Dwangsom: afdwingen verplichtingen

Wanneer een rechter een partij veroordeelt tot een specifieke handeling – zoals het ontruimen van een pand, het staken van geluidsoverlast of het afgeven van documenten – rijst vaak de vraag hoe men deze veroordeling effectief kan afdwingen. Een loutere veroordeling is immers niet altijd voldoende om de tegenpartij tot actie te bewegen. In het Belgische rechtssysteem vormt de dwangsom (astreinte) het meest probate indirecte dwangmiddel om de nakoming van een rechterlijke beslissing te waarborgen. Het is een bijkomende veroordeling tot betaling van een geldsom voor het geval dat de hoofdveroordeling niet wordt nageleefd.

Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks cliënten in complexe burgerlijke geschillen waarbij het opleggen van een dwangsom het cruciale verschil maakt tussen een papieren overwinning en een effectieve uitvoering. Of u nu een schuldeiser bent die nakoming eist, dan wel een schuldenaar die geconfronteerd wordt met een disproportionele dwangsom, een gedegen juridische strategie is essentieel.

Procedure en Stappen

De procedure voor het bekomen en uitvoeren van een dwangsom verloopt volgens strikte procesrechtelijke regels. Het is van cruciaal belang te begrijpen dat een dwangsom nooit automatisch wordt toegekend; zij moet uitdrukkelijk worden gevorderd door de eiser.

• De vordering: De eiser moet de rechter verzoeken om een dwangsom te koppelen aan de hoofdveroordeling. Dit gebeurt meestal reeds in de inleidende dagvaarding of tijdens de loop van de procedure via conclusies.
• De beoordeling door de rechter: De rechter beschikt over een discretionaire bevoegdheid. Hij beoordeelt of een dwangsom noodzakelijk is om de naleving van het vonnis te verzekeren. Hij bepaalt tevens de hoogte van het bedrag (per dag, per uur of per overtreding) en eventueel de maximale limiet.
• De betekening: Een vonnis waarin een dwangsom is opgenomen, moet officieel worden betekend door een gerechtsdeurwaarder. De dwangsom begint pas te lopen na de betekening en, indien de rechter dit heeft bepaald, na het verstrijken van een respijttermijn.
• Vaststelling van de overtreding: Indien de veroordeelde partij in gebreke blijft, moet de overtreding objectief worden vastgesteld. Vaak gebeurt dit door een proces-verbaal van vaststelling door een gerechtsdeurwaarder.
• Tenuitvoerlegging: Zodra de dwangsom verbeurd is (verschuldigd is), kan deze als een gewone schuldvordering worden ingevorderd. De schuldeiser kan dan overgaan tot uitvoerend beslag op de goederen of rekeningen van de schuldenaar zonder dat hiervoor een nieuw vonnis vereist is.

Wettelijk Kader

De wettelijke basis voor de dwangsom in België is terug te vinden in het Gerechtelijk Wetboek, artikelen 1385bis tot en met 1385nonies. Deze bepalingen zijn gebaseerd op de Benelux-Overeenkomst houdende een eenvormige wet betreffende de dwangsom.

Artikel 1385bis stelt dat de rechter, op vordering van een der partijen, de wederpartij kan veroordelen tot betaling van een geldsom voor het geval dat aan de hoofdveroordeling niet wordt voldaan. Belangrijk hierbij is dat een dwangsom niet kan worden opgelegd bij veroordelingen tot betaling van een geldsom (hiervoor bestaan immers andere middelen zoals intresten en beslag) of bij arbeidsovereenkomsten.

Volgens Artikel 1385ter moet de dwangsom worden vastgesteld op een bedrag ineens, op een bedrag per tijdseenheid of op een bedrag per overtreding. In de praktijk zal de rechter vaak een maximumbedrag vastleggen waarboven geen dwangsommen meer verbeurd worden.

Artikel 1385quinquies biedt de schuldenaar een beschermingsmechanisme. Indien de schuldenaar in de onmogelijkheid verkeert om aan de hoofdveroordeling te voldoen (bijvoorbeeld door overmacht of nieuwe feiten), kan hij de rechter verzoeken de dwangsom op te heffen, de looptijd ervan op te schorten of het bedrag te verminderen.

Praktische Tips

Het effectief inzetten van een dwangsom vereist een strategische aanpak. Onze experts bij LawBase adviseren het volgende:

• Formuleer de hoofdveroordeling accuraat: Een dwangsom kan enkel effectief zijn als de handeling waartoe wordt veroordeeld, kristallijn duidelijk is. Onduidelijke bewoordingen leiden tot executiegeschillen voor de beslagrechter.
• Vraag een voldoende hoog bedrag: De dwangsom moet voldoende afschrikkend werken. Een te laag bedrag wordt door sommige partijen simpelweg ingecalculeerd als een 'kostprijs' om de wet te overtreden.
• Anticipeer op de uitvoering: Zorg dat u onmiddellijk na de weigering van de tegenpartij een gerechtsdeurwaarder inschakelt om de overtreding vast te leggen. Zonder bewijs van de overtreding kunt u de dwangsom niet invorderen.
• Let op de verjaring: Verbeurde dwangsommen verjaren door verloop van zes maanden na de dag waarop zij verbeurd zijn (Art. 1385octies Ger.W.). Snel handelen is dus de boodschap.

Heeft u nood aan gespecialiseerd advies? LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Wij bieden u een gratis videocall aan om uw dossier te bespreken, of een fysieke consultatie van 30 minuten voor slechts €50.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan het eisen van een dwangsom vallen uiteen in verschillende categorieën. Ten eerste zijn er de gerechtskosten (zoals rolrechten en de rechtsplegingsvergoeding), die doorgaans gedragen worden door de in het ongelijk gestelde partij.

Ten tweede zijn er de kosten van de gerechtsdeurwaarder voor de betekening van het vonnis en de eventuele vaststellingen van de overtredingen. Deze kosten moeten vaak worden voorgeschoten door de eiser, maar kunnen later worden verhaald op de schuldenaar als onderdeel van de uitvoeringskosten.

Het is essentieel om te onthouden dat de dwangsom zelf geen schadevergoeding is. De dwangsom komt toe aan de eiser bovenop de eventuele schadevergoeding die verschuldigd is wegens de niet-nakoming van de verbintenis. De dwangsom heeft een strafkarakter en een dwingend karakter, geen vergoedend karakter.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen omtrent het afdwingen van verplichtingen via een dwangsom.