Vrijstelling erfbelasting gezinswoning

Het overlijden van een partner is een emotioneel zware beproeving. Bovenop het verdriet komen vaak complexe administratieve en fiscale vragen kijken. Een van de belangrijkste bezorgdheden voor de langstlevende partner in Vlaanderen is de vraag of men in de gezinswoning kan blijven wonen zonder een loodzware fiscale factuur te moeten betalen. Gelukkig voorziet de Vlaamse Codex Fiscaliteit in een belangrijke beschermingsmaatregel: de volledige vrijstelling van erfbelasting op de gezinswoning voor de langstlevende partner. In dit artikel leggen we als ervaren advocaten van LawBase uit hoe u van dit voordeel geniet, wat de voorwaarden zijn en welke stappen u moet ondernemen.

Praktische Tips

Om optimaal gebruik te maken van de fiscale gunstregelingen en onaangename verrassingen te vermijden, raden wij u aan de volgende praktische tips te volgen:

• Controleer uw inschrijving: De vrijstelling is strikt gekoppeld aan de feitelijke situatie op het moment van overlijden. Zorg ervoor dat beide partners officieel op hetzelfde adres in het bevolkingsregister zijn ingeschreven.
• Bewaar bewijzen van 'overmacht': Indien de overledene de laatste periode niet meer in de gezinswoning woonde wegens opname in een rusthuis of ziekenhuis, verzamel dan de nodige attesten. De wet beschouwt dit nog steeds als de gezinswoning, maar u moet dit kunnen staven.
• Anticipeer bij feitelijk samenwonen: Feitelijk samenwonenden moeten minstens één jaar ononderbroken hebben samengewoond om recht te hebben op de vrijstelling. Woont u korter samen? Dan is een voorafgaande planning via testament of een overstap naar wettelijk samenwonen cruciaal.
• Gebruik onze tools: Bereken vooraf de impact van de erfenis via de successierechten-calculator van LawBase om een duidelijk beeld te krijgen van de totale fiscale druk op het overige vermogen.
• Raadpleeg een expert: LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Wettelijk Kader

De fiscale spelregels omtrent de gezinswoning vinden hun basis in de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF). Volgens artikel 2.7.4.1.1, §2, 1° van de VCF wordt een volledige vrijstelling van erfbelasting verleend voor het netto-aandeel van de langstlevende echtgenoot of samenwonende partner in de woning die tot gezinswoning diende op het moment van het overlijden.

Het is belangrijk om te begrijpen wie onder dit gunstregime valt:

• Gehuwden: De echtgenoot geniet automatisch van de vrijstelling.
• Wettelijk samenwonenden: Partners die een verklaring van wettelijk samenwonen hebben afgelegd voor de ambtenaar van de burgerlijke stand.
• Feitelijk samenwonenden: Partners die op de dag van het overlijden minstens één jaar ononderbroken samenwonen en een gemeenschappelijke huishouding voeren. Let op: voor de vrijstelling van de gezinswoning is 1 jaar samenwoning vereist, terwijl voor de toepassing van de tarieven tussen partners (die lager zijn dan tussen vreemden) een termijn van 3 jaar geldt.

De wetgever wil hiermee voorkomen dat de langstlevende partner de woning moet verkopen om de erfbelasting te kunnen betalen. Let wel: de vrijstelling geldt enkel voor de partner, niet voor de kinderen. De kinderen zullen op hun deel van de woning (meestal de blote eigendom) wel erfbelasting moeten betalen.

Procedure en Stappen

Het verkrijgen van de vrijstelling gebeurt niet volledig automatisch; u moet de juiste procedure volgen bij de aangifte van de nalatenschap.

Stap 1: De aangifte van nalatenschap voorbereiden
Binnen vier maanden na het overlijden moet er een aangifte van nalatenschap worden ingediend bij de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel). In deze aangifte moet de gezinswoning specifiek worden geïdentificeerd met haar kadastrale gegevens.

Stap 2: Waardebepaling
U moet de verkoopwaarde van de gezinswoning op de datum van overlijden opgeven. Het is essentieel om hier een realistische marktwaarde te hanteren. Een te lage schatting kan leiden tot boetes bij een latere verkoop, een te hoge schatting verhoogt de belasting voor de kinderen.

Stap 3: De passiva toewijzen
Aangezien de vrijstelling geldt voor het 'netto-aandeel', moeten eventuele schulden die specifiek zijn aangegaan voor de gezinswoning (zoals een hypothecaire lening) prioritair in mindering worden gebracht op de waarde van de woning. Pas na aftrek van deze schulden wordt de vrijstelling toegepast.

Stap 4: Indiening en controle
Na indiening zal Vlabel de aangifte controleren. Indien aan alle voorwaarden van de Vlaamse Codex Fiscaliteit is voldaan, zal het aanslagbiljet een nuloperatie vertonen voor het aandeel van de partner in de woning.

Kosten en Vergoedingen

Hoewel de erfbelasting op de gezinswoning voor de partner op €0 uitkomt, zijn er andere kosten verbonden aan de afwikkeling:

• Erfbelasting voor andere erfgenamen: Kinderen betalen op hun deel van de woning de normale tarieven in de rechte lijn (3%, 9% of 27% afhankelijk van de schijf).
• Andere goederen: De vrijstelling geldt enkel voor de gezinswoning. Op bankrekeningen, beleggingen en andere onroerende goederen (zoals een tweede verblijf) blijft erfbelasting verschuldigd.
• Erelonen: Voor de opmaak van de aangifte van nalatenschap en de begeleiding bij de verdeling rekenen advocaten of notarissen erelonen aan. Bij LawBase streven we naar transparantie. Een eerste oriënterend gesprek via videocall is gratis. Voor een diepgaand fysiek consult in een van onze kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt, Leuven) betaalt u slechts €50 voor 30 minuten.
• Schatterskosten: Indien u een erkend schatter-expert inschakelt om de waarde van de woning bindend te laten vaststellen voor Vlabel, zijn hier kosten aan verbonden.

Veelgestelde Vragen