Gezamenlijk ouderlijk gezag na scheiding

Wanneer ouders besluiten hun relatie te beëindigen, blijft één fundamentele realiteit ongewijzigd: zij blijven gezamenlijk verantwoordelijk voor de opvoeding en de ontplooiing van hun kinderen. In het Belgische recht vormt het gezamenlijk ouderlijk gezag de absolute hoeksteen van het familierecht. De wetgever vertrekt vanuit het onweerlegbare vermoeden dat het in het belang van het kind is dat beide ouders een gelijkwaardige stem behouden in de cruciale beslissingen die het leven van hun minderjarige kinderen vormgeven. Dit artikel analyseert de juridische contouren, de praktische implicaties en de procedurele aspecten van het ouderlijk gezag in de Belgische rechtspraktijk.

Procedure en Stappen

De vastlegging van het ouderlijk gezag kan via verschillende juridische wegen verlopen, afhankelijk van de verstandhouding tussen de ouders en de aard van de scheiding.

• Minnegelijke schikking (EOT of Overeenkomst): Indien de ouders op constructieve wijze kunnen communiceren, leggen zij de afspraken vast in een ouderschapsplan of een overeenkomst voorafgaand aan de echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT). Hierin wordt expliciet bevestigd dat het ouderlijk gezag gezamenlijk blijft.
• Inleiding via de Familierechtbank: Bij onenigheid kan elke ouder de zaak aanhangig maken bij de Familierechtbank via een verzoekschrift op tegenspraak of een dagvaarding. De rechter zal in eerste instantie proberen de partijen te verzoenen.
• Tussenkomst van de Procureur des Konings: In complexe dossiers kan de rechter het advies inwinnen van het Openbaar Ministerie, zeker wanneer de fysieke of morele integriteit van het kind in het gedrang komt.
• Horen van de minderjarige: Kinderen vanaf 12 jaar hebben het wettelijk recht om door de rechter gehoord te worden over de verblijfsregeling en de uitoefening van het ouderlijk gezag, al beslist de rechter autonoom op basis van het belang van het kind.

Wettelijk Kader

Het Belgisch Burgerlijk Wetboek vormt het fundament voor de regeling van het ouderlijk gezag. Cruciaal zijn hierbij de artikelen 373 en 374.

Artikel 373 BW stipuleert dat wanneer ouders samenleven, zij het gezag over de persoon van het kind en het beheer van zijn goederen gezamenlijk uitoefenen. Bij niet-samenwoning blijft dit principe van kracht op basis van Artikel 374 BW. De wet stelt uitdrukkelijk dat, ongeacht of de ouders gehuwd waren, wettelijk samenwonend of feitelijk samenwonend, het gezamenlijk gezag de regel is.

Dit houdt een 'vermoeden van instemming' in ten aanzien van derden (zoals scholen of artsen). Wanneer één ouder een handeling stelt die kadert binnen het ouderlijk gezag, mag een derde te goeder trouw ervan uitgaan dat de andere ouder hiermee instemt. Voor belangrijke beslissingen (schoolkeuze, medische ingrepen, religieuze opvoeding) is echter een werkelijk akkoord vereist. Slechts in uitzonderlijke gevallen, waarbij een ouder manifest onbekwaam is of er sprake is van ernstig gevaar, kan de rechter het exclusief ouderlijk gezag aan één ouder toekennen.

Praktische Tips

Om conflicten na de scheiding te minimaliseren, adviseert LawBase om duidelijke protocollen op te stellen voor de uitoefening van het gezag:

• Informatieplicht: Zorg dat beide ouders toegang hebben tot de digitale schoolplatformen (zoals Smartschool) en medische dossiers.
• Beslissingsmatrix: Maak een onderscheid tussen dagdagelijkse beslissingen (voeding, bedtijd) die de ouder bij wie het kind verblijft alleen neemt, en belangrijke beslissingen (studierichting, operaties) die gezamenlijk overleg vereisen.
• Communicatiekanaal: Gebruik bij hoogoplopende conflicten een specifiek communicatieplatform of een 'ouderschapsapp' om alle afspraken schriftelijk en traceerbaar te houden.
• Juridische bijstand: Laat een ouderschapsovereenkomst altijd nalezen door een gespecialiseerd advocaat om interpretatieproblemen in de toekomst te vermijden.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen waar u terecht kunt voor gespecialiseerd advies: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Wij ondersteunen u bij het opstellen van een waterdichte regeling die de belangen van uw kinderen centraal stelt.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan het regelen van het ouderlijk gezag variëren naargelang de procedure:

• Rolrechten: Bij het inleiden van een zaak bij de Familierechtbank is een eintoegangsrecht verschuldigd (het rolrecht), momenteel vastgesteld op €165 voor de meeste familiale vorderingen.
• Ereloon advocaat: Dit wordt berekend op basis van een uurtarief of een vaste pakketprijs voor een EOT. Bij LawBase streven we naar transparantie in onze facturatie.
• Rechtsplegingsvergoeding: In een procedure op tegenspraak kan de winnende partij een forfaitaire tegemoetkoming in de advocatenkosten bekomen, betaald door de verliezende partij.
• Consultatie: Bij LawBase bieden we een eerste videocall gratis aan. Voor een fysieke consultatie van 30 minuten in een van onze kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven) betaalt u een vast tarief van €50.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen over gezamenlijk ouderlijk gezag.