Wettelijk samenwonen: juridische gevolgen

Denkt u erover na om uw relatie een officiëler karakter te geven zonder direct in het huwelijksbootje te stappen? Dan is wettelijk samenwonen in België een uitstekend alternatief. Hoewel het vaak wordt gezien als een 'tussenstap', brengt het specifieke juridische rechten en plichten met zich mee die u maar beter vooraf goed begrijpt. Bij LawBase helpen we dagelijks koppels om deze stap juridisch correct te zetten, of dit nu in ons hoofdkantoor in Brugge is of in een van onze andere kantoren in Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven.

Wettelijk samenwonen is meer dan alleen op hetzelfde adres gedomicilieerd zijn. Het is een formele verklaring die u aflegt bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, waardoor u een juridisch statuut krijgt dat bescherming biedt, maar ook verantwoordelijkheden oplegt. In dit artikel gidsen we u door de complexe wereld van het Belgische familierecht, zodat u precies weet waar u aan toe bent.

Kosten en Vergoedingen

Een van de grootste misvattingen is dat wettelijk samenwonen volledig gratis is. Hoewel de registratie bij de gemeente meestal kosteloos is (of slechts een kleine administratieve vergoeding vereist), zijn de indirecte kosten en de financiële gevolgen op lange termijn aanzienlijk.De kosten van het dagelijkse leven: Volgens de wet moeten beide partners bijdragen in de lasten van het samenwonen, in verhouding tot hun middelen. Dit betekent dat als u meer verdient, u proportioneel meer bijdraagt aan de huur, boodschappen en nutsvoorzieningen.

Daarnaast is er de kwestie van de hoofdelijke aansprakelijkheid. Voor schulden die worden aangegaan ten behoeve van het gezin of de opvoeding van de kinderen (denk aan de huur of een lening voor een gezinswagen), bent u beiden aansprakelijk. Zelfs als slechts één partner het contract tekende, kan de schuldeiser bij u beiden aankloppen voor de volledige betaling.

Wilt u deze financiële afspraken liever zelf op papier zetten? Dan kunt u kiezen voor een samenlevingscontract. De kosten voor een dergelijke notariële akte variëren meestal tussen de €500 en €1.200, afhankelijk van de complexiteit. Bij LawBase adviseren we vaak om zo'n contract af te sluiten om latere discussies bij een eventuele breuk te vermijden. Onze advocaten kunnen u hierbij begeleiden via een gratis videocall of een fysieke consultatie voor slechts €50.

Procedure en Stappen

De weg naar het wettelijk samenwonen is gelukkig minder bureaucratisch dan een huwelijk, maar vereist wel een specifieke volgorde van handelen:

• Stap 1: De verklaring. U begeeft zich samen naar de dienst Burgerzaken van uw gemeente. Hier ondertekent u een verklaring van wettelijk samenwonen.
• Stap 2: De voorwaarden checken. De ambtenaar controleert of u aan de wettelijke eisen voldoet: u moet beiden juridisch bekwaam zijn, ongehuwd zijn en niet reeds wettelijk samenwonen met iemand anders.
• Stap 3: Registratie in het bevolkingsregister. Zodra de verklaring is getekend, wordt deze opgenomen in het rijksregister. Vanaf dat moment geniet u van de juridische bescherming.
• Stap 4: Eventueel samenlevingscontract. Indien u specifieke afspraken wilt over goederen of de verdeling bij een breuk, moet u hiervoor naar de notaris.

Het beëindigen van het wettelijk samenwonen is eveneens eenvoudig. Dit kan in onderlinge overeenstemming, maar ook eenzijdig door één van de partners. In dat laatste geval moet de verklaring via een gerechtsdeurwaarder aan de andere partner worden betekend, wat extra kosten met zich meebrengt.

Wettelijk Kader

Het fundament van het wettelijk samenwonen ligt verankerd in het Belgisch Burgerlijk Wetboek (BW), specifiek in de Artikelen 1475 tot 1479. Deze artikelen vormen de basisregels waaraan elke wettelijk samenwonende in België gebonden is.

Artikel 1477 is hierbij cruciaal: het regelt de bescherming van de gezinswoning. Zelfs als de woning eigendom is van slechts één partner, mag deze de woning niet verkopen, weggeven of er een hypotheek op vestigen zonder de schriftelijke instemming van de andere partner. Dit biedt een enorme zekerheid voor de partner die niet de eigenaar is.

Wat betreft het erfrecht: wettelijk samenwonenden hebben een beperkt erfrecht. Bij het overlijden van een partner verkrijgt de overlevende automatisch het vruchtgebruik van de gezinswoning en de aanwezige huisraad. Let op: dit is geen vol eigendom en kan via een testament worden beperkt of uitgebreid. Dit is een fundamenteel verschil met gehuwden, die een veel ruimere reserve hebben.

Praktische Tips

Als advocaat zien we vaak waar het misloopt. Hier zijn enkele praktische tips om uw juridische positie te versterken:

• Houd een inventaris bij: Maak bij de start een lijst van wie wat bezit. Alles wat niet bewezen kan worden als eigendom van één persoon, wordt geacht in onverdeeldheid (50/50) te zijn.
• Denk aan de kinderen: Wettelijk samenwonen creëert geen automatische vaderlijke afstamming. De vader moet het kind expliciet erkennen bij de gemeente, in tegenstelling tot bij een huwelijk.
• Fiscaal voordeel: Wist u dat u fiscaal gelijkgesteld wordt met gehuwden? Dit betekent dat u een gezamenlijke belastingaangifte indient, wat vaak voordelig is via het huwelijksquotiënt als één partner een laag inkomen heeft.
• Bezoek een expert: De regels rond erfrecht en eigendom zijn complex. LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven) waar we u haarfijn kunnen uitleggen wat in uw specifieke situatie de beste keuze is.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest gestelde vragen die onze cliënten stellen tijdens een eerste consultatie.