlabel. Dit attest bevestigt dat de vennootschap op dat moment voldoet aan de wettelijke voorwaarden.
2. De notariële schenkingsakte: De schenking van aandelen moet verplicht via een Belgische notaris gebeuren om van de vrijstelling te kunnen genieten. In de akte wordt expliciet verzocht om de toepassing van het nultarief op grond van artikel 2.8.6.0.3 VCF.
3. Indiening bij Vlabel: De notaris registreert de akte en de belastingdienst controleert of de voorwaarden op de datum van de schenking effectief vervuld zijn.
4. De instandhoudingsperiode (na de schenking): De vrijstelling is niet definitief op het moment van de schenking. Gedurende een periode van drie jaar na de schenking moet aan specifieke voorwaarden worden voldaan (de zogenaamde instandhoudingsvoorwaarden).

Tijdens die drie jaar moet de activiteit ononderbroken worden voortgezet, mag het kapitaal niet dalen door uitkeringen of terugbetalingen, en moet de vennootschap een jaarrekening blijven neerleggen. Bij LawBase begeleiden onze advocaten cliënten intensief tijdens deze kritieke periode om fiscale herkwalificatie te voorkomen.

Praktische Tips

Bij het voorbereiden van een schenking van een familiebedrijf is een grondige audit van de balans essentieel. Hier zijn enkele praktische aandachtspunten:

• Sanering van de balans: Indien de vennootschap veel overtollige liquiditeiten of vastgoed bevat dat niet voor de beroepsactiviteit wordt gebruikt, kan dit de activiteitstest in gevaar brengen. Het kan aangewezen zijn om privévastgoed voorafgaand aan de schenking uit de vennootschap te halen.
• Zeggenschap behouden: Veel schenkers willen de economische waarde overdragen, maar de controle behouden. Dit kan door te schenken met voorbehoud van vruchtgebruik (waarbij de schenker de dividenden en stemrechten behoudt) of door te werken met een maatschap of een Stichting Administratiekantoor (STAK).
• Successieplanning: De vrijstelling voor schenking is vaak interessanter dan het verlaagd tarief in de erfbelasting (3% in rechte lijn). Door te schenken bij leven, vermijdt u dat de waarde van het bedrijf later in de nalatenschap valt tegen hogere tarieven mocht de vennootschap niet meer aan de voorwaarden voldoen.
• Documentatie: Zorg dat de tewerkstelling en de economische realiteit van de vennootschap goed gedocumenteerd zijn. Indien de vennootschap niet voldoet aan de 1,5%-regel voor loonlasten, moet u met andere bewijsmiddelen (facturen, contracten, agenda's) de reële activiteit aantonen.

Kosten en Vergoedingen

Hoewel de schenkbelasting zelf 0% bedraagt, zijn er wel andere kosten verbonden aan de operatie:

• Notariskosten: De notaris rekent een ereloon aan voor het opstellen van de schenkingsakte. Dit ereloon is degressief en wettelijk vastgelegd op basis van de waarde van de geschonken aandelen.
• Dossierkosten: Er zijn administratieve kosten voor de registratie en het lichten van uittreksels.
• Juridisch advies: Gezien de complexiteit van de VCF en de risico's bij de instandhoudingsvoorwaarden, is gespecialiseerd juridisch advies cruciaal.

LawBase heeft 6 kantoren: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Wij bieden een transparante kostenstructuur voor de begeleiding van uw familiale overdracht. Een eerste kennismaking via videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten in een van onze kantoren €50 kost.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen met betrekking tot de vrijstelling voor de schenking van familiale vennootschappen.