Wat is het verschil tussen alimentatie en buitengewone kosten?

23 oktober 2023

Als ouder ben je verplicht om financieel bij te dragen aan de opvoeding en het levensonderhoud van je minderjarige kinderen, ook na een scheiding. Dit gebeurt via de alimentatievergoeding, die vaak een punt van discussie is bij scheidingen en waar veel vragen over zijn. Hieronder leggen we uit hoe de alimentatievergoeding voor minderjarige kinderen berekend wordt en wat buitengewone kosten zijn.

De alimentatievergoeding wordt berekend op basis van de behoeften van het kind en de financiële mogelijkheden van de ouders. De behoefte van het kind wordt vastgesteld aan de hand van de kosten die nodig zijn voor het levensonderhoud en de opvoeding, zoals kleding, voeding, huisvesting en onderwijs. De financiële mogelijkheden van de ouders worden bepaald op basis van hun inkomen, vermogen en lasten.

De Alimentatievergoeding Uitgebreid

De wettelijke basis van de onderhoudsplicht

De verplichting tot het bijdragen in de kosten van de kinderen is vastgelegd in artikel 203 van het Burgerlijk Wetboek. Dit artikel stelt dat ouders naar evenredigheid van hun middelen moeten bijdragen in de kosten die voortvloeien uit de opvoeding, de opleiding en de ontplooiing van hun kinderen. Deze plicht blijft bestaan tot de kinderen meerderjarig zijn én hun opleiding voltooid hebben. Het is dus mogelijk dat de onderhoudsplicht voortduurt tot na de 18e verjaardag van het kind, zolang het kind nog studeert en niet in zijn eigen levensonderhoud kan voorzien.

Factoren voor de berekening van de alimentatie

De berekening van de alimentatie is geen exacte wetenschap en kent geen vaste formule in de Belgische wetgeving. Rechters hanteren wel vaak richtlijnen en rekenmodellen om tot een billijke alimentatiebijdrage te komen. De belangrijkste factoren zijn:

• De behoeften van het kind: Dit omvat niet alleen de basisbehoeften zoals voeding, kleding en huisvesting, maar ook kosten voor school, hobby's, medische kosten (die niet als buitengewoon worden aangemerkt), zakgeld, vervoer, vakantie, en culturele activiteiten. De levenstandaard van de ouders tijdens het samenleven speelt hierbij een belangrijke rol. Een kind heeft recht op een levenstandaard die vergelijkbaar is met die van vóór de scheiding, voor zover de financiële middelen van de ouders dit toelaten.
• De financiële draagkracht van de ouders: Hierbij wordt gekeken naar alle inkomstenbronnen van beide ouders, zoals beroepsinkomsten (lonen, uitkeringen, zelfstandige inkomsten), onroerende inkomsten (huurinkomsten), roerende inkomsten (interesten, dividenden) en eventuele uitkeringen (werkloosheidsuitkering, ziekte-uitkering, pensioen). Ook het vermogen van de ouders (spaargeld, beleggingen) kan in rekening worden gebracht, evenals hun vaste lasten (woonkosten, leningen, belastingen, kosten voor een nieuwe partner en diens kinderen, indien van toepassing). Het is belangrijk te noteren dat de rechter een zekere appreciatiebevoegdheid heeft bij het bepalen van de draagkracht.
• Het verblijfsregeling van de kinderen: Bij een gelijkmatig verdeelde huisvesting (co-ouderschap) waarbij de kinderen evenveel tijd bij beide ouders doorbrengen, zal de behoefte aan directe alimentatie vaak lager zijn, omdat beide ouders direct bijdragen in de dagelijkse kosten tijdens hun verblijfsperiode. Echter, zelfs bij co-ouderschap kan er een alimentatieplicht zijn als er een aanzienlijk inkomensverschil is tussen de ouders.
• De kinderbijslag/Groeipakket: Sinds de regionalisering van de kinderbijslag (nu Groeipakket in Vlaanderen, Allocations familiales in Wallonië en Bruxelles) wordt de toewijzing hiervan meegenomen in de berekening. Vaak wordt bepaald dat de kinderbijslag wordt toegekend aan de ouder bij wie het kind fiscaal ten laste is of aan de ouder die de meeste kosten draagt.

