Recht op deconnectie: nieuwe regels

In een steeds digitalere wereld is de grens tussen werk en privéleven de afgelopen jaren aanzienlijk vervaagd. Dankzij smartphones, laptops en cloud-oplossingen zijn werknemers in principe 24/7 bereikbaar. Hoewel deze flexibiliteit voordelen biedt, brengt het ook risico's met zich mee voor de mentale gezondheid, zoals burn-out en chronische stress. Om hierop in te spelen, heeft de Belgische wetgever het 'recht op deconnectie' formeel verankerd in de wetgeving via de zogenaamde Arbeidsdeal. Dit artikel biedt een diepgaande analyse van wat dit recht inhoudt, voor wie het geldt en hoe werkgevers hieraan moeten voldoen.

Wettelijk Kader

Het recht op deconnectie vindt zijn oorsprong in de Europese richtlijnen over arbeidstijd, maar is in België concreet vormgegeven door de Arbeidsdealwet van 3 oktober 2022 (gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 10 november 2022). Deze wet verplicht ondernemingen met 20 of meer werknemers om afspraken te maken over deconnectie.

De juridische basis rust op het principe dat een werknemer niet verplicht kan worden om buiten de normale werkuren bereikbaar te zijn, tenzij daar specifieke afspraken over bestaan (bijvoorbeeld bij wachtdiensten). De wetgeving beoogt een gezond evenwicht tussen werk en privé te waarborgen en de rusttijden van de werknemer te respecteren. Volgens de Arbeidsdeal moeten deze afspraken worden vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) op ondernemingsniveau of via het arbeidsreglement.

Belangrijk om te noteren is dat de wetgeving niet alleen focust op het 'niet antwoorden', maar ook op het 'niet storen'. Het gaat dus om een gedeelde verantwoordelijkheid waarbij de werkgever de nodige kaders schept zodat de werknemer effectief afstand kan nemen van het werk.

Procedure en Stappen

Voor bedrijven die onder de toepassingsregels vallen (20+ werknemers), is er een strikt stappenplan voorzien om aan de wettelijke verplichtingen te voldoen. LawBase ondersteunt bedrijven in heel Vlaanderen bij het doorlopen van deze procedure.

• Stap 1: Analyse van de huidige cultuur. Voordat er regels worden opgesteld, is het essentieel om te begrijpen hoe de digitale communicatie momenteel verloopt. Worden er mails gestuurd in het weekend? Worden werknemers gebeld tijdens hun vakantie?
• Stap 2: Overleg met sociale partners. De werkgever moet in overleg treden met de vakbondsafvaardiging of, bij gebrek daaraan, rechtstreeks met de werknemers. Het doel is om een cao op te stellen.
• Stap 3: Opstellen van de overeenkomst of het reglement. Indien er geen sectorale cao is die het recht op deconnectie regelt, moet de onderneming zelf een cao sluiten. Lukt dit niet, dan moeten de regels via een wijziging van het arbeidsreglement worden ingevoerd.
• Stap 4: Neerlegging bij de FOD Werkgelegenheid. De afspraken moeten officieel geregistreerd worden om rechtsgeldig te zijn.
• Stap 5: Implementatie en sensibilisering. Het louter op papier zetten van regels volstaat niet. De wet vereist dat er vormings- en sensibiliseringsacties worden opgezet voor zowel werknemers als leidinggevenden over het verstandig gebruik van digitale hulpmiddelen.

Praktische Tips

Om het recht op deconnectie werkbaar te maken in de praktijk, kunnen de volgende maatregelen worden opgenomen in de bedrijfspolitiek:

• Instellen van automatische antwoorden: Moedig werknemers aan om buiten de werkuren of tijdens verlof een 'out-of-office' in te stellen die expliciet vermeldt dat de mail niet gelezen wordt.
• Vertraagde verzending: Gebruik functies in Outlook of andere mailclients om e-mails die 's avonds worden geschreven pas de volgende ochtend om 08:30 uur te laten bezorgen.
• Duidelijke richtlijnen voor noodgevallen: Definieer wat een 'echt noodgeval' is. Wanneer mag een manager wel bellen? Door dit strikt te beperken, vermindert de algemene paraatheidsdruk.
• Leiderschap door voorbeeld: Leidinggevenden spelen een cruciale rol. Als een manager op zondagavond mails stuurt, voelen werknemers vaak de impliciete druk om te reageren, zelfs als het reglement zegt dat dit niet hoeft.

Bij LawBase merken we dat een pragmatische aanpak het beste werkt. Onze advocaten in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven adviseren u graag over een beleid dat past bij uw specifieke bedrijfssector.

Kosten en Vergoedingen

Hoewel de wet op deconnectie geen directe 'vergoeding' voorziet voor het niet-bereikbaar zijn, zijn er wel financiële implicaties verbonden aan de niet-naleving ervan:

• Sancties: Bedrijven die de verplichting om afspraken te maken negeren, riskeren administratieve geldboetes. Bovendien kan het ontbreken van een beleid tegen de werkgever worden gebruikt in rechtszaken rond burn-out of overuren.
• Overuren: Als een werknemer kan aantonen dat hij structureel buiten de uren moet werken (deconnectie is onmogelijk door de werklast), kan dit leiden tot claims voor achterstallig loon en overloontoeslagen.
• Consultatiekosten: Het opstellen van een juridisch sluitende cao of wijziging van het arbeidsreglement vereist expertise. Bij LawBase streven we naar transparantie: een videocall voor een eerste advies is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten op een van onze kantoren slechts €50 kost.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u een overzicht van de meest prangende vragen die wij ontvangen in onze dagelijkse praktijk.