Oplichting en bedrog: straffen

In de dagelijkse praktijk van onze 6 kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven) zien wij een sterke stijging in dossiers rond oplichting. Of het nu gaat om complexe vriendschapsfraude, phishing of malafide aannemers die voorschotten incasseren zonder werken uit te voeren: de impact op het slachtoffer is vaak enorm, zowel financieel als psychologisch. Oplichting is in het Belgische strafrecht een specifiek misdrijf dat zich onderscheidt van diefstal of loutere wanprestaties in een contract. Waar bij diefstal goederen worden 'ontvreemd', worden ze bij oplichting door het slachtoffer 'vrijwillig' afgegeven, zij het na een proces van misleiding en bedrog.

Neem het voorbeeld van een dossier dat recent werd behandeld in ons kantoor te Gent. Een cliënt werd benaderd via een online platform voor de aankoop van een oldtimer. De verkoper gebruikte valse namen, vervalste documenten van de douane en een fictief transportbedrijf om de koper te overtuigen een voorschot van €15.000 over te schrijven. Dit is de essentie van oplichting: het aanwenden van listige kunstgrepen om andermans zaak of geld afhandig te maken. In dit artikel ontleden we de straffen, de juridische kwalificatie en de stappen die u moet ondernemen als u slachtoffer bent of wordt beschuldigd.

Wettelijk Kader

Het misdrijf oplichting wordt in het Belgische Strafwetboek geregeld onder de artikelen 496 tot en met 504. Artikel 496 vormt de basis en stelt dat oplichting bestaat wanneer iemand zich andermans zaken doet afgeven door gebruik te maken van valse namen, valse hoedanigheden of listige kunstgrepen.

• Valse naam of hoedanigheid: Dit is de eenvoudigste vorm. Denk aan iemand die zich voordoet als een politieagent om een boete cash te innen, of een persoon die de identiteit van een bekende CEO aanneemt om facturen te laten omleiden (CEO-fraude).
• Listige kunstgrepen: Dit is de meest voorkomende vorm in de rechtspraak. Een loutere leugen is juridisch gezien niet voldoende voor oplichting. Er moet sprake zijn van een enscenering of een 'mise-en-scène'. Bijvoorbeeld: een malafide beleggingsadviseur die niet alleen liegt over rendementen, maar ook vervalste rekeninguittreksels en een luxueus kantoor huurt om de schijn van een legitieme business te wekken.
• Bedrieglijk opzet: De dader moet de intentie hebben gehad om zichzelf of een ander onrechtmatig te verrijken ten koste van het slachtoffer.

De algemene strafmaat volgens artikel 496 Strafwetboek bedraagt een gevangenisstraf van één maand tot vijf jaar en een geldboete van 26 euro tot 3.000 euro (te vermenigvuldigen met de huidige opdeciemen, wat momenteel neerkomt op een factor 8). Bij herhaling of specifieke verzwarende omstandigheden kunnen deze straffen aanzienlijk hoger oplopen.

Praktische Tips

Indien u vermoedt dat u slachtoffer bent van oplichting, is snelheid cruciaal. Onze advocaten in Antwerpen en Leuven adviseren vaak op basis van de volgende praktische scenario's:

• Documenteer alles: Bewaar screenshots van gesprekken (WhatsApp, Messenger, e-mail). In een zaak in het Waasland konden we de dader identificeren omdat het slachtoffer screenshots had genomen van een profiel dat direct na de transactie werd verwijderd.
• Stop onmiddellijk alle betalingen: Oplichters proberen vaak een 'sunk cost fallacy' te creëren. Ze vragen een extra betaling om de vorige 'vrij te geven' (bijv. zogenaamde douanekosten of administratieve fees).
• Meld het bij uw bank: Bij online fraude is er een kleine kans op een 'recall' van de fondsen als u binnen de 24 uur reageert.
• Gebruik onze tools: Wilt u weten wat de mogelijke gevolgen zijn voor een specifieke situatie? Gebruik onze strafmaat-simulator voor een eerste indicatie van de juridische risico's.

Voor wie beschuldigd wordt van oplichting: besef dat de grens tussen een burgerlijke wanprestatie (een contract niet nakomen) en een strafrechtelijke oplichting vaak flinterdun is. Een goede verdediging focust op het ontbreken van de 'listige kunstgrepen' of het ontbreken van bedrieglijk opzet op het moment van de feiten.

Procedure en Stappen

Wanneer een dossier van oplichting wordt opgestart, volgt meestal dit traject:

• Stap 1: De klacht neerleggen. Dit kan bij de politie of via een rechtstreekse klacht met burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter. Dit laatste is vaak effectiever omdat er dan direct een onderzoek wordt geopend.
• Stap 2: Het opsporingsonderzoek. Het Openbaar Ministerie onderzoekt de feiten. Hierbij kunnen bankgegevens worden opgevraagd en huiszoekingen worden verricht.
• Stap 3: De verschijning voor de Raadkamer. De Raadkamer beslist of er voldoende aanwijzingen van schuld zijn om de zaak naar de Correctionele Rechtbank te verwijzen.
• Stap 4: De behandeling ten gronde. Voor de Correctionele Rechtbank worden de argumenten gepresenteerd. LawBase heeft gespecialiseerde advocaten in alle 6 de kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven) die u tijdens deze zittingen bijstaan.

LawBase biedt de mogelijkheid voor een gratis videocall om uw dossier te bespreken. Geeft u de voorkeur aan een fysieke ontmoeting in een van onze kantoren? Een consultatie van 30 minuten kost slechts €50.

Kosten en Vergoedingen

Bij een veroordeling voor oplichting beperkt de rechter zich niet tot een gevangenisstraf of boete. Er zijn bijkomende kosten:

• Schadevergoeding aan het slachtoffer: De dader wordt veroordeeld tot terugbetaling van de buitgemaakte sommen, vaak vermeerderd met interesten en een vergoeding voor morele schade.
• Gerechtskosten: De veroordeelde moet de kosten van het proces en het onderzoek (bijv. deskundigenonderzoek naar IT-systemen) dragen.
• Bijdrage aan het Slachtofferfonds: Een verplichte bijdrage van momenteel €200 (na opdeciemen).
• Rechtsplegingsvergoeding: Een forfaitaire tegemoetkoming in de advocaatkosten van de tegenpartij.

In veel gevallen proberen we via bemiddeling of een minnelijke schikking tot een herstel van de schade te komen vóór de zaak voorkomt. Dit kan de strafmaat aanzienlijk milderen, aangezien de rechtbank de bereidheid tot vergoeding als een sterke verzachtende omstandigheid ziet.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die wij ontvangen in onze praktijk in Vlaanderen.