Bescherming van de gezinswoning: je rechten

De gezinswoning vormt de spil van het familiale leven en geniet in het Belgische recht een bijzondere status. Of u nu gehuwd bent, wettelijk samenwoont of feitelijk samenwoont, de juridische bescherming van de woning waarin het gezin verblijft, is onderworpen aan strikte regels. Deze bescherming is er niet alleen om de continuïteit van het gezinsleven te waarborgen, maar ook om te voorkomen dat één partner eenzijdige beslissingen neemt die de huisvesting van de andere partner of de kinderen in het gedrang brengt. In dit artikel ontleedt LawBase de complexe juridische mechanismen die de gezinswoning beschermen, met bijzondere aandacht voor de rechten van echtgenoten en samenwonenden bij verkoop, verhuur of hypotheekstelling.

Procedure en Stappen

Wanneer er sprake is van een conflict over de gezinswoning of wanneer een partner de woning wil verkopen zonder instemming van de andere, moeten specifieke juridische stappen worden ondernomen. De procedure hangt sterk af van de samenlevingsvorm en de aard van de betwisting.

• Vaststelling van de hoedanigheid van de gezinswoning: De eerste stap is bepalen of het pand effectief als gezinswoning kwalificeert. Dit is de plaats waar de echtgenoten of samenwonenden hun hoofdverblijfplaats hebben gevestigd.
• Ingebrekestelling: Indien één partner handelingen stelt die de rechten van de andere schenden (zoals het te koop stellen zonder akkoord), dient een formele ingebrekestelling via een gespecialiseerde advocaat te worden verzonden.
• Verzoekschrift bij de Familierechtbank: Indien de verstandhouding volledig verstoord is, kan de partij die zich benadeeld voelt zich wenden tot de familierechtbank. In dringende gevallen kan dit via een procedure in kortgeding of via 'dringende en voorlopige maatregelen'.
• Vordering tot nietigverklaring: Als de woning reeds verkocht is zonder de vereiste toestemming, kan de benadeelde partner binnen een termijn van zes maanden na de kennisname van de handeling de nietigverklaring van de verkoop vorderen voor de rechtbank.
• Tussenkomst van de notaris: Bij een vrijwillige verkoop zal de notaris steeds de instemming van beide partners verifiëren, ongeacht wie de eigenaar is, om de rechtsgeldigheid van de akte te garanderen.

Bij LawBase begeleiden onze advocaten u doorheen elke stap van deze procedures. Of u nu in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt of Leuven woont, wij bieden de nodige expertise om uw woonrecht te verdedigen.

Wettelijk Kader

De hoeksteen van de bescherming van de gezinswoning is te vinden in het Burgerlijk Wetboek (BW). Het meest cruciale artikel in dit kader is Art. 215 BW. Dit artikel bepaalt dat de ene echtgenoot niet zonder de instemming van de andere kan beschikken over de rechten die hij heeft op de onroerende goederen die tot gezinswoning dienen, noch deze goederen met hypotheek bezwaren.

Deze bepaling is van dwingend recht, wat betekent dat echtgenoten hier niet contractueel van kunnen afwijken in hun huwelijkscontract. De ratio legis (het doel van de wet) is het vrijwaren van het gezin tegen onbezonnen daden van één van de echtgenoten. Deze bescherming geldt zelfs als de woning de exclusieve eigendom is van één van de partners. De eigenaar-echtgenoot mag de woning dus niet verkopen, schenken of verhuren zonder het uitdrukkelijke akkoord van de niet-eigenaar-echtgenoot.

Voor wettelijk samenwonenden voorziet artikel 1477, §2 van het Burgerlijk Wetboek in een gelijkaardige bescherming. Zodra de verklaring van wettelijke samenwoning is afgelegd bij de burgerlijke stand, treedt deze bescherming in werking. Voor feitelijk samenwonenden daarentegen is er geen specifieke wettelijke bescherming voorzien voor de gezinswoning. Hier geldt het algemene gemeen recht en het eigendomsrecht: de eigenaar kan in principe vrij beschikken over zijn goed, tenzij er contractuele afspraken zijn gemaakt.

Praktische Tips

Om uw rechten op de gezinswoning optimaal te beschermen, adviseren de advocaten van LawBase het volgende:

• Controleer uw huwelijksstelsel: Hoewel Art. 215 BW altijd geldt, hebben de details van uw huwelijkscontract invloed op de verdeling van de opbrengst bij een eventuele verkoop.
• Formaliseer uw samenwoning: Indien u feitelijk samenwoont in een woning die eigendom is van uw partner, overweeg dan om over te stappen naar wettelijke samenwoning voor onmiddellijke juridische bescherming.
• Bewaar bewijzen van investeringen: Heeft u met eigen middelen verbouwingen gefinancierd in een woning die eigendom is van uw partner? Houd alle facturen en bankafschriften bij voor een eventuele vordering tot vergoeding bij relatiebreuk.
• Reageer tijdig: Zodra u merkt dat uw partner stappen onderneemt om de woning te vervreemden zonder uw medeweten, dient u onmiddellijk juridisch advies in te winnen. De termijnen voor nietigverklaring zijn kort.
• Overweeg een preventief overleg: Een advocaat kan optreden als bemiddelaar om een regeling te treffen over het genot van de woning tijdens een scheidingsprocedure, zonder dat dit direct tot een vechtscheiding hoeft te leiden.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan juridische bijstand in dossiers rond de gezinswoning variëren naargelang de complexiteit en de aard van de procedure. Bij LawBase streven we naar volledige transparantie over onze honoraria.

Voor een eerste oriëntatie bieden wij een gratis videocall aan. Indien u de voorkeur geeft aan een fysieke consultatie in een van onze kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven), bedraagt het tarief €50 voor een gesprek van 30 minuten. Tijdens dit gesprek krijgt u een eerste juridische analyse van uw situatie.

Indien er een procedure voor de Familierechtbank moet worden opgestart, dient u rekening te houden met de volgende kostenposten:

• Honorarium advocaat: Meestal berekend op uurbasis of via een vast forfait, afhankelijk van de zaak.
• Gerechtskosten: Rolrechten (de kost om de zaak op de agenda van de rechtbank te zetten) en eventuele kosten voor een gerechtsdeurwaarder voor de betekening van het verzoekschrift of de dagvaarding.
• Rechtsplegingsvergoeding: Een forfaitaire tegemoetkoming in de kosten van de advocaat die de winnende partij ontvangt van de verliezende partij.

Bij een verkoop van de woning zijn er tevens notariskosten en belastingen (zoals registratierechten) verschuldigd, die meestal door de koper worden gedragen, maar waarvan de verdeling bij een echtscheiding een cruciaal onderdeel van de vereffening-verdeling vormt.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest gestelde vragen over de bescherming van de gezinswoning in België.