Waarom krijgt een kind nog steeds automatisch de naam van de vader? Een maatschappelijk debat

26 september 2025

Waarom krijgt een kind nog steeds automatisch de naam van de vader? Een maatschappelijk debat

Het lijkt een vanzelfsprekendheid: een kind krijgt bij de geboorte de familienaam van de vader. Toch is deze traditie allesbehalve onomstreden. In de media duiken regelmatig verhalen op van ouders die zich niet kunnen vinden in deze regel. Het onderwerp blijft actueel, zeker nu in andere Europese landen soortgelijke discussies oplaaien en zelfs tot wetswijzigingen leiden.

Historische context en evolutie van het naamrecht in België

De praktijk dat een kind automatisch de naam van de vader krijgt, is diep geworteld in een lange geschiedenis van patriarchale structuren. In het Belgische recht, net zoals in veel andere Europese rechtssystemen, was de naam van het kind traditioneel gekoppeld aan de mannelijke lijn. Dit weerspiegelde de maatschappelijke rolverdeling waarbij de vader als hoofd van het gezin werd beschouwd en de familienaam de continuïteit van de mannelijke afstamming symboliseerde.

Tot 2014 was de situatie in België vrij eenduidig: een kind geboren binnen het huwelijk kreeg automatisch de naam van de vader. Bij een buitenechtelijk kind kreeg het kind de naam van de moeder, tenzij de vader het kind erkende, waarna het kind zijn naam kreeg. Deze regels vonden hun oorsprong in het Burgerlijk Wetboek, dat lange tijd ongewijzigd bleef op dit punt.

Een belangrijke doorbraak kwam er met de wet van 8 mei 2014, die de naamkeuze aanzienlijk versoepelde. Deze wet gaf ouders, ongeacht of ze gehuwd waren of niet, de mogelijkheid om bij de geboorte van hun eerste gemeenschappelijke kind een keuze te maken tussen de naam van de vader, de naam van de moeder, of een combinatie van beide namen in de volgorde die zij wensten. Deze wetswijziging was een direct gevolg van de toenemende maatschappelijke druk en de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) dat in verschillende arresten de ongelijke behandeling op basis van geslacht in het naamrecht had bekritiseerd.

Een praktisch voorbeeld van de situatie vóór 2014 was dat moeders die hun eigen familienaam wilden doorgeven aan hun kinderen, vaak geconfronteerd werden met een ingewikkelde en dure procedure via de rechtbank, of zelfs helemaal geen mogelijkheid hadden als de vader het kind erkende en zijn naam opeiste. Na 2014 kunnen ouders dit eenvoudig regelen bij de burgerlijke stand bij de geboorteaangifte.

De relevante wetsartikelen zijn te vinden in het Burgerlijk Wetboek, met name artikel 335 en volgende, die de regels inzake de naamkeuze regelen. De huidige wetgeving stelt dat ouders die gehuwd zijn of die hun kind samen erkennen, een gemeenschappelijke verklaring kunnen afleggen over de naam van hun kind. Doen zij dit niet, dan krijgt het kind de naam van de vader (voor gehuwde ouders) of de naam van de ouder die het kind eerst erkent (voor ongehuwde ouders). Dit toont aan dat, hoewel de keuzevrijheid is verruimd, er nog steeds een "default" regel is die in veel gevallen resulteert in de naam van de vader.

Het onderwerp blijft actueel, zeker nu in andere Europese landen soortgelijke discussies oplaaien en zelfs tot wetswijzigingen leiden.

Maatschappelijk belang en persoonlijke identiteit

De keuze van een familienaam is meer dan een administratieve formaliteit. Het raakt aan de kern van persoonlijke identiteit, gelijkheid tussen ouders en de erkenning van beide families. Voor veel gezinnen voelt het automatisch toekennen van de vadersnaam als een overblijfsel uit een andere tijd, waarin traditionele rolpatronen de norm waren. In een samenleving die steeds meer inzet op gelijkheid en diversiteit, klinkt de roep om verandering dan ook steeds luider.

De impact op persoonlijke identiteit en gelijkheid

De familienaam is een cruciaal onderdeel van iemands identiteit. Het verbindt een individu met zijn of haar familiegeschiedenis en culturele achtergrond. Wanneer een kind automatisch de naam van de vader krijgt, kan dit voor de moeder het gevoel geven dat haar identiteit en haar bijdrage aan de familie minder erkend worden. Dit geldt des te meer voor moeders die hun eigen familienaam willen doorgeven, bijvoorbeeld omdat zij de laatste draagster van die naam zijn, of omdat zij een sterkere band voelen met hun eigen familiegeschiedenis.

De discussie over naamkeuze is ook een discussie over gendergelijkheid. Het automatisch toekennen van de vadersnaam kan worden gezien als een voortzetting van patriarchale normen, waarbij de rol van de vader als "hoofd van het gezin" wordt benadrukt en de moeder een ondergeschikte positie inneemt. In een moderne samenleving, waarin mannen en vrouwen gelijke rechten en plichten hebben, is dit een anachronisme dat steeds meer weerstand oproept.

Een treffend voorbeeld hiervan zijn samengestelde gezinnen. Wanneer een moeder kinderen heeft uit een vorige relatie die haar naam dragen, en zij met een nieuwe partner kinderen krijgt die automatisch de naam van de vader zouden krijgen, kan dit leiden tot een gevoel van versnippering binnen het gezin. De mogelijkheid om de namen te combineren of bewust een keuze te maken, draagt bij aan een meer coherente gezinsidentiteit en kan emotionele spanningen verminderen.

De Belgische wetgeving van 2014 heeft hier al een belangrijke stap gezet door de keuzevrijheid te introduceren. Echter, de "default" regel dat bij geen keuze de naam van de vader wordt toegekend, blijft een punt van discussie. Critici stellen dat deze default regel nog steeds impliceert dat de vadersnaam de "standaard" is, en dat dit in strijd is met het principe van volledige gelijkheid tussen ouders.

Het Grondwettelijk Hof heeft in het verleden verschillende arresten gewezen over de naamswijziging en de gelijkheid tussen ouders. Hoewel de wet van 2014 veel knelpunten heeft opgelost, blijft de vraag of de huidige default regel volledig in overeenstemming is met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet (gelijkheid en non-discriminatie), zeker in het licht van verdere maatschappelijke evoluties en internationale rechtspraak.

In een samenleving die steeds meer inzet op gelijkheid en diversiteit, klinkt de roep om verandering dan ook steeds luider.

Actualiteit en publieke opinie

Het debat over de familienaam is niet louter juridisch, maar raakt aan maatschappelijke waarden. Recente nieuwsberichten uit het buitenland tonen aan dat het onderwerp leeft en dat er beweging zit in de wetgeving. Ook in België groeit het bewustzijn rond het belang van keuzevrijheid voor ouders. Toch blijft de praktijk vaak achter bij de maatschappelijke evolutie, wat tot frustratie kan leiden bij betrokken gezinnen.

Internationale perspectieven en publieke perceptie

Het debat over naamkeuze is zeker niet uniek voor België. In veel Europese landen zijn soortgelijke discussies aan de gang, en verschillende landen hebben hun wetgeving al aangepast om meer keuzevrijheid te bieden. Zo hebben landen als Nederland, Frankrijk en Duitsland al langer regelingen die ouders de mogelijkheid bieden om de naam van de moeder, de vader of een combinatie te kiezen. Sommige landen hebben zelfs een systeem waarbij bij gebrek aan keuze, de namen van beide ouders automatisch worden gecombineerd, of waarbij de naam van de moeder de default is.

Deze internationale ontwikkelingen beïnvloeden ook het Belgische debat. Burgers en politici kijken naar best practices in het buitenland en vragen zich af waarom België niet verder gaat in het streven naar volledige gelijkheid. De publieke opinie in België is de afgelopen decennia sterk geëvolueerd. Uit diverse peilingen en maatschappelijke debatten blijkt dat een groeiend deel van de bevolking voorstander is van meer keuzevrijheid en een gelijke behandeling van beide ouders bij de naamkeuze.

Een recent voorbeeld van de maatschappelijke discussie is de aandacht die er is voor de "dubbele achternaam". Steeds meer ouders kiezen ervoor om hun kinderen een combinatie van beide namen te geven, wat soms leidt tot discussies over de lengte van de namen en de praktische implicaties daarvan (bijvoorbeeld op officiële documenten). Dit toont aan dat de wens om beide familiestammen te vertegenwoordigen sterk leeft.

De media spelen een belangrijke rol in het aanwakkeren van dit debat. Programma's, artikelen en sociale media discussies brengen persoonlijke verhalen naar voren van ouders die zich ongemakkelijk voelen bij de huidige regelgeving, of die juist de voordelen benadrukken van de nieuwe keuzevrijheid. Deze verhalen dragen bij aan een groter maatschappelijk bewustzijn en zetten druk op de politiek om de wetgeving verder te evalueren en eventueel aan te passen.

De jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft ook een significante invloed. Arresten zoals Burghartz t. Zwitserland (1994) en Ünal Tekeli t. Turkije (2004) hebben duidelijk gemaakt dat discriminatie op basis van geslacht in naamrecht in strijd is met artikel 14 (verbod op discriminatie) in samenhang met artikel 8 (recht op eerbiediging van privé- en gezinsleven) van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Hoewel de Belgische wet van 2014 een belangrijke stap was om aan deze verplichtingen te voldoen, blijft de "default" regel een punt van discussie in het licht van deze internationale standaarden.

Toch blijft de praktijk vaak achter bij de maatschappelijke evolutie, wat tot frustratie kan leiden bij betrokken gezinnen.

Het belang van juridisch advies

Wie geconfronteerd wordt met vragen rond afstamming, naamkeuze of betwisting van de familienaam, doet er goed aan tijdig juridisch advies in te winnen. Het afstammingsrecht is complex en de gevolgen van een verkeerde keuze kunnen groot zijn, zowel emotioneel als administratief. Een gespecialiseerde advocaat kan u begeleiden bij elke stap, van overleg tot eventuele procedures bij de burgerlijke stand of rechtbank.

Complexiteit van het afstammingsrecht en gevolgen van naamkeuze

Het afstammingsrecht in België is, ondanks de vereenvoudigingen van de laatste jaren, nog steeds een complex juridisch domein. De naamkeuze is onlosmakelijk verbonden met de afstamming van het kind. De manier waarop de afstamming wordt vastgesteld (binnen of buiten het huwelijk, door erkenning, adoptie of gerechtelijke vaststelling) heeft directe gevolgen voor de naam die het kind kan dragen en de mogelijkheden tot naamkeuze.

Bijvoorbeeld, als ouders niet gehuwd zijn, moet de vader het kind erkennen om zijn afstamming vast te stellen en om in aanmerking te komen voor naamkeuze. Als deze erkenning later plaatsvindt, na de geboorteaangifte, kan dit gevolgen hebben voor de naam van het kind. Een kind dat aanvankelijk de naam van de moeder kreeg (omdat de vader het nog niet had erkend), kan na erkenning door de vader alsnog een naamswijziging ondergaan, mits de ouders dit gezamenlijk beslissen binnen een bepaalde termijn bij de burgerlijke stand. Indien zij dit niet doen, behoudt het kind de naam die het bij de geboorte kreeg.

De gevolgen van een verkeerde of ondoordachte naamkeuze kunnen verstrekkend zijn. Ten eerste zijn er de emotionele gevolgen: ouders die achteraf spijt hebben van hun keuze, of kinderen die zich niet verbonden voelen met hun naam. Ten tweede zijn er de administratieve en juridische gevolgen: eenmaal gekozen, is de naam van een kind moeilijk te wijzigen. Een latere naamswijziging is enkel mogelijk onder strikte voorwaarden en via een procedure bij de FOD Justitie, wat vaak tijdrovend en kostbaar is. Dit kan leiden tot problemen bij het aanvragen van identiteitsdocumenten, schoolinschrijvingen en andere officiële handelingen.

Daarom is het van essentieel belang om tijdig juridisch advies in te winnen. Een gespecialiseerde advocaat in familierecht kan ouders informeren over alle beschikbare opties, de juridische procedures, de termijnen en de mogelijke gevolgen van hun keuze. Dit omvat niet alleen de naamkeuze bij de geboorte, maar ook eventuele latere naamswijzigingen, betwistingen van afstamming of complexe situaties zoals adoptie of draagmoederschap, die elk specifieke regels hebben voor de naamgeving.

De Belgische wet voorziet in artikel 335ter van het Burgerlijk Wetboek de mogelijkheid tot naamswijziging onder bepaalde voorwaarden, maar dit is geen eenvoudige procedure. Het is geen automatisme en vereist vaak een gemotiveerd verzoek aan de minister van Justitie. De minister zal dan beoordelen of er sprake is van "ernstige redenen" om de naam te wijzigen. Dit onderstreept het belang van een weloverwogen beslissing bij de geboorte.

Een gespecialiseerde advocaat kan u begeleiden bij elke stap, van overleg tot eventuele procedures bij de burgerlijke stand of rechtbank.

Conclusie

De discussie over de automatische toekenning van de vadersnaam is nog lang niet beslecht. Het maatschappelijk belang is groot, en de impact op gezinnen niet te onderschatten. Heeft u vragen of twijfels over de naam van uw kind? Neem contact op met een advocaat gespecialiseerd in afstammingsrecht voor advies op maat.

Veelgestelde Vragen (FAQ)

1. Wat zijn de huidige opties voor naamkeuze in België?

Sinds de wet van 8 mei 2014 kunnen ouders in België, ongeacht of ze gehuwd zijn of niet, bij de geboorte van hun eerste gemeenschappelijke kind kiezen uit drie opties: de naam van de vader, de naam van de moeder, of een combinatie van beide namen in de volgorde die zij wensen (bijvoorbeeld 'Vader-Moeder' of 'Moeder-Vader'). Deze keuze moet gezamenlijk worden gemaakt en vastgelegd bij de aangifte van de geboorte bij de burgerlijke stand. Voor alle volgende gemeenschappelijke kinderen geldt dezelfde naamkeuze.

2. Wat gebeurt er als ouders geen keuze maken?

Als ouders geen gezamenlijke verklaring afleggen over de naamkeuze bij de geboorteaangifte, treedt een 'default' regel in werking. Voor gehuwde ouders krijgt het kind automatisch de naam van de vader. Voor ongehuwde ouders krijgt het kind de naam van de ouder die het kind als eerste heeft erkend. Als beide ouders het kind tegelijk erkennen, en er geen naamkeuze wordt gemaakt, krijgt het kind in principe ook de naam van de vader. Deze default regel is het onderwerp van veel discussie.

3. Kan de naam van een kind later nog gewijzigd worden?

Ja, een naamswijziging is in België mogelijk, maar het is geen eenvoudige procedure. Eenmaal gekozen, is de naam van een kind in principe definitief. Een latere wijziging kan enkel via een verzoek aan de Federale Overheidsdienst Justitie (FOD Justitie), die beoordeelt of er sprake is van "ernstige redenen" voor de wijziging. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een naam die schadelijk is voor de drager, of in uitzonderlijke familiale omstandigheden. Het is een discretionaire bevoegdheid van de minister van Justitie en de procedure kan lang duren en is niet gratis. Het is daarom cruciaal om bij de geboorte een weloverwogen beslissing te nemen.

4. Waarom is de automatische naam van de vader bij gehuwde ouders een punt van discussie?

Deze default regel wordt als achterhaald en seksistisch beschouwd, omdat het de traditie voortzet dat de mannelijke lijn dominant is in de naamgeving. Critici stellen dat het de gelijkheid tussen ouders ondermijnt en niet meer past bij de hedendaagse maatschappij. Het impliceert dat de naam van de vader 'standaard' is, tenzij anders overeengekomen.

5. Wat zijn de juridische gevolgen als ongehuwde ouders het kind niet erkennen?

Als een kind niet erkend wordt door de vader, en de moeder erkent het kind, krijgt het kind automatisch de naam van de moeder. Als geen van beide ouders het kind erkent, wordt de naam bepaald door de burgerlijke stand, vaak de naam van de moeder als zij als eerste op de geboorteakte staat. Erkenning is cruciaal voor het vaststellen van de afstamming en de bijbehorende rechten en plichten.

6. Welke invloed heeft de naamkeuze op de nationaliteit van het kind?

De naamkeuze heeft in België geen directe invloed op de nationaliteit van het kind. De nationaliteit wordt bepaald door de afstamming (minstens één Belgische ouder) of de plaats van geboorte onder bepaalde voorwaarden, niet door de gekozen achternaam. Een kind met een Belgische ouder zal in principe de Belgische nationaliteit bezitten, ongeacht de achternaam die het draagt.

7. Kan de naamkeuze van een kind in een ander land verschillen van die in België?

Ja, de naamswetgeving verschilt sterk per land. Als een kind in het buitenland wordt geboren uit Belgische ouders, of als Belgische ouders een kind adopteren in het buitenland, zijn de regels van dat land van toepassing. Bij inschrijving van de geboorteakte in België kan de Belgische wetgeving soms alsnog de naam bepalen, wat kan leiden tot complexe situaties met betrekking tot de erkenning van de naam.

8. Welke rol speelt de burgerlijke stand bij de naamkeuze?

De ambtenaar van de burgerlijke stand is verantwoordelijk voor het correct registreren van de naamkeuze zoals deze door de ouders is vastgelegd. Zij moeten de ouders informeren over de beschikbare opties en de gevolgen van het niet maken van een keuze. Bij gebrek aan een gezamenlijke keuze past de ambtenaar de wettelijke default regels toe.

9. Zijn er voorstellen om de default regel voor naamkeuze te wijzigen in België?

Ja, er zijn regelmatig politieke initiatieven en wetsvoorstellen om de huidige default regel te wijzigen. Een veelbesproken voorstel is om bij gebrek aan keuze het kind automatisch een dubbele naam te geven (bijvoorbeeld de achternamen van beide ouders in alfabetische volgorde) of de naam van de moeder. Het doel is om de gelijkheid tussen beide ouders te waarborgen en de patriarchale traditie te doorbreken.

10. Wat zijn de emotionele of identitaire aspecten van de naamkeuze voor een kind?

De naam van een kind is een belangrijk onderdeel van zijn of haar identiteit en kan sterke emotionele connotaties hebben. Het verbindt het kind met zijn of haar familiegeschiedenis en kan gevoelens van verbondenheid of juist uitsluiting oproepen. Een weloverwogen naamkeuze is daarom van groot belang voor het welzijn en de identiteitsontwikkeling van het kind.