Vriendenerfenis: verlaagd tarief

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Vl. Codex Fiscaliteit Art. 2.7.5.0.6

In het Belgische erfrecht, en meer specifiek binnen de Vlaamse fiscaliteit, bestond er lange tijd een aanzienlijke drempel voor wie een gedeelte van zijn vermogen wilde nalaten aan personen buiten de familiale kring. De successierechten voor verre verwanten of niet-verwanten (de zogenaamde 'derden') liepen immers op tot 55%. Sinds 1 juli 2021 heeft de Vlaamse decreetgever hierin verandering gebracht met de invoering van de 'vriendenerfenis'. Deze regeling laat toe om een beperkt bedrag na te laten aan een gunstiger tarief, waardoor de fiscale druk op legaten aan goede vrienden, verre neven of niet-gehuwde partners aanzienlijk wordt verlicht. Als ervaren advocaten bij LawBase staan wij klaar om u te begeleiden bij de optimalisatie van uw nalatenschap via dit instrument.

Procedure en Stappen

Om aanspraak te maken op het verlaagde tarief van de vriendenerfenis, dient een specifieke procedure te worden gevolgd. Het is geen automatisme dat door de fiscus wordt toegepast zonder actieve tussenkomst van de erflater of de erfgenaam.

• Testamentaire beschikking: De eerste en meest cruciale stap is het opstellen van een rechtsgeldig testament (eigenhandig of notarieel). De vriendenerfenis kan enkel worden toegekend aan personen die via een legaat in een testament zijn aangeduid. Let op: sinds het decreet van 19 december 2025 vereist artikel 2.7.5.0.6, derde lid VCF dat het testament vóór 1 januari 2026 gedagtekend is. De regeling staat dus niet langer open voor nieuwe testamenten: wie vandaag een testament opmaakt, kan de vriendenerfenis niet meer inroepen.
• Aanwijzing in de aangifte van nalatenschap: Na het overlijden moeten de erfgenamen in de aangifte van nalatenschap expliciet aanduiden wie van de legatarissen aanspraak maakt op het gunsttarief van de vriendenerfenis.
• Identificatie van de begunstigden: De erflater kan één of meerdere natuurlijke personen aanwijzen. Let wel: rechtspersonen (zoals vzw's) komen niet in aanmerking voor dit specifieke tarief.
• Verdeling van het plafond: Indien meerdere vrienden worden aangeduid, moet de erflater of de aangever bepalen hoe het maximale bedrag van 15.000 euro over hen wordt verdeeld.

LawBase kan u bijstaan bij het formuleren van de juiste clausules in uw testament om te garanderen dat de uitvoering naadloos verloopt. Met kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren zijn wij altijd in uw nabijheid voor een discreet overleg.

Wettelijk Kader

De juridische grondslag van de vriendenerfenis bevindt zich in de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF). In het bijzonder refereert dit regime naar artikel 2.7.5.0.6 VCF, ingevoegd bij artikel 4 van het decreet van 19 maart 2021. Dat artikel bepaalt dat een natuurlijke persoon die door de erflater in een niet-herroepen testament op ondubbelzinnige wijze is aangewezen, recht heeft op een vermindering van de erfbelasting. Technisch gaat het dus niet om een afzonderlijk tarief, maar om een belastingvermindering volgens de formule X = a × (b − c), waarbij a de som is van de nettoverkrijgingen tot een totaal maximumbedrag van 15.000 euro, b het laagste tarief van tabel II en c het laagste tarief van tabel I van artikel 2.7.4.1.1 VCF. De artikelen 2.7.4.2.2 en 2.7.4.2.3 VCF betreffen de familiale ondernemingen en vennootschappen en hebben niets met de vriendenerfenis te maken.

Het wettelijk kader stelt strikte voorwaarden:

• Territorialiteit: De regeling geldt enkel voor de Vlaamse erfbelasting. Dit betekent dat de erflater zijn fiscale woonplaats in het Vlaams Gewest moet hebben op het moment van overlijden (of daar het langst gewoond moet hebben in de laatste vijf jaar voor het overlijden).
• Beperking tot natuurlijke personen: Enkel individuen kunnen begunstigde zijn.
• Cumulatieverbod: De begunstigde mag voor de betreffende 15.000 euro niet reeds genieten van de tarieven in rechte lijn of tussen partners.

Het praktische effect is dat de eerste schijf van maximaal 15.000 euro wordt belast alsof het laagste tarief van tabel I (3%) geldt in plaats van het laagste tarief van tabel II voor 'andere personen', dat start bij 25% en kan oplopen tot 55%. Juridisch verloopt dat via de hierboven beschreven vermindering, niet via een afzonderlijk tarief.

Praktische Tips

Bij het implementeren van een vriendenerfenis in uw successieplanning zijn er enkele strategische overwegingen:

• Combineer met het duo-legaat (beperkt): Sinds de hervorming is het klassieke duo-legaat fiscaal minder aantrekkelijk geworden. De vriendenerfenis is vaak een beter alternatief voor kleinere legaten aan vrienden.
• Duidelijke formulering: Vermeld in uw testament expliciet dat u wenst dat de legataris geniet van de fiscale gunstregeling conform de Vlaamse Codex Fiscaliteit.
• Keuze van de begunstigde: Omdat het voordeel beperkt is tot een totaal van 15.000 euro over alle vrienden samen, is het vaak efficiënter om dit bedrag aan één of twee personen toe te kennen in plaats van het te versnipperen over een grote groep.
• Update uw testament: Heeft u een oud testament met een duo-legaat? Laat dit herschrijven door een specialist van LawBase om onnodige fiscale verliezen te vermijden.

Alternatief sinds 1 januari 2026: artikel 2.7.4.2.5 VCF voorziet in een verlaagd tarief van 3% op het gedeelte van de nettoverkrijging tot en met 50.000 euro en 9% op het gedeelte boven 50.000 euro tot 100.000 euro, toegepast op een nettoverkrijging van maximaal 100.000 euro per nalatenschap. Dat tarief geldt enkel als de erflater op de datum van het openvallen van de nalatenschap geen partner en geen bloedverwanten in de rechte nederdalende lijn (of daarmee gelijkgestelde personen) heeft, en als hij in een niet-herroepen testament ondubbelzinnig een of meer natuurlijke personen heeft aangewezen. Cumulatie is uitgesloten: artikel 2.7.5.0.6 VCF bepaalt uitdrukkelijk dat de vermindering niet wordt toegepast wanneer voor dezelfde nalatenschap het verlaagde tarief van artikel 2.7.4.2.5, § 1, eerste lid VCF wordt toegepast.

\n\n

Kosten en Vergoedingen

De directe 'kost' van de vriendenerfenis is de verschuldigde erfbelasting. Het tarief bedraagt 3% op de eerste schijf van maximaal 15.000 euro per nalatenschap. Dit resulteert in een maximale belasting van 450 euro. Zonder deze regeling zou de belasting op diezelfde 15.000 euro minimaal 3.750 euro bedragen (aan 25%), wat een directe netto besparing oplevert van 3.300 euro.

Wat betreft juridische bijstand: bij LawBase hanteren we transparante tarieven voor het opstellen of screenen van uw testament. Een videocall van 30 minuten kost €60,50 incl. btw; een consultatie op kantoor van 60 minuten kost €90,75 incl. btw. Een videocall van 30 minuten met een advocaat kost € 60,50 incl. btw; een consultatie op kantoor van 60 minuten kost € 90,75 incl. btw. Tijdens dit gesprek kunnen we een gedetailleerde simulatie maken van de fiscale impact van uw legaten.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen omtrent de vriendenerfenis in Vlaanderen.