Worden kinderen gehoord door de rechtbank?

Wanneer ouders beslissen om uit elkaar te gaan, heeft dit een enorme impact op het leven van de betrokken kinderen. In het Belgische recht staat het belang van het kind centraal in elke beslissing die de familierechtbank neemt. Een cruciaal onderdeel hiervan is het hoorrecht van minderjarigen. Veel ouders vragen zich af of hun kinderen verplicht naar de rechtbank moeten, vanaf welke leeftijd dit gebeurt en hoeveel gewicht de mening van het kind in de schaal legt. In dit artikel leggen we als ervaren advocaten van LawBase uit hoe de procedure verloopt, wat de wettelijke basis is en hoe u uw kind hierop kunt voorbereiden.

Wettelijk Kader

Het recht van een kind om gehoord te worden is verankerd in zowel internationale verdragen als de nationale wetgeving. Het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) stelt dat elk kind dat in staat is zijn eigen mening te vormen, het recht heeft die mening vrijelijk te uiten in alle aangelegenheden die het kind betreffen.

In de Belgische wetgeving is dit principe concreet uitgewerkt in het Gerechtelijk Wetboek. Sinds de wet van 18 juni 2014 is de regeling aanzienlijk verfijnd. De kernbepaling vinden we terug in Artikel 1004/1 van het Gerechtelijk Wetboek. Dit artikel bepaalt dat in elke procedure voor de familierechtbank waarbij minderjarigen betrokken zijn (bijvoorbeeld over de verblijfsregeling of het ouderlijk gezag), de rechter verplicht is om de minderjarige te informeren over zijn recht om gehoord te worden.

Er wordt een onderscheid gemaakt op basis van leeftijd:

• Kinderen vanaf 12 jaar: De rechter is wettelijk verplicht om hen een brief te sturen waarin ze worden uitgenodigd voor een gesprek. Het kind is echter niet verplicht om op deze uitnodiging in te gaan.
• Kinderen jonger dan 12 jaar: Zij worden niet automatisch aangeschreven. De rechter kan echter beslissen om hen toch te horen op verzoek van de ouders, het Openbaar Ministerie of ambtshalve (op eigen initiatief). Ook het kind zelf kan via een briefje aan de rechtbank vragen om gehoord te worden.

Het is belangrijk te begrijpen dat het gaat om een hoorrecht en niet om een beslissingsrecht. De rechter luistert naar de noden en wensen van het kind, maar blijft de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid behouden op basis van wat objectief het beste is voor het welzijn van de minderjarige.

Procedure en Stappen

De procedure voor het horen van minderjarigen verloopt volgens een strikt protocol om de emotionele belasting voor het kind te minimaliseren. Bij LawBase begeleiden we ouders regelmatig door dit proces in onze kantoren te Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven.

1. De uitnodigingsbrief: Minderjarigen vanaf 12 jaar ontvangen een persoonlijke brief van de griffie. Hierin staat uitgelegd dat hun ouders een procedure hebben lopen en dat zij hun mening mogen geven aan de rechter. Er zit meestal een antwoordformulier bij waarop het kind kan aangeven of het wel of niet gehoord wil worden.

2. De voorbereiding: Het is essentieel dat ouders het kind niet beïnvloeden of onder druk zetten. Het kind moet weten dat het vrijuit kan spreken. Advocaten van de ouders mogen niet aanwezig zijn bij het gesprek zelf om de neutraliteit te waarborgen.

3. Het gesprek (het verhoor): Het onderhoud vindt meestal plaats in de raadkamer (een kantoor) van de rechter, niet in een grote rechtszaal. De rechter draagt vaak geen toga om de sfeer minder formeel te maken. Enkel de rechter, de griffier en het kind zijn aanwezig. In sommige gevallen kan er een deskundige of een jeugdadvocaat bij zijn.

4. Het verslag: Van het gesprek wordt een proces-verbaal (PV) opgesteld. Dit verslag bevat de essentie van wat het kind heeft gezegd. De ouders en hun advocaten kunnen dit verslag achteraf inkijken. Het is dus niet zo dat alles wat het kind zegt volledig geheim blijft voor de ouders, tenzij de rechter oordeelt dat dit schadelijk zou zijn.

Praktische Tips

Als ouder kan de hoorzitting van uw kind voor veel spanning zorgen. Hier zijn enkele praktische adviezen van onze specialisten familierecht:

• Dwing uw kind niet: Als een kind van 13 jaar aangeeft absoluut niet naar de rechter te willen, respecteer dit dan. Het is een recht, geen plicht.
• Geen coaching: De familierechter is getraind in het herkennen van loyale conflicten en beïnvloeding door ouders. Als een kind ingestudeerde zinnen gebruikt, werkt dit vaak contraproductief.
• Focus op het welzijn: Leg aan uw kind uit dat de rechter er is om te helpen een goede regeling te treffen, zodat het kind zich veilig en gelukkig voelt.
• Neutraliteit: Vermijd vragen als "Wat ga je tegen de rechter zeggen?" of "Heeft mama/papa je gezegd wat je moet zeggen?".

Bij LawBase raden we aan om bij twijfel een gratis videocall in te plannen om de specifieke situatie van uw kind te bespreken. Een fysieke consultatie van 30 minuten kost slechts €50 in een van onze vestigingen.

Kosten en Vergoedingen

Het horen van een minderjarige door de familierechter is in principe kosteloos. Er zijn geen extra griffierechten of gerechtskosten verbonden aan het loutere feit dat een kind gehoord wordt.

Er kunnen echter indirecte kosten zijn:

• Bijstand door een jeugdadvocaat: Een minderjarige heeft recht op een eigen advocaat (een jeugdadvocaat). In de meeste gevallen is deze bijstand volledig gratis voor de minderjarige (pro-Deo), ongeacht het inkomen van de ouders.
• Verplaatsingskosten: De ouders zijn verantwoordelijk voor het vervoer van het kind naar de rechtbank.
• Ereloon van uw eigen advocaat: Hoewel uw advocaat niet aanwezig is bij het verhoor, zal hij of zij wel tijd besteden aan het analyseren van het proces-verbaal van het verhoor en dit bespreken in de conclusies voor de rechtbank.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest gestelde vragen over kinderen en de rechtbank.