Productaansprakelijkheid: fabrikant

In een geglobaliseerde economie waar complexe productieketens de norm zijn, vormt de veiligheid van consumentengoederen een fundamentele pijler van het Belgische en Europese verbintenissenrecht. Wanneer een product een gebrek vertoont en schade veroorzaakt aan personen of goederen, rijst onvermijdelijk de vraag naar de juridische verantwoordelijkheid. De productaansprakelijkheid van de fabrikant is in dergelijke gevallen niet louter gebaseerd op de klassieke foutaansprakelijkheid, maar steunt op een regime van objectieve aansprakelijkheid. Dit betekent dat het slachtoffer niet hoeft aan te tonen dat de fabrikant een fout heeft begaan, maar enkel dat er een gebrek was, dat er schade is en dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen beide. In dit artikel ontleden wij de complexe juridische mechanismen achter de aansprakelijkheid voor gebrekkige producten, de verweermiddelen van de producent en de procedurele stappen die slachtoffers moeten ondernemen.

Procedure en Stappen

Wanneer een cliënt zich tot LawBase wendt met een dossier inzake productaansprakelijkheid, volgen wij een strikt protocol om de slaagkansen van de vordering te maximaliseren. De bewijslast rust in principe bij de benadeelde, wat een grondige voorbereiding vereist.

Stap 1: De Bewaring en Fixatie van het Bewijs. Het is cruciaal dat het gebrekkige product in zijn huidige staat wordt bewaard. Wij adviseren cliënten om onmiddellijk gedetailleerde foto's te nemen en, indien mogelijk, de aankoopfactuur of het kasticket op te zoeken. In complexe dossiers kan een eenzijdige expertise door een technisch deskundige noodzakelijk zijn om de staat van het product te fixeren.

Stap 2: De Ingebrekestelling. Vooraleer een gerechtelijke procedure wordt opgestart, dient de fabrikant (of de importeur in de EU) formeel in gebreke te worden gesteld. Deze brief moet de aard van het gebrek, de geleden schade en de juridische grondslag (de Wet Productaansprakelijkheid) vermelden. Dit opent vaak de weg naar een minnelijke schikking via de verzekeraar van de fabrikant.

Stap 3: Gerechtelijke Procedure en Deskundigenonderzoek. Indien de fabrikant de aansprakelijkheid afwijst, wordt de zaak aanhangig gemaakt bij de bevoegde rechtbank. De rechter zal in de meeste gevallen een gerechtsdeskundige aanstellen. Deze onafhankelijke expert moet vaststellen of het product de veiligheid bood die men redelijkerwijs mocht verwachten. LawBase begeleidt cliënten tijdens deze expertisebezoeken in onze kantoren te Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven.

Wettelijk Kader

De hoeksteen van dit rechtsgebied is de Wet van 25 februari 1991 betreffende de aansprakelijkheid voor producten met gebreken, dewelke een omzetting is van de Europese Richtlijn 85/374/EEG. Deze wet voert een risico-aansprakelijkheid in ten laste van de producent.

Volgens artikel 1 van deze wet is de producent aansprakelijk voor de schade veroorzaakt door een gebrek in zijn product. Belangrijk is de definitie van een 'product': dit omvat alle roerende goederen, ook indien zij een bestanddeel vormen van een onroerend goed, met inbegrip van elektriciteit. Een product wordt als 'gebrekkig' beschouwd wanneer het niet de veiligheid biedt die men gerechtigd is te verwachten, rekening houdend met alle omstandigheden, zoals de presentatie van het product, het redelijkerwijs te verwachten gebruik en het tijdstip waarop het product in het verkeer is gebracht.

De wet definieert de 'producent' zeer ruim. Het betreft niet enkel de eigenlijke fabrikant van een afgewerkt product, maar ook de producent van een grondstof of de fabrikant van een onderdeel. Bovendien wordt elke persoon die zich als producent presenteert door zijn naam, merk of een ander onderscheidingsteken op het product aan te brengen, als zodanig beschouwd. Voor producten geproduceerd buiten de Europese Economische Ruimte wordt de importeur binnen de EU gelijkgesteld met de producent.

Praktische Tips

Voor zowel consumenten als professionele actoren zijn er enkele kritieke punten om in gedachten te houden bij een geschil over productaansprakelijkheid:

• Respecteer de vervaltermijn: De Wet Productaansprakelijkheid voorziet een absolute vervaltermijn van 10 jaar nadat het product in het verkeer is gebracht. Na deze termijn vervalt het recht om de fabrikant op basis van deze specifieke wet aan te spreken.
• Verwar de wettelijke garantie niet met productaansprakelijkheid: De wettelijke garantie (2 jaar) ziet op de conformiteit van het product (werkt het?), terwijl productaansprakelijkheid ziet op de veiligheid en de daaruit voortvloeiende schade.
• Documenteer de schade: Houd alle medische attesten, facturen van herstellingen of vervangingskosten nauwgezet bij. Bij lichamelijke schade is een medisch dossier essentieel.
• Professioneel advies: Gezien de complexiteit van de bewijsvoering omtrent het 'gebrek' is juridische bijstand onontbeerlijk. LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven.

Kosten en Vergoedingen

De vergoeding onder de Wet Productaansprakelijkheid dekt verschillende soorten schade, maar kent ook beperkingen. Ten eerste is er de volledige vergoeding van lichamelijke schade (overlijden, letsels). Voor materiële schade aan goederen die voor privégebruik bestemd zijn, geldt een wettelijke franchise van € 500. Dit betekent dat de eerste € 500 aan materiële schade ten laste van het slachtoffer blijft.

Wat de kosten van de procedure betreft, moet men rekening houden met de dagvaardingskosten en de kosten van de gerechtsdeskundige. In België geldt het principe dat de in het ongelijk gestelde partij een rechtsplegingsvergoeding (RPV) moet betalen aan de winnende partij, wat een forfaitaire tegemoetkoming is in de advocatenkosten. Bij LawBase streven we naar transparantie: een eerste videocall is gratis om uw zaak te matchen met de juiste expert, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten op een van onze kantoren € 50 kost.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die wij in onze dagelijkse praktijk behandelen met betrekking tot de aansprakelijkheid van de fabrikant.