Praktisch voorbeeld van alimentatieberekening

Stel, Jan en Annelies scheiden. Ze hebben twee kinderen, 8 en 12 jaar oud. Jan verdient €3.000 netto per maand, Annelies €1.800 netto per maand. Ze komen een co-ouderschap overeen, waarbij de kinderen week om week bij elke ouder verblijven. De totale geschatte maandelijkse behoefte van de kinderen wordt door een expert of via een rekenmodel (zoals de methode van de Gezinsbond of de Renard-formule, hoewel deze niet bindend zijn voor de rechter) vastgesteld op €1.200 per maand. Van dit bedrag draagt elke ouder de helft direct wanneer de kinderen bij hen zijn. Het resterende deel van de behoefte, dat niet direct door de verblijfsouder wordt gedekt (bijvoorbeeld kleding, schoolkosten buiten de buitengewone kosten), en het inkomensverschil moet gecompenseerd worden. De rechter zal dan een alimentatiebedrag vaststellen dat rekening houdt met de draagkracht van Jan en Annelies, en de reeds door hen gedragen kosten. Het doel is dat beide ouders naar rato van hun draagkracht bijdragen aan de totale kosten.

Het berekenen van de alimentatievergoeding kan ingewikkeld zijn en het is daarom belangrijk om een advocaat in te schakelen die je kan adviseren over de mogelijke uitkomsten en je kan helpen bij het opstellen van een alimentatieberekening die bij de rechter kan worden ingediend.

Buitengewone Kosten Uitgebreid

Naast de reguliere kosten voor levensonderhoud en opvoeding zijn er ook buitengewone kosten. Dit zijn kosten die niet in de reguliere alimentatievergoeding zijn opgenomen, maar wel noodzakelijk zijn voor het welzijn van het kind. Denk hierbij bijvoorbeeld aan kosten voor medische behandelingen, schoolreisjes, sportverenigingen en dergelijke.

Definitie en kenmerken van buitengewone kosten

De notie van 'buitengewone kosten' is cruciaal in het Belgisch familierecht. Ze worden gedefinieerd in artikel 203bis, § 3 van het Burgerlijk Wetboek, en verder verfijnd door rechtspraak en de "Koninklijke Besluit van 22 april 2019 betreffende de vaststelling van de buitengewone kosten" (in werking getreden op 1 mei 2019). Dit KB heeft meer duidelijkheid gebracht over welke kosten als buitengewoon kunnen worden beschouwd.

De belangrijkste kenmerken van buitengewone kosten zijn:

• Uitzonderlijk of onregelmatig: Ze doen zich niet maandelijks of op regelmatige basis voor.
• Noodzakelijk of nuttig: Ze zijn essentieel voor de gezondheid, opleiding of ontplooiing van het kind.
• Onvoorzien of moeilijk te voorzien op voorhand: Ze waren niet te budgetteren in de maandelijkse alimentatie.
• Aanzienlijk: De hoogte van de kosten is significant in verhouding tot de reguliere uitgaven. De wet spreekt niet van een vast bedrag, maar het gaat om kosten die de draagkracht van één ouder significant kunnen belasten.

Voorbeelden van Buitengewone Kosten

Het Koninklijk Besluit van 22 april 2019 voorziet in een niet-limitatieve lijst van buitengewone kosten, onderverdeeld in:

1. Medische kosten

• Kosten die niet of slechts gedeeltelijk worden terugbetaald door de mutualiteit, een hospitalisatieverzekering of een aanvullende verzekering.
• Kosten voor orthodontie, logopedie, kinesitherapie, psychologische begeleiding, brillen, contactlenzen, hoorapparaten, protheses, enz.
• Kosten voor specifieke medicatie die duur is en langdurig moet worden gebruikt.
• Kosten voor medische ingrepen of behandelingen die niet dringend zijn maar wel noodzakelijk geacht worden (bijvoorbeeld een beugel).
• Vervoerskosten voor medische doeleinden.

2. Schoolkosten

• Inschrijvingsgelden voor school, internaat of hogeschool/universiteit.
• Aankoop van dure handboeken, cursussen of specifieke leermiddelen (bijvoorbeeld een laptop voor de studie).
• Kosten voor schoolreizen, stages of taalcursussen in het kader van de opleiding.
• Bijlessen of studiebegeleiding die noodzakelijk zijn voor het welslagen van de studie.
• Kosten voor kinderopvang bij een buitenschoolse opvang of crèche.

3. Kosten voor ontplooiing en vrijetijdsbesteding

• Lidgelden voor sportclubs, muziekscholen of andere jeugdverenigingen.
• Aankoop van specifieke uitrusting voor deze activiteiten (bijvoorbeeld muziekinstrument, sportkledij, beschermingsmateriaal).
• Deelname aan kampen, stages of weekendactiviteiten in het kader van de hobby.
• Rijbewijs (voor zover dit noodzakelijk is voor de opleiding of beroepstoekomst van het kind).

Het is cruciaal om te onthouden dat deze lijst niet uitputtend is. Rechters kunnen ook andere kosten als buitengewoon aanmerken, mits ze voldoen aan de algemene kenmerken.

Verdeling van Buitengewone Kosten

Buitengewone kosten moeten in overleg tussen de ouders worden betaald en verdeeld. Meestal wordt in de echtscheidingsovereenkomst of het vonnis een verdeelsleutel vastgelegd (bijvoorbeeld 50/50, of naar rato van de draagkracht van de ouders, zoals 60/40). Het is van groot belang dat er duidelijke afspraken worden gemaakt over de procedure:

• Voorafgaand akkoord: Voor de meeste buitengewone kosten is een voorafgaand akkoord van beide ouders vereist. Dit betekent dat de ouder die de kosten wil maken, eerst de andere ouder moet informeren en diens goedkeuring moet krijgen. Zonder dit akkoord kan de ouder die de kosten heeft gemaakt, deze mogelijk niet verhalen op de andere ouder.
• Uitzonderingen op voorafgaand akkoord: In dringende gevallen (bijvoorbeeld spoedeisende medische hulp) is geen voorafgaand akkoord nodig. De ouder moet de andere ouder dan wel zo snel mogelijk informeren en de nodige bewijsstukken voorleggen.
• Bewijsstukken: Alle gemaakte buitengewone kosten moeten met originele facturen of bewijzen worden gestaafd.
• Regelmatige afrekening: Vaak wordt afgesproken om de buitengewone kosten periodiek (bijvoorbeeld maandelijks, driemaandelijks of jaarlijks) af te rekenen.

Praktisch voorbeeld van buitengewone kosten

Jan en Annelies hebben in hun echtscheidingsconvenant afgesproken dat buitengewone kosten 60/40 worden verdeeld (Jan 60%, Annelies 40%). Hun dochter Marie (12 jaar) heeft een beugel nodig. De orthodontist stelt een behandelplan op van €2.500, waarvan €500 wordt terugbetaald door de mutualiteit en de aanvullende verzekering. De netto kost bedraagt dus €2.000. Annelies, bij wie Marie verblijft, informeert Jan hierover en legt het behandelplan en de kostenraming voor. Jan gaat akkoord. Na de behandeling betaalt Annelies de factuur van €2.000. Zij maakt vervolgens een afrekening op en vraagt Jan om zijn aandeel van 60%, zijnde €1.200, terug te betalen. Indien Jan niet akkoord was gegaan met de beugel, had Annelies de rechter kunnen vragen om hierover te beslissen, als zij de behandeling noodzakelijk achtte voor Maries gezondheid.

Buitengewone kosten moeten in overleg tussen de ouders worden betaald en verdeeld. Als er hierover geen overeenstemming bereikt kan worden, kan een advocaat bemiddelen of kan de rechter worden gevraagd om een beslissing te nemen.

Advies en Ondersteuning

Als je vragen hebt over de alimentatievergoeding voor minderjarige kinderen en de berekening daarvan, of over buitengewone kosten, neem dan gerust contact op met ons advocatenkantoor. Onze ervaren advocaten kunnen je helpen bij het bepalen van de behoefte van het kind en het vaststellen van de alimentatievergoeding, en kunnen je adviseren over hoe om te gaan met buitengewone kosten.

Veelgestelde Vragen (FAQ)

1. Kan de alimentatievergoeding of de verdeling van buitengewone kosten achteraf nog gewijzigd worden?

Ja, zowel de alimentatievergoeding als de verdeelsleutel voor buitengewone kosten kunnen gewijzigd worden als er sprake is van nieuwe omstandigheden die de behoeften van het kind of de draagkracht van de ouders aanzienlijk beïnvloeden. Denk hierbij aan een significante inkomensdaling of -stijging bij één van de ouders, een verandering in de gezondheidstoestand van het kind met extra kosten, of een wijziging van de verblijfsregeling. Een dergelijke wijziging moet altijd via de rechtbank worden aangevraagd, tenzij de ouders onderling tot een nieuw akkoord komen dat dan door de rechtbank kan worden bekrachtigd.

2. Wat als een ouder weigert buitengewone kosten te betalen, ondanks een akkoord of vonnis?

Wanneer een ouder weigert om zijn of haar deel van de buitengewone kosten te betalen, terwijl hierover duidelijke afspraken zijn vastgelegd in een vonnis of een gehomologeerd (door de rechter goedgekeurd) akkoord, kan de andere ouder juridische stappen ondernemen. Dit kan onder meer via een deurwaarder, die de betaling kan invorderen. In ernstige gevallen van herhaalde wanbetaling kan dit zelfs leiden tot beslag op inkomsten of goederen van de wanbetalende ouder. Het is altijd raadzaam om eerst via een advocaat te proberen tot een minnelijke oplossing te komen.

3. Welke kosten vallen typisch NIET onder buitengewone kosten?

Kosten die doorgaans niet als buitengewoon worden beschouwd, zijn de reguliere, terugkerende kosten die reeds zijn verrekend in de maandelijkse alimentatie. Dit omvat bijvoorbeeld de basiskosten voor kleding (tenzij het om uitzonderlijk dure of specifieke kleding gaat), schoolbenodigdheden (zoals potloden, schriften, basisboeken), dagelijkse maaltijden, zakgeld en reguliere vervoerskosten. Ook kosten voor vakanties worden doorgaans geacht in de alimentatie te zijn inbegrepen, tenzij het gaat om uitzonderlijke, dure reizen die vooraf door beide ouders zijn goedgekeurd als buitengewone kosten.

4. Moet ik als ouder altijd voorafgaand akkoord vragen voor elke buitengewone kost?

In principe wel, voor de meeste buitengewone kosten is een voorafgaand akkoord van beide ouders vereist. Dit is vastgelegd in het Koninklijk Besluit van 22 april 2019. Het doel hiervan is om discussies achteraf te vermijden en beide ouders controle te geven over de uitgaven voor hun kinderen. Enkel in uitzonderlijke, dringende gevallen (zoals spoedeisende medische hulp) is een voorafgaand akkoord niet strikt noodzakelijk. Echter, zelfs dan moet de andere ouder zo snel mogelijk geïnformeerd worden en moeten de bewijsstukken voorgelegd worden. Het is dus altijd verstandig om bij twijfel contact op te nemen met de andere ouder en diens goedkeuring te vragen.

5. Wat is het belang van een gedetailleerde overeenkomst over buitengewone kosten?

Een gedetailleerde overeenkomst over buitengewone kosten, bij voorkeur opgenomen in een gerechtelijk vonnis of een gehomologeerde overeenkomst, is cruciaal om toekomstige conflicten te vermijden. Het Koninklijk Besluit van 22 april 2019 voorziet een kader, maar specifieke afspraken over welke kosten als buitengewoon worden beschouwd, de procedure voor akkoord en de wijze van terugbetaling, creëren duidelijkheid voor beide ouders. Dit bevordert een constructieve samenwerking in het belang van het kind.

6. Moet de alimentatievergoeding altijd maandelijks betaald worden?

De alimentatievergoeding wordt in principe maandelijks betaald, conform artikel 203bis van het Burgerlijk Wetboek, tenzij de ouders onderling een andere frequentie overeenkomen of de rechter hiervan afwijkt. Een maandelijkse betaling zorgt voor een stabiele inkomstenstroom voor de ouder die de dagelijkse kosten van het kind draagt. Afwijkingen, zoals een kwartaalbetaling, moeten expliciet worden vastgelegd en zijn minder gebruikelijk.

7. Wat gebeurt er met buitengewone kosten als een kind meerderjarig wordt?

Zodra een kind meerderjarig wordt, blijft de onderhoudsplicht van de ouders in beginsel bestaan, zowel voor de alimentatie als voor de buitengewone kosten, zolang het kind nog studeert of een passende opleiding volgt en deze studie redelijkerwijs niet kan afronden. De wet voorziet dat deze verplichting voortduurt totdat het kind een redelijke zelfstandigheid verwerft. De aard van de kosten kan wel evolueren, bijvoorbeeld meer gericht op hogere studies.

8. Is er een wettelijk vastgelegd percentage voor de verdeling van buitengewone kosten?

Nee, de Belgische wet voorziet geen vast percentage voor de verdeling van buitengewone kosten, in tegenstelling tot de algemene onderhoudsbijdrage die vaak berekend wordt via de methode-Renard of gelijkaardige systemen. De verdeelsleutel voor buitengewone kosten wordt bepaald op basis van de financiële draagkracht van elke ouder, zoals vastgelegd in het Koninklijk Besluit van 22 april 2019. Dit betekent dat de ouder met het hoogste inkomen doorgaans een groter deel van deze kosten draagt.

9. Kunnen buitengewone kosten ook betrekking hebben op psychologische begeleiding of therapie?

Ja, kosten voor psychologische begeleiding of therapie kunnen zeker onder buitengewone kosten vallen, mits er een medische noodzaak is en deze kosten niet door de mutualiteit of andere verzekeringen worden gedekt. Het is essentieel dat er een voorafgaand akkoord van beide ouders is, of, in geval van hoogdringendheid, dat de andere ouder zo snel mogelijk wordt geïnformeerd en de noodzaak kan worden aangetoond. Medische attesten en bewijzen van de gemaakte kosten zijn hierbij cruciaal.

10. Hoe kan ik discussies over buitengewone kosten het beste voorkomen?

De beste manier om discussies te voorkomen, is door duidelijke en gedetailleerde afspraken te maken in een ouderschapsovereenkomst of via een gerechtelijk vonnis. Specificeer welke kosten als buitengewoon worden beschouwd, de procedure voor het verkrijgen van akkoord (bijvoorbeeld via e-mail), de termijn voor terugbetaling en de bewijsstukken die nodig zijn. Regelmatige communicatie en een open houding tussen de ouders zijn eveneens essentieel voor een vlotte afhandeling.