Verdeling van een nalatenschap

De afwikkeling van een erfenis is vaak een emotioneel en juridisch complex proces. Wanneer een naaste overlijdt, worden de erfgenamen geconfronteerd met de noodzaak om het vermogen van de overledene te verdelen. In België is dit proces strikt gereguleerd door het Burgerlijk Wetboek. Het doel van de verdeling is om een einde te maken aan de 'onverdeeldheid' die ontstaat op het moment van overlijden. Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks families bij het navigeren door deze procedures, of het nu gaat om een minnelijke schikking of een gerechtelijke procedure.

Wettelijk Kader

Het fundament van de verdeling van een nalatenschap in het Belgische recht bevindt zich in het Burgerlijk Wetboek, specifiek in de artikelen 815 tot en met 892. Een cruciaal principe wordt geformuleerd in Artikel 815 BW: "Niemand kan worden genoodzaakt in onverdeeldheid te blijven." Dit betekent dat elke erfgenaam op elk moment de verdeling van de goederen kan eisen, tenzij er specifieke wettelijke of contractuele uitzonderingen zijn.

De wet maakt een onderscheid tussen de wettelijke reserve en het beschikbaar deel. De reserve is het deel van de erfenis waar bepaalde erfgenamen (zoals kinderen of de langstlevende echtgenoot) wettelijk recht op hebben en dat de erflater niet zomaar kan ontnemen via een testament. Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 is de reserve voor kinderen vastgelegd op de helft van het vermogen, ongeacht het aantal kinderen. Het resterende deel is het 'beschikbaar deel', waarover de erflater vrij kan beschikken.

Bij de verdeling moet ook rekening worden gehouden met de inbreng en de inkorting. Inbreng zorgt ervoor dat schenkingen die tijdens het leven zijn gedaan, worden verrekend met het erfdeel, om de gelijkheid tussen de erfgenamen te bewaren. Inkorting vindt plaats wanneer schenkingen of legaten de wettelijke reserve van de beschermde erfgenamen aantasten.

Procedure en Stappen

De verdeling van een nalatenschap verloopt doorgaans via een vast stramien. De eerste stap is de inventarisatie. Alle bezittingen (onroerende goederen, banktegoeden, inboedel) en schulden (facturen, leningen, begrafeniskosten) moeten in kaart worden gebracht. Dit resulteert in het 'netto-actief' van de nalatenschap.

Vervolgens zijn er twee hoofdwegen:

• De minnelijke verdeling: Als alle erfgenamen het eens zijn over wie wat krijgt, kan de verdeling onderhands (voor roerende goederen) of via een notariële akte (verplicht voor onroerende goederen) gebeuren. Dit is de snelste en meest kostenefficiënte methode.
• De gerechtelijke verdeling: Indien er onenigheid bestaat tussen de erfgenamen, kan de tussenkomst van de familierechtbank gevorderd worden. De rechtbank stelt dan een notaris-vereffenaar aan die de opdracht krijgt de boedel te beschrijven en een voorstel van verdeling op te stellen.

Tijdens de procedure bij de notaris-vereffenaar worden er 'beweringen en zwarigheden' geformuleerd door de partijen. Als er geen akkoord uit de bus komt, legt de notaris een proces-verbaal van zwarigheden voor aan de rechtbank, die vervolgens een definitieve uitspraak doet over de geschilpunten.

Praktische Tips

Om een nalatenschap vlot te verdelen, raden de experts van LawBase de volgende stappen aan:

• Transparantie: Deel informatie over bankrekeningen en waardevolle items onmiddellijk met alle betrokkenen om wantrouwen te voorkomen.
• Waardebepaling: Schakel voor onroerend goed een erkende schatter in. Een objectieve waardebepaling voorkomt discussies over 'onderbedeling'.
• Fiscale planning: Vergeet de termijnen voor de aangifte van de nalatenschap niet. In het Vlaams Gewest is dit doorgaans vier maanden na het overlijden. Laattijdigheid leidt tot boetes.
• Documentatie: Verzamel bewijzen van schenkingen uit het verleden. Dit is essentieel voor de berekening van de inbreng.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Onze advocaten kunnen u bijstaan bij de onderhandelingen of u vertegenwoordigen tijdens een gerechtelijke procedure. Een eerste videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan de verdeling van een nalatenschap kunnen variëren. Bij een minnelijke verdeling moet u rekening houden met notariskosten en eventuele registratierechten (het zogenaamde 'verdeelrecht'). In Vlaanderen bedraagt dit recht in de regel 2,5%, maar voor echtgenoten of samenwonenden na een breuk kan dit 1% zijn (de 'miserietaks').

Bij een gerechtelijke verdeling komen daar de kosten van de procedure bij: dagvaardingskosten, rechtsplegingsvergoedingen en de honoraria van de notaris-vereffenaar. De erelonen van advocaten worden meestal berekend op uurbasis of volgens de complexiteit van de zaak. Het is belangrijk om te onthouden dat een langdurige juridische strijd de waarde van de erfenis aanzienlijk kan uithollen door oplopende kosten.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op veelgestelde vragen over de verdeling van een erfenis.