Testament aanvechten: gronden

Het overlijden van een naaste is een emotionele periode, die vaak nog complexer wordt wanneer de inhoud van het testament aan het licht komt. Soms stemt de laatste wil van de overledene niet overeen met de verwachtingen, of rijzen er ernstige twijfels over de geldigheid van het document. In België is het wettelijk mogelijk om een testament aan te vechten, maar dit is een procedure die aan strikte regels en bewijslast is onderworpen. Of u nu een onterfde reservataire erfgenaam bent of vermoedt dat er sprake is van misbruik van zwakte, een grondige kennis van uw rechten is essentieel.

Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks cliënten in delicate erfrechtelijke geschillen. Met vestigingen in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven bieden wij de nodige nabijheid en expertise om uw dossier te beoordelen. In dit artikel overlopen we de juridische gronden en de praktische stappen om een testament succesvol te betwisten.

Praktische Tips

Wanneer u overweegt een testament aan te vechten, is snelheid en discretie van belang. Hier zijn enkele praktische tips om uw positie te versterken:

• Verzamel onmiddellijk bewijsmateriaal: Indien u de geestelijke gezondheid van de erflater betwist, hebt u medische attesten nodig uit de periode waarin het testament werd opgesteld. Contacteer indien mogelijk de huisarts.
• Raadpleeg de notaris: De notaris die het testament bewaart of het verleden heeft verleden, kan u informeren over de vormvereisten. Let wel, een notaris mag enkel informatie verstrekken aan belanghebbenden.
• Kijk naar de chronologie: Vaak zijn er meerdere versies van een testament. Het meest recente testament vernietigt in principe de voorgaande, tenzij het ongeldig wordt verklaard.
• Let op de verjaringstermijn: Hoewel de algemene termijn voor vorderingen in het erfrecht vaak 30 jaar is, kunnen kortere termijnen gelden voor specifieke procedures zoals de inkorting. Wacht niet te lang.
• Win juridisch advies in: Een eerste analyse kan veel frustratie besparen. LawBase biedt een gratis videocall aan om de haalbaarheid van uw zaak in te schatten. Voor een fysieke consultatie van 30 minuten in een van onze kantoren betaalt u slechts €50.

Wettelijk Kader

De juridische basis voor het aanvechten van een testament vinden we hoofdzakelijk terug in het Burgerlijk Wetboek (BW). In het bijzonder de artikelen 901 tot en met 904 BW vormen de hoeksteen van de wilsbeschikkingen.

Artikel 901 BW stelt uitdrukkelijk: "Om een gift onder de levenden of een testament te kunnen maken, moet men gezond van geest zijn." Dit betekent dat de erflater op het moment van het opstellen van het testament over zijn volledige oordeelsvermogen moet beschikken. Indien kan worden aangetoond dat de overledene leed aan dementie, een zware depressie of een andere geestelijke stoornis die de wilsvorming aantastte, kan het testament nietig worden verklaard.

Daarnaast bepaalt de wet dat een testament niet tot stand mag zijn gekomen door dwang, bedrog of dwaling. In de praktijk spreken we vaak over 'captatie en suggestie'. Dit houdt in dat iemand door listige kunstgrepen of morele druk de erflater heeft beïnvloed om hem of haar te begunstigen ten nadele van de natuurlijke erfgenamen.

Verder voorziet het Belgisch recht in de reserve. Dit is het deel van de erfenis waar de wet de kinderen (en soms de langstlevende echtgenoot) recht op geeft, ongeacht wat er in het testament staat. Een testament dat deze reserve schendt, is niet per se nietig, maar de begunstigde kan wel verplicht worden tot een 'inkorting' om de reserve aan te vullen.

Procedure en Stappen

Het aanvechten van een testament verloopt meestal via de rechtbank van eerste aanleg van de plaats waar de erfenis is opengevallen. Volg dit stappenplan:

• Stap 1: De minnelijke weg. Alvorens naar de rechter te stappen, kan uw advocaat proberen een dading af te sluiten met de andere erfgenamen. Dit bespaart tijd en kosten.
• Stap 2: De dagvaarding. Indien een akkoord onmogelijk is, wordt de tegenpartij gedagvaard. In de dagvaarding worden de gronden van nietigheid (bv. gebrek aan gezonde geest of vormfouten) gedetailleerd beschreven.
• Stap 3: Bewijsvoering en expertise. De rechter kan een deskundige aanstellen, bijvoorbeeld een medisch expert die op basis van het medisch dossier de wilsbekwaamheid van de erflater retroactief beoordeelt.
• Stap 4: Het vonnis. De rechter doet uitspraak over de geldigheid. Bij een nietigverklaring wordt het testament geacht nooit te hebben bestaan, en valt men terug op een ouder testament of op de wettelijke erfopvolging.

Voor een eigenhandig testament (geschreven door de erflater zelf) gelden specifieke vormvereisten: het moet volledig met de hand geschreven, gedateerd en ondertekend zijn. Ontbreekt één van deze elementen, dan is het testament nietig.

Kosten en Vergoedingen

De kosten voor het aanvechten van een testament bestaan uit verschillende posten:

• Gerechtskosten: Denk aan de kosten voor de gerechtsdeurwaarder voor de dagvaarding en de rolrechten om de zaak op de agenda van de rechtbank te zetten.
• Ereloon van de advocaat: Bij LawBase werken we met transparante tarieven. Een eerste fysieke consultatie kost €50 voor 30 minuten. De verdere kosten zijn afhankelijk van de complexiteit en de waarde van de nalatenschap.
• Expertisekosten: Indien een medisch expert of een handschriftdeskundige wordt aangesteld, moeten diens kosten (vaak tussen de €1.500 en €3.500) worden voorgeschoten door de eisende partij.
• Rechtsplegingsvergoeding (RPV): De partij die de rechtszaak verliest, moet een forfaitaire tegemoetkoming betalen in de advocaatkosten van de winnende partij.

Het is belangrijk om vooraf een kosten-batenanalyse te maken. LawBase helpt u in te schatten of de potentiële winst opweegt tegen de juridische kosten.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen over het betwisten van een laatste wil.