Achternaam kind wijzigen: procedure

In België is de achternaam een fundamenteel onderdeel van de identiteit. Toch kunnen familiale omstandigheden, zoals een erkenning na de geboorte, een adoptie of een hersamenstelling van het gezin, de wens doen ontstaan om de achternaam van een kind te wijzigen. Sinds de ingrijpende wetswijzigingen in het Belgisch namenrecht (onder meer de wet van 2014 en de recente aanpassingen in 2024) is er meer flexibiliteit, maar de procedure blijft strikt gereglementeerd. Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks ouders door dit administratieve en juridische doolhof vanuit onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven.

Praktische Tips

Voordat u een formele procedure opstart, is het essentieel om de haalbaarheid van uw verzoek in te schatten. Hier zijn enkele praktische tips van onze experten:

• Streef naar consensus: De procedure verloopt aanzienlijk sneller en goedkoper wanneer beide ouders akkoord gaan. Indien één ouder weigert, moet de familierechtbank tussenbeide komen, wat de complexiteit verhoogt.
• Betrek het kind: Kinderen ouder dan 12 jaar moeten in veel gevallen hun persoonlijke instemming geven voor een naamswijziging. Houd hier rekening mee in uw communicatie.
• Verzamel bewijslast: Als u een wijziging aanvraagt via de FOD Justitie op basis van 'ernstige redenen', zorg dan voor een stevig dossier. Denk aan bewijzen van afwezigheid van contact met de andere ouder of psychologische rapporten indien de huidige naam schade berokkent.
• Check de termijnen: Bij een laattijdige erkenning heeft u vaak slechts één jaar de tijd om de naam via de ambtenaar van de burgerlijke stand te wijzigen zonder dat er een zware procedure bij de FOD Justitie aan te pas komt.
• Raadpleeg een expert: Een foutieve aanvraag kan leiden tot een definitieve afwijzing. LawBase biedt een gratis videocall aan om uw kansen in te schatten, of u kunt voor slechts €50 een fysieke consultatie van 30 minuten boeken in een van onze 6 kantoren.

Wettelijk Kader

Het Belgische namenrecht wordt hoofdzakelijk beheerst door het Burgerlijk Wetboek (BW), specifiek de artikelen 335 tot en met 335ter. Deze artikelen bepalen hoe de naam wordt toegekend bij de geboorte en onder welke voorwaarden deze later kan worden aangepast.

Artikel 335 BW legt de basisregels vast: ouders kunnen kiezen voor de naam van de vader, de naam van de moeder, of een combinatie van beiden in de gewenste volgorde. Indien er geen keuze wordt gemaakt, krijgt het kind de naam van de vader (of de erkenner). Sinds de recente wetgeving is de gelijkheid tussen vader en moeder versterkt. Artikel 335ter BW regelt specifiek de naamsverandering bij een wijziging in de afstammingsband, bijvoorbeeld wanneer een kind pas jaren na de geboorte door de vader wordt erkend.

Belangrijk is het principe van de 'naamsonveranderlijkheid'. In België is je naam in principe vaststaand. Een wijziging is een gunst, geen recht, tenzij het gaat om een correctie van de afstammingsband bij de burgerlijke stand.

Procedure en Stappen

De te volgen weg hangt af van de reden van de wijziging. We onderscheiden twee hoofdtal hoofdtrajecten:

1. Via de Ambtenaar van de Burgerlijke Stand (Eenvoudige procedure)

Deze procedure is van toepassing bij een wijziging in de afstamming (bijv. erkenning na de geboorte). De stappen zijn als volgt:

• Verklaring afleggen: Beide ouders verschijnen voor de ambtenaar van de burgerlijke stand in de gemeente waar het kind woont.
• Termijn: Dit moet doorgaans gebeuren binnen het jaar na de erkenning of de definitieve rechterlijke beslissing over de afstamming.
• Instemming kind: Is het kind ouder dan 12 jaar? Dan moet het kind aanwezig zijn om zijn/haar toestemming te geven.

2. Via de FOD Justitie (Uitzonderlijke procedure)

Wanneer de afstammingsband niet wijzigt, maar u toch de naam wilt veranderen (bijv. van de naam van de vader naar die van de moeder wegens emotionele redenen), verloopt de procedure via de Minister van Justitie:

• Indienen verzoekschrift: U stuurt een gemotiveerd verzoek naar de Dienst Naamsverandering van de FOD Justitie.
• Onderzoek: De dienst onderzoekt of er 'ernstige redenen' zijn. Dit is een strikte beoordeling.
• Registratie: Bij een gunstig advies wordt een Koninklijk Besluit opgesteld. Na betaling van de registratierechten wordt de wijziging overgeschreven in de registers van de burgerlijke stand.

Kosten en Vergoedingen

De kosten varieren sterk naargelang de gekozen procedure:

• Burgerlijke Stand: Vaak gratis of tegen een kleine administratieve vergoeding van de gemeente (meestal tussen €25 en €100).
• FOD Justitie: Voor een standaard naamsverandering via de Minister betaalt u een vast recht van €140 per persoon. In bepaalde uitzonderlijke gevallen (zoals bij vreemde namen die aanstootgevend zijn) kan dit verlaagd worden naar €70.
• Advocaatkosten: Bij LawBase hanteren we transparante tarieven. Een eerste fysieke consultatie kost €50 voor 30 minuten. Indien er een procedure voor de familierechtbank nodig is (bij onenigheid tussen ouders), stellen wij een duidelijke ereloonovereenkomst op. Vergeet niet dat een correct opgesteld dossier bij de FOD Justitie u honderden euro's aan verloren aanvraagkosten kan besparen.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen over de wijziging van de achternaam van een minderjarig kind in België.