Collectieve schuldenregeling: procedure

De collectieve schuldenregeling (CSR) is een gerechtelijke procedure die bedoeld is voor personen met structurele schuldenproblemen die niet langer in staat zijn om hun schulden af te betalen. Het hoofddoel van deze procedure is tweeledig: enerzijds de schuldenaar in staat stellen om (een deel van) de schulden af te lossen, en anderzijds garanderen dat de schuldenaar en zijn gezin een menswaardig leven kunnen leiden. In de volksmond wordt dit vaak 'schuldbemiddeling via de rechtbank' genoemd.

Wanneer de schuldenlast zo groot wordt dat een normale afbetaling onmogelijk is, biedt de collectieve schuldenregeling een wettelijk beschermd kader. Gedurende de procedure worden de intresten stopgezet en kunnen schuldeisers geen beslag meer leggen op goederen of loon. Dit geeft de nodige ademruimte om onder toezicht van een schuldbemiddelaar tot een structurele oplossing te komen. LawBase ondersteunt cliënten in heel Vlaanderen bij het navigeren door dit complexe juridische proces.

Wettelijk Kader

De collectieve schuldenregeling is strikt verankerd in de Belgische wetgeving, specifiek in het Gerechtelijk Wetboek onder de artikelen 1675/2 tot en met 1675/19. Deze artikelen vormen de juridische basis voor de toegang tot de procedure, de aanstelling van de schuldbemiddelaar en de verplichtingen van alle betrokken partijen.

Om in aanmerking te komen voor een collectieve schuldenregeling, moet men voldoen aan een aantal wettelijke voorwaarden:

• Niet-handelaar: De procedure is in principe enkel toegankelijk voor particulieren. Zelfstandigen (natuurlijke personen) kunnen enkel beroep doen op CSR als hun onderneming reeds is stopgezet en zij niet meer onder de faillissementswetgeving vallen.
• Duurzame onmogelijkheid tot betalen: Er moet sprake zijn van een structurele overlast aan schulden. Tijdelijke liquiditeitsproblemen volstaan niet.
• Geen kennelijk onvermogen georganiseerd: De schuldenaar mag zijn onvermogen niet bewust hebben georganiseerd om aan zijn schuldeisers te ontsnappen.
• Woonplaats in België: De verzoeker moet zijn woonplaats in België hebben.

Het Gerechtelijk Wetboek legt ook de nadruk op de rol van de Arbeidsrechtbank. In tegenstelling tot wat men zou verwachten, is het niet de burgerlijke rechtbank, maar de arbeidsrechtbank die bevoegd is voor het toezicht op deze procedures, gezien de sterke sociale component ervan.

Procedure en Stappen

De weg naar een collectieve schuldenregeling verloopt volgens een vastgelegd stramien van verschillende fasen. Elke fase heeft specifieke juridische gevolgen.

1. Het Verzoekschrift

De procedure start met de neerlegging van een verzoekschrift bij de griffie van de Arbeidsrechtbank van het arrondissement waar de schuldenaar woont. Dit document moet zeer gedetailleerd zijn en bevat onder meer een overzicht van alle schuldeisers, de aard van de schulden, de gezinssamenstelling en de inkomsten. Het is cruciaal dat dit verzoekschrift volledig en naar waarheid wordt ingevuld; elke bewuste weglating kan leiden tot een weigering van de procedure.

2. De Beschikking van Toelaatbaarheid

Binnen de acht dagen na indiening oordeelt de rechter over de toelaatbaarheid. Bij een positieve beslissing wordt een schuldbemiddelaar (meestal een advocaat) aangesteld. Vanaf dit moment treedt de 'beschermingsfase' in: schuldeisers mogen geen nieuwe uitvoeringsmaatregelen (zoals loonbeslag) meer nemen en de lopende intresten worden bevroren.

3. De Werkzaamheden van de Schuldbemiddelaar

De schuldbemiddelaar neemt het beheer van de inkomsten over. Er wordt een speciale rubriekrekening geopend waarop alle inkomsten van de schuldenaar (loon, uitkeringen, kindergeld) gestort worden. De bemiddelaar betaalt hiermee eerst het 'leefgeld' uit aan de schuldenaar, betaalt de vaste kosten (huur, energie) en spaart het saldo op om de schuldeisers te voldoen.

4. De Minnelijke of Gerechtelijke Aanzuiveringsregeling

De bemiddelaar stelt een plan op. Er zijn twee mogelijkheden:

• Minnelijke regeling: De bemiddelaar stelt een plan voor aan de schuldeisers. Indien alle schuldeisers akkoord gaan, wordt dit plan door de rechter gehomologeerd.
• Gerechtelijke regeling: Indien geen akkoord wordt bereikt, kan de rechter zelf een plan opleggen. Dit plan kan zelfs voorzien in een gedeeltelijke kwijtschelding van schulden onder strikte voorwaarden.

Praktische Tips

Een collectieve schuldenregeling is een ingrijpend traject dat vaak zeven jaar duurt. Hier zijn enkele praktische tips om de procedure succesvol te doorlopen:

• Transparantie is key: Verberg nooit inkomsten of schulden voor uw bemiddelaar. Dit is een grond voor herroeping van de procedure, waarbij u alle voordelen verliest.
• Communiceer tijdig: Verandert uw gezinssituatie of verliest u uw job? Meld dit onmiddellijk aan de schuldbemiddelaar zodat het afbetalingsplan kan worden aangepast.
• Beheer uw leefgeld streng: U zult moeten rondkomen met een strikt budget. Maak een wekelijkse planning om financiële verrassingen te voorkomen.
• Juridische bijstand: Hoewel de schuldbemiddelaar onpartijdig moet zijn, kan het nuttig zijn om vooraf juridisch advies in te winnen bij een gespecialiseerd advocaat om uw dossier voor te bereiden.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen waar u terecht kunt voor professionele begeleiding: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een eerste videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Kosten en Vergoedingen

De kosten van een collectieve schuldenregeling worden in de eerste plaats gedragen door de schuldenaar zelf, maar worden afgehouden van het beschikbare saldo op de rubriekrekening. De vergoeding van de schuldbemiddelaar is wettelijk vastgelegd en bestaat uit twee delen:

• Een forfaitair bedrag: Voor de algemene administratie en het beheer van het dossier.
• Prestatiegebonden vergoeding: Voor specifieke taken zoals het opstellen van het aanzuiveringsplan of het voeren van procedures voor de rechtbank.

Belangrijk om te weten is dat de erelonen van de schuldbemiddelaar steeds door de Arbeidsrechtbank moeten worden gecontroleerd en goedgekeurd. Indien er onvoldoende middelen zijn om de bemiddelaar te betalen, kan er onder bepaalde voorwaarden beroep worden gedaan op het Fonds voor de bestrijding van de overmatige schuldenlast.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest gestelde vragen over de procedure collectieve schuldenregeling.