Exclusief ouderlijk gezag aanvragen

Wanneer een relatie tussen ouders eindigt, blijft de juridische band met de kinderen doorgaans ongewijzigd. In het Belgische recht is de 'gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag' de absolute hoeksteen. Toch zijn er situaties waarin de samenwerking tussen ouders zo ernstig verstoord is, of waar de veiligheid van het kind in het gedrang komt, dat de vraag naar exclusief ouderlijk gezag rijst. Dit is geen beslissing die de familierechtbank lichtzinnig neemt. Het is een juridische uitzonderingsmaatregel die de autonomie van één ouder herstelt ten koste van de inspraak van de ander.

Stel u de situatie voor van Sophie. Na een turbulente breuk met haar partner, die kampt met een ernstige verslaving en onvoorspelbaar gedrag, merkt ze dat elke beslissing over hun dochter — van de schoolkeuze tot een dringende medische ingreep — geblokkeerd wordt. Haar ex-partner is onbereikbaar of weigert simpelweg te tekenen uit rancune. In dergelijke gevallen is het aanvragen van het exclusief ouderlijk gezag niet alleen een juridische optie, maar vaak een noodzaak om de stabiliteit en het welzijn van het kind te garanderen. Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks ouders in deze complexe procedures vanuit onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven.

Wettelijk Kader

Het Belgisch Burgerlijk Wetboek vormt de basis voor alle beslissingen omtrent het ouderlijk gezag. De kernartikelen zijn Artikel 373 en 374 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Deze artikelen leggen vast dat, ongeacht of ouders samenwonen of niet, zij in principe het ouderlijk gezag gezamenlijk uitoefenen. Dit houdt in dat beide ouders samen moeten beslissen over de belangrijke levenskeuzes van het kind: opvoeding, religieuze of levensbeschouwelijke vorming, gezondheid en schoolkeuze.

De wet voorziet echter in een afwijkingsmogelijkheid. De familierechter kan de uitoefening van het ouderlijk gezag uitsluitend aan één van beide ouders toekennen. Belangrijk hierbij is het onderscheid tussen het gezag (de beslissingsbevoegdheid) en het verblijf (waar het kind woont). Zelfs als een kind voltijds bij de moeder woont, behoudt de vader in de regel zijn ouderlijk gezag. Exclusief ouderlijk gezag gaat dus verder dan enkel de verblijfsregeling; het ontheft de andere ouder van zijn of haar recht om mee te beslissen over de fundamentele aspecten van het leven van het kind.

De rechtspraak hanteert hierbij één allesoverheersend criterium: het belang van het kind. De rechter zal enkel afwijken van het gezamenlijk gezag als er objectieve redenen zijn die aantonen dat de gezamenlijke uitoefening schadelijk is voor het kind of feitelijk onmogelijk is geworden.

Praktische Tips

Indien u overweegt om exclusief ouderlijk gezag aan te vragen, is een grondige voorbereiding cruciaal. Hier zijn enkele praktische scenario's en tips:

• Documenteer de onmogelijkheid tot overleg: Bewaar e-mails, WhatsApp-berichten of aangetekende zendingen waaruit blijkt dat de andere ouder systematisch weigert te communiceren over essentiële zaken zoals schoolinschrijvingen of medische behandelingen.
• Focus op het kind, niet op de ex-partner: De rechter is niet geïnteresseerd in echtelijke twisten, maar wel in de impact daarvan op het kind. Toon aan hoe de huidige situatie de ontwikkeling of veiligheid van het kind belemmert.
• Bewijs van ongeschiktheid: In gevallen van verslaving, mishandeling of verwaarlozing zijn officiële documenten zoals proces-verbalen, verslagen van de vertrouwenscentra kindermishandeling of medische attesten onontbeerlijk.
• Tussenoplossing: Soms is een 'beperkt' exclusief gezag mogelijk, waarbij u enkel voor specifieke domeinen (bijvoorbeeld medische beslissingen) de volledige bevoegdheid krijgt, terwijl de rest gezamenlijk blijft.

Bij LawBase begrijpen we dat dit emotioneel zware trajecten zijn. U kunt bij ons terecht voor een gratis videocall om uw kansen in te schatten, of een fysieke consultatie van 30 minuten voor slechts €50 in een van onze vestigingen.

Procedure en Stappen

De procedure voor het bekomen van exclusief ouderlijk gezag verloopt via de Familierechtbank. Hier is het stappenplan:

• Stap 1: Inleiding van de zaak. Dit gebeurt meestal via een verzoekschrift op tegenspraak. Uw advocaat formuleert hierin de juridische gronden en de feitelijke omstandigheden waarom de afwijking van het gezamenlijk gezag noodzakelijk is.
• Stap 2: De verschijning voor de Familierechter. Tijdens de zitting krijgen beide partijen de kans om hun standpunt toe te lichten. De rechter zal proberen te peilen of er nog verzoening mogelijk is of dat de verstandhouding definitief verbroken is.
• Stap 3: Onderzoeksmaatregelen. De rechter kan bijkomende informatie opvragen. Dit kan gaan van een maatschappelijk onderzoek door de justitieassistenten tot het horen van de minderjarige kinderen (vanaf 12 jaar is dit een recht, maar het kan ook jonger).
• Stap 4: Het Vonnis. De rechter doet een uitspraak. Indien exclusief gezag wordt toegekend, wordt dit nauwkeurig omschreven in het vonnis. De andere ouder behoudt weliswaar meestal nog een 'recht op toezicht' (het recht om geïnformeerd te worden over de toestand van het kind).
• Stap 5: Uitvoering en beroep. Tegen de beslissing kan binnen de wettelijke termijnen hoger beroep worden aangetekend bij het Hof van Beroep.

Kosten en Vergoedingen

De kosten voor een procedure rond ouderlijk gezag bestaan uit verschillende componenten:

• Rolrechten: Dit is de belasting die u betaalt om een zaak op de rol van de rechtbank te zetten (momenteel €165 voor de familierechtbank).
• Advocatenhonorarium: Dit hangt af van de complexiteit van het dossier en de duur van de procedure. Bij LawBase werken we met transparante tarieven die tijdens de eerste consultatie worden besproken.
• Rechtsplegingsvergoeding: De partij die in het ongelijk wordt gesteld, moet doorgaans een forfaitaire tegemoetkoming betalen in de advocaatkosten van de winnende partij.
• Expertisekosten: Indien er een psychologisch onderzoek of een uitgebreid maatschappelijk onderzoek nodig is, kunnen hier extra kosten aan verbonden zijn.

Onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven staan klaar om u bij te staan met eerlijk advies over de kosten-batenanalyse van uw specifieke zaak.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen over dit onderwerp.