Hoe werkt een co-ouderschap regeling?

Wanneer ouders beslissen om uit elkaar te gaan, is de regeling omtrent de kinderen een van de meest cruciale en vaak emotioneel beladen aspecten van de afhandeling. In het Belgische rechtssysteem staat het belang van het kind centraal, waarbij de wetgever een duidelijke voorkeur heeft voor een gelijkmatig verdeelde huisvesting, in de volksmond beter bekend als co-ouderschap. Deze juridische constructie beoogt de continuïteit van de band tussen het kind en beide ouders te waarborgen, ondanks de feitelijke scheiding van de partners.

Het begrip 'co-ouderschap' wordt in de praktijk vaak verward met de loutere verblijfsregeling. Juridisch gezien moeten we echter een strikt onderscheid maken tussen het ouderlijk gezag (de gezamenlijke beslissingsbevoegdheid) en de verblijfsregeling (de fysieke aanwezigheid van het kind bij een ouder). In dit artikel analyseren onze advocaten van LawBase de juridische finesses, de procedurele stappen en de praktische implicaties van een co-ouderschapsregeling in België.

Procedure en Stappen

De weg naar een sluitende co-ouderschapsregeling kan via twee trajecten verlopen: de minnelijke schikking of de gerechtelijke procedure voor de Familierechtbank.

• De Minnelijke Schikking (EOT of Overeenkomst): Indien de communicatie tussen de ouders dit toelaat, geniet een onderling akkoord altijd de voorkeur. De afspraken worden vastgelegd in een ouderschapsplan. Dit plan omvat niet alleen de verblijfsregeling, maar ook de kostenregeling en de uitoefening van het ouderlijk gezag. Bij een echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) wordt dit akkoord door de Familierechtbank gehomologeerd, wat het de kracht van een vonnis geeft.
• De Gerechtelijke Procedure: Wanneer ouders geen consensus bereiken, zal de meest gerede partij de zaak aanhangig maken bij de Familierechtbank via een verzoekschrift of dagvaarding. De familierechter zal proberen de partijen te verzoenen. Indien dit faalt, zal de rechter een beslissing nemen die in het superieur belang van het kind is.
• Tussentijdse Maatregelen: Tijdens de procedure kan de rechter voorlopige maatregelen bevelen. Vaak wordt er gewerkt met een proeftijd om te evalueren of de voorgestelde regeling werkbaar is voor zowel de ouders als de kinderen.
• Inspraak van het Kind: Kinderen vanaf 12 jaar hebben het wettelijk recht om gehoord te worden door de rechter. Hoewel hun mening niet bindend is, wordt er in de praktijk aanzienlijk gewicht aan gehecht, rekening houdend met hun maturiteit.

Wettelijk Kader

De hoeksteen van het Belgische familierecht inzake afstamming en gezag bevindt zich in het Burgerlijk Wetboek. In het bijzonder is BW Art. 374 bepalend voor de organisatie van het ouderlijk gezag en het verblijf.

Sinds de wet van 4 september 2006 is de gelijkmatig verdeelde huisvesting de wettelijke prioriteit. Artikel 374, §2 van het Burgerlijk Wetboek stelt dat wanneer de ouders niet samenwonen en de zaak bij de rechtbank aanhangig wordt gemaakt, de rechter bij voorrang de mogelijkheid onderzoekt om de huisvesting van het kind op een gelijkmatige manier tussen de ouders vast te leggen, indien een van de ouders hierom verzoekt.

Belangrijk is het onderscheid tussen:

• Gezamenlijk Ouderlijk Gezag: Dit is de regel. Beide ouders beslissen samen over belangrijke levenskeuzes van het kind (onderwijs, medische ingrepen, religieuze opvoeding). Zelfs als een kind hoofdzakelijk bij één ouder verblijft, blijft het gezamenlijk gezag meestal van kracht.
• Exclusief Ouderlijk Gezag: Enkel in uitzonderlijke gevallen, zoals bij ernstig misbruik of verwaarlozing, kan de rechter het gezag aan één ouder toewijzen.
• Bilaterale Verblijfsregeling: De klassieke 'week-om-week' regeling. De wet verplicht de rechter niet om dit op te leggen, maar verplicht hem wel om deze optie prioritair te onderzoeken.

Indien de rechter afwijkt van de gelijkmatige verdeling, moet hij dit expliciet motiveren op basis van contra-indicaties zoals de jonge leeftijd van het kind, de grote afstand tussen de woonplaatsen, of een gebrek aan opvoedkundige vaardigheden bij een van de ouders.

Praktische Tips

Een succesvolle co-ouderschapsregeling staat of valt met de praktische uitvoerbaarheid. Onze experts van LawBase adviseren cliënten vaak op de volgende punten:

• Afstand en Mobiliteit: Co-ouderschap werkt het beste wanneer ouders in elkaars nabijheid blijven wonen. Dit minimaliseert de reistijd voor het kind naar school en hobby's.
• De Wisseldag: Kies een strategisch moment voor de wissel, bijvoorbeeld op vrijdag na schooltijd of op maandagochtend aan de schoolpoort. Dit vermijdt directe confrontaties tussen de ouders indien de verstandhouding gespannen is.
• Communicatiekanalen: Gebruik digitale tools zoals een gedeelde agenda of speciale apps voor gescheiden ouders om afspraken vast te leggen. Dit creëert een objectief logboek van de communicatie.
• Flexibiliteit: Hoewel een strikt schema rust biedt, is enige flexibiliteit voor verjaardagen, familiefeesten of onvoorziene werkverplichtingen essentieel voor een gezonde dynamiek.

Heeft u nood aan een op maat gemaakt ouderschapsplan? LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Onze advocaten staan klaar om u bij te staan. Een videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten slechts €50 kost.

Kosten en Vergoedingen

Een veelvoorkomend misverstand is dat er bij een gelijkmatig verdeeld verblijf (50/50) nooit alimentatie verschuldigd is. Dit is incorrect. De onderhoudsbijdrage wordt berekend op basis van de inkomsten van beide ouders en de behoeften van het kind.

• De Onderhoudsbijdrage: Indien er een significant inