Successierechten berekenen in Vlaanderen

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Vl. Codex Fiscaliteit

Wanneer een dierbare overlijdt, komt er naast het emotionele verdriet ook een complexe administratieve en fiscale afhandeling kijken. Een van de meest prangende vragen voor de erfgenamen is: hoeveel bedragen de successierechten? In het Vlaams Gewest spreken we officieel niet meer van successierechten, maar van erfbelasting. Het begrijpen van de berekeningswijze is cruciaal om niet voor verrassingen te staan en om eventueel tijdig aan successieplanning te doen.

Wettelijk Kader

De erfbelasting in Vlaanderen wordt geregeld door de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF). Sinds de staatshervorming is de Vlaamse overheid volledig bevoegd voor de tarieven en de vrijstellingen van de erfbelasting voor inwoners van het Vlaams Gewest. De fiscus kijkt naar de fiscale woonplaats van de overledene op het moment van overlijden om te bepalen welk gewest bevoegd is. Indien de overledene in de laatste vijf jaar voor zijn overlijden in verschillende gewesten woonde, is de belasting verschuldigd in het gewest waar hij het langst zijn fiscale woonplaats had.

De belastbare grondslag bestaat uit de netto-omvang van de nalatenschap. Dit betekent dat alle bezittingen (onroerende en roerende goederen) worden gewaardeerd tegen hun verkoopwaarde op de dag van het overlijden, verminderd met de aanwezige schulden en de begrafeniskosten. De Vlaamse Codex kent drie tariefcategorieën (art. 2.7.4.1.1 VCF): de rechte lijn (kinderen, kleinkinderen, ouders, grootouders) en partners, de broers en zussen, en alle anderen. Die laatste categorie omvat ook ooms, tantes, neven en nichten: sinds 1 september 2018 bestaat er voor hen geen aparte schaal meer, ook al zijn zij bloedverwanten.

Procedure en Stappen

De weg naar de definitieve berekening en betaling van de erfbelasting verloopt via een vastgelegd traject:

• De aangifte van nalatenschap: Dit is het centrale document waarin de erfgenamen alle bezittingen en schulden van de overledene opsommen. In Vlaanderen moet deze aangifte meestal binnen de vier maanden na het overlijden worden ingediend bij de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel).
• Waardering van goederen: Het is essentieel om onroerende goederen correct te schatten. Men kan hiervoor een beroep doen op een erkend schatter-expert of een voorafgaande schatting aanvragen bij Vlabel zelf om latere boetes wegens tekortschatting te vermijden.
• Berekening door Vlabel: Na indiening berekent de belastingdienst de verschuldigde bedragen. Voor de rechte lijn en de partner geldt daarbij het principe van de 'splitsing': de roerende en de onroerende goederen worden apart belast, zodat de laagste schijven twee keer lopen. Dat is voordelig, maar het geldt uitsluitend voor die categorie. Voor broers en zussen en voor alle anderen loopt de schijvenladder één keer over de volledige verkrijging.
• Het aanslagbiljet: Enkele maanden na de aangifte ontvangt u het aanslagbiljet. De betalingstermijn bedraagt doorgaans twee maanden na de verzending van dit biljet.

LawBase ondersteunt u bij elke stap van dit proces. Onze advocaten in Brugge, Antwerpen, Gent, Leuven, Sint-Niklaas en Tongeren kunnen de volledige aangifte voor u voorbereiden en optimaliseren.

Praktische Tips

Er bestaan diverse legale manieren om de factuur van de erfbelasting te temperen. Hier zijn enkele belangrijke aandachtspunten:

• Vrijstelling voor de gezinswoning: De langstlevende partner (gehuwd of wettelijk samenwonend) geniet in Vlaanderen van een volledige vrijstelling van erfbelasting op de gezinswoning.
• Schenkingen: Door tijdens het leven reeds goederen te schenken, kan men het vermogen dat in de nalatenschap valt verkleinen. Let wel op de 'verdachte periode' voor niet-geregistreerde schenkingen van roerende goederen: overlijdt de schenker binnen die termijn, dan is er alsnog erfbelasting verschuldigd. Voor schenkingen vanaf 1 januari 2025 bedraagt die termijn vijf jaar in plaats van drie (art. 2.7.1.0.5 VCF); voor oudere schenkingen blijft de termijn van drie jaar gelden. Voor aandelen en activa van een familiale onderneming loopt de termijn zelfs op tot zeven jaar. Schenkingen van onroerende goederen moeten hoe dan ook worden geregistreerd.
• Abattementen: Voor kleine erfenissen in rechte lijn en tussen partners bestaan er verminderingen (abattementen) waardoor men op de eerste schijven minder of zelfs geen belasting betaalt.
• Duo-legaat: Hoewel de regels voor het duo-legaat in Vlaanderen grondig gewijzigd zijn, blijft het belangrijk om uw testament periodiek te laten screenen door een expert.

Wilt u direct weten waar u aan toe bent? Gebruik onze successierechten-calculator voor een eerste indicatie van de kosten.

Kosten en Vergoedingen

De tarieven in Vlaanderen zijn progressief, wat betekent dat het percentage stijgt naarmate de verkrijging groter is. In de rechte lijn en tussen partners variëren de tarieven van 3% (tot € 50.000) over 9% (tot € 250.000) tot 27% (boven € 250.000). Voor broers en zussen is dat 25% tot € 35.000, 30% tot € 75.000 en 55% daarboven, per verkrijger afzonderlijk toegepast.

Voor alle andere personen — ooms, tantes, neven, nichten, aanverwanten, vrienden en niet-verwanten — bedragen de tarieven 25% tot € 35.000, 45% tot € 75.000 en 55% daarboven. Bij die categorie geldt een regel die vaak over het hoofd wordt gezien: het tarief wordt niet per verkrijger toegepast, maar op de som van de netto-verkrijgingen van alle personen van die groep samen. De globaal berekende belasting wordt daarna omgeslagen in verhouding tot ieders netto-verkrijging (art. 2.7.4.1.1, § 3 VCF). Vier legaten van elk € 25.000 aan neven en nichten worden dus belast als één verkrijging van € 100.000. Dit is dwingend recht: het testament kan er niet van afwijken en een verkrijger kan niet vragen om afzonderlijk te worden belast.

Liet de erflater geen partner en geen afstammelingen na, kijk dan naar de singlevermindering (art. 2.7.4.2.5 VCF, voor overlijdens vanaf 1 januari 2026): wie in een niet-herroepen testament uitdrukkelijk is aangewezen, wordt op samen maximaal € 100.000 per nalatenschap belast aan 3% op de eerste € 50.000 en 9% op de volgende € 50.000. Meer daarover in ons artikel over de singlevermindering. Voor testamenten die vóór 1 januari 2026 zijn gedagtekend, kan de uitdovende vriendenerfenis nog spelen.

Naast de belasting zelf moet u rekening houden met de kosten voor de opmaak van de aangifte en de eventuele akte van erfopvolging door een notaris of advocaat. Bij LawBase hanteren we transparante tarieven. Een videocall van 30 minuten met een advocaat kost € 60,50 incl. btw; een consultatie op kantoor van 60 minuten kost € 90,75 incl. btw.

Veelgestelde Vragen