Dwangsom opleggen: verplichtingen afdwingen via de rechter

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Gerechtelijk Wetboek(art. 1385bis-1385nonies)

  Wettelijk kader van de dwangsom

• •
  Gerechtelijk Wetboek(art. 1385bis)

  Veroordeling tot dwangsom; uitsluitingen (geldsom, arbeidsovereenkomst)

• •
  Gerechtelijk Wetboek(art. 1385quinquies)

  Opheffing, opschorting of vermindering bij onmogelijkheid

• •
  Gerechtelijk Wetboek(art. 1385octies)

  Zesmaandenverjaring van verbeurde dwangsommen

U heeft gelijk gekregen van de rechter, de tegenpartij moet het pand ontruimen, de geluidsoverlast staken of uw documenten afgeven, maar er gebeurt niets. Een vonnis op papier is geen resultaat in de praktijk. Zolang uw tegenpartij weigert, blijft u met lege handen achter en loopt uw schade verder op. In het Belgische recht is de dwangsom (astreinte) het krachtigste indirecte drukmiddel om een veroordeling wél afgedwongen te krijgen: een bijkomende veroordeling tot betaling van een geldsom per dag, per uur of per overtreding zolang de tegenpartij in gebreke blijft. U hoeft dit niet alleen te doen, een advocaat burgerlijk recht kan de dwangsom correct vorderen, laten betekenen en desnoods uitvoeren via beslag, zodat uw overwinning ook echt telt.

Wat is een dwangsom?

Wanneer een rechter een partij veroordeelt tot een specifieke handeling, zoals het ontruimen van een pand, het staken van geluidsoverlast of het afgeven van documenten, is die veroordeling niet altijd voldoende om de tegenpartij daadwerkelijk tot actie te bewegen. De dwangsom is het meest probate indirecte dwangmiddel om de nakoming van een rechterlijke beslissing te waarborgen: een bijkomende veroordeling tot betaling van een geldsom voor het geval de hoofdveroordeling niet wordt nageleefd.

Belangrijk: de dwangsom is géén schadevergoeding. Ze komt bovenop de eventuele schadevergoeding die verschuldigd is wegens de niet-nakoming en heeft een dwingend, geen vergoedend karakter, het is puur een pressiemiddel.

Wat zegt de wet over de dwangsom?

De wettelijke basis voor de dwangsom in België staat in het Gerechtelijk Wetboek, artikelen 1385bis tot en met 1385nonies. Deze bepalingen zijn gebaseerd op de Benelux-Overeenkomst houdende een eenvormige wet betreffende de dwangsom.

• Artikel 1385bis. De rechter kan, op vordering van een der partijen, de wederpartij veroordelen tot betaling van een geldsom voor het geval dat aan de hoofdveroordeling niet wordt voldaan. Een dwangsom kan echter niet worden opgelegd bij een veroordeling tot betaling van een geldsom (daarvoor bestaan intresten en beslag) of bij arbeidsovereenkomsten.
• Artikel 1385ter. De dwangsom wordt vastgesteld als een bedrag ineens, een bedrag per tijdseenheid of een bedrag per overtreding. In de praktijk legt de rechter vaak een maximumbedrag vast waarboven geen dwangsommen meer verbeurd worden.
• Artikel 1385quinquies. Verkeert de schuldenaar in de onmogelijkheid om aan de hoofdveroordeling te voldoen (bijvoorbeeld door overmacht of nieuwe feiten), dan kan hij de rechter verzoeken de dwangsom op te heffen, de looptijd op te schorten of het bedrag te verminderen.
• Artikel 1385octies. Verbeurde dwangsommen verjaren door verloop van zes maanden na de dag waarop zij verbeurd zijn. Snel handelen is dus de boodschap.

Hoe verloopt een dwangsomprocedure?

Het bekomen en uitvoeren van een dwangsom verloopt volgens strikte procesrechtelijke regels. Een dwangsom wordt nooit automatisch toegekend, zij moet uitdrukkelijk worden gevorderd. Wie in eerste aanleg geen dwangsom vorderde, kan dat alsnog doen: de dwangsom kan ook voor het eerst in verzet of in hoger beroep worden gevorderd (art. 1385bis, tweede lid Ger.W.).

1. De vordering. De eiser verzoekt de rechter een dwangsom te koppelen aan de hoofdveroordeling. Dit gebeurt meestal reeds in de inleidende dagvaarding of tijdens de procedure via conclusies.
2. De beoordeling door de rechter. De rechter beschikt over een discretionaire bevoegdheid. Hij beoordeelt of een dwangsom noodzakelijk is en bepaalt de hoogte (per dag, per uur of per overtreding) en eventueel een maximale limiet.
3. De betekening. Een vonnis met dwangsom moet officieel worden betekend door een gerechtsdeurwaarder. De dwangsom begint pas te lopen na de betekening en, indien de rechter dit heeft bepaald, na het verstrijken van een respijttermijn.
4. Vaststelling van de overtreding. Blijft de veroordeelde partij in gebreke, dan moet de overtreding objectief worden vastgesteld, vaak via een proces-verbaal van vaststelling door een gerechtsdeurwaarder.
5. Tenuitvoerlegging. Zodra de dwangsom verbeurd is, kan zij als een gewone schuldvordering worden ingevorderd. De schuldeiser kan overgaan tot uitvoerend beslag op de goederen of rekeningen van de schuldenaar zonder dat een nieuw vonnis vereist is.

Praktische tips bij een dwangsom

Het effectief inzetten van een dwangsom vereist een strategische aanpak. Onze advocaten adviseren:

• Formuleer de hoofdveroordeling accuraat. Een dwangsom werkt alleen als de opgelegde handeling kristalhelder is. Vage bewoordingen leiden tot executiegeschillen.
• Vraag een voldoende hoog bedrag. De dwangsom moet afschrikken. Een te laag bedrag wordt door sommige partijen simpelweg ingecalculeerd als 'kostprijs' om de wet te overtreden.
• Anticipeer op de uitvoering. Schakel onmiddellijk na de weigering een gerechtsdeurwaarder in om de overtreding vast te leggen. Zonder bewijs kunt u de dwangsom niet invorderen.
• Let op de verjaring. Verbeurde dwangsommen verjaren na zes maanden (Art. 1385octies Ger.W.). Wacht dus niet met invorderen.

Wat kost een dwangsomprocedure?

De kosten van een dwangsomprocedure vallen uiteen in categorieën:

• Gerechtskosten (rolrechten, rechtsplegingsvergoeding), doorgaans gedragen door de in het ongelijk gestelde partij.
• Kosten van de gerechtsdeurwaarder, voor de betekening van het vonnis en de vaststellingen van overtredingen. Deze moeten vaak worden voorgeschoten door de eiser, maar kunnen later worden verhaald op de schuldenaar als onderdeel van de uitvoeringskosten.

De dwangsom zelf is geen kost maar komt u als eiser toe, bovenop een eventuele schadevergoeding.

Wat kost een advocaat? Bij LawBase start u met een Videocall om uw dossier en slaagkansen te bespreken. Wenst u een fysieke afspraak, dan bedraagt een kantoorafspraak van 60 minuten € 90,75 incl. btw. Voor de verdere begeleiding maken we vooraf duidelijke, transparante afspraken over het ereloon.

Voorbeelden uit de praktijk (illustratief)

De onderstaande voorbeelden zijn illustratief en dienen enkel om de aanpak te verduidelijken. Elk dossier is anders.

Onze aanpak in 5 stappen

1. Intake (videocall). We bekijken uw vonnis of geschil en schatten uw slaagkansen realistisch in.
2. Strategie: We bepalen of en hoe een dwangsom gevorderd of net betwist wordt, en formuleren de vordering waterdicht.
3. Onderhandeling of dagvaarding. Waar mogelijk zetten we druk zonder procedure; anders vorderen we de dwangsom voor de rechter.
4. Procedure en uitvoering. We laten het vonnis betekenen, laten overtredingen vaststellen en gaan indien nodig over tot invordering en beslag.
5. Nazorg: We bewaken termijnen (zoals de verjaring van zes maanden) en volgen de uitvoering tot het resultaat effectief binnen is.

Een dwangsom is een krachtig wapen, maar alleen in de juiste handen. Of u nu een schuldeiser bent die nakoming eist of een schuldenaar die zich verzet tegen een buitensporige dwangsom, een advocaat burgerlijk recht zorgt ervoor dat de vordering correct wordt geformuleerd, tijdig wordt betekend en effectief wordt uitgevoerd. Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks cliënten in complexe burgerlijke geschillen waarbij het opleggen van een dwangsom het verschil maakt tussen een papieren overwinning en een effectieve uitvoering.

Meer weten over onze werking binnen het burgerlijk recht? Ontdek onze volledige expertise inzake burgerlijk recht, of plan meteen uw videocall.