Generation skipping: erven door kleinkinderen

In een tijd waarin de levensverwachting blijft stijgen, erven kinderen vaak pas op een leeftijd waarop ze zelf al financieel gesetteld zijn. Hierdoor ontstaat de behoefte om de volgende generatie — de kleinkinderen — direct te laten participeren in de nalatenschap. Dit concept, in de volksmond bekend als 'generation skipping', biedt niet alleen een emotionele meerwaarde maar kan ook een aanzienlijke fiscale optimalisatie betekenen binnen het Belgische erfrecht. Door een generatie over te slaan, voorkomt men dat hetzelfde vermogen op korte tijd tweemaal zwaar belast wordt door de erfbelasting.

Bij LawBase merken we dat steeds meer grootouders bewust nadenken over de overdracht van hun vermogen. Of u nu kiest voor een legaat in een testament of een techniek zoals de erfenissprong, het is cruciaal om de juridische contouren van de Vlaamse Codex Fiscaliteit te begrijpen. Onze advocaten in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven staan klaar om u te gidsen doorheen deze complexe materie.

Wettelijk Kader

Het wettelijk kader voor generation skipping in Vlaanderen wordt hoofdzakelijk beheerst door de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF) en het Burgerlijk Wetboek. Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 is het voor grootouders eenvoudiger geworden om kleinkinderen te betrekken bij hun successieplanning.

Er zijn in essentie twee manieren om aan generation skipping te doen:

• De vrijwillige erfenissprong: Hierbij verwerpt een kind de nalatenschap van de ouder, waardoor de eigen kinderen (de kleinkinderen van de overledene) in de plaats treden. Dit proces wordt ook wel 'plaatsvervulling bij verwerping' genoemd.
• Het legaat aan kleinkinderen: De grootouder bepaalt via een testament dat een specifiek deel van het vermogen rechtstreeks naar de kleinkinderen gaat. Hierbij moet wel rekening worden gehouden met de reserve van de kinderen (het beschermde erfdeel).

Het fiscale voordeel zit hem in de progressiviteit van de erfbelasting. De tarieven in de rechte lijn (tussen ouders en kinderen/kleinkinderen) stijgen naarmate de erfdelen groter worden (3%, 9% en 27%). Door de nalatenschap te splitsen over meer hoofden (bijvoorbeeld over kinderen én kleinkinderen), blijft een groter deel van het vermogen in de lagere belastingschijven van 3% en 9%.

Procedure en Stappen

Wanneer u kiest voor generation skipping, hangen de stappen af van de gekozen methode. Bij LawBase adviseren wij vaak een combinatie van technieken om de fiscale druk te minimaliseren.

1. De Erfenissprong via Verwerping

Indien een grootouder overlijdt zonder testament, kunnen de kinderen beslissen om de erfenis te verwerpen. Sinds 2013 is het in Vlaanderen mogelijk dat de kleinkinderen dan in de plaats treden van hun verwerpende ouder. Let op: Een kind kan de erfenis enkel in haar geheel verwerpen. Het is niet mogelijk om slechts een deel te verwerpen en de rest te behouden.

2. Het Testamentair Legaat

De grootouder kan tijdens zijn leven een testament opstellen waarin een legaat wordt toegekend aan de kleinkinderen. Sinds 2018 beschikt de erflater over een groter 'beschikbaar deel'. Ongeacht het aantal kinderen, mag de erflater altijd over de helft van zijn vermogen vrij beschikken. Dit deel kan integraal naar de kleinkinderen gaan zonder dat de kinderen hun reservatair erfdeel kunnen opeisen.

3. De 'Ik-opa' clausule

Hoewel deze term vaker in Nederland wordt gebruikt, zien we in België gelijkaardige constructies waarbij een legaat aan de kleinkinderen wordt gekoppeld aan een schuldvordering van de kinderen op de kleinkinderen, of omgekeerd. Dit vereist echter zeer nauwkeurige redactie om fiscale valkuilen te vermijden.

Praktische Tips

Bij het plannen van een generatiesprong zijn er enkele belangrijke aandachtspunten die vaak over het hoofd worden gezien:

• Gelijkheid tussen kleinkinderen: Zorg ervoor dat u in uw testament duidelijk specificeert of u elk kleinkind een gelijk bedrag geeft, of dat u werkt per 'staak' (per kind).
• De globale erfovereenkomst: Sinds 2018 kunt u met uw kinderen en kleinkinderen rond de tafel gaan zitten bij de notaris voor een 'pact over een toekomstige nalatenschap'. Hierin kan definitief worden vastgelegd wie wat krijgt, wat latere discussies en inkortingen voorkomt.
• Vrijstellingen benutten: In Vlaanderen geniet elke erfgenaam in rechte lijn van een vrijstelling op de eerste schijf voor de gezinswoning (voor de langstlevende partner) en zijn er specifieke verminderingen voor kleine erfdelen. Door meer kleinkinderen te laten erven, vermenigvuldigt u deze fiscale voordelen.
• Zorg voor een back-up plan: Wat als een kleinkind nog minderjarig is op het moment van overlijden? U kunt in uw testament een vertrouwenspersoon aanstellen of specifieke beheersclausules opnemen.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Wij raden altijd aan om uw specifieke situatie te laten toetsen door een expert. Een videocall is bij ons gratis, en een fysieke consultatie van 30 minuten kost slechts €50.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan generation skipping vallen uiteen in drie categorieën:

1. Honoraria: Voor het opstellen van een waterdicht testament of een globale erfovereenkomst rekenen advocaten of notarissen erelonen aan. Bij LawBase werken we met transparante tarieven zodat u niet voor verrassingen komt te staan.

2. Aktekosten: Indien de erfenissprong via de notaris verloopt (bijvoorbeeld bij verwerping van een nalatenschap met onroerende goederen), zijn er aktekosten en registratierechten verschuldigd.

3. De Erfbelasting (Fiscaal voordeel): Dit is waar de eigenlijke winst zit. Stel dat een grootvader 250.000 euro nalaat aan één kind. De belasting zal aanzienlijk zijn. Als diezelfde 250.000 euro wordt verdeeld over één kind en drie kleinkinderen, valt een veel groter deel in de 3%-schijf. De besparing kan oplopen tot duizenden euro's, afhankelijk van de omvang van het vermogen.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest gestelde vragen over generation skipping binnen de Belgische context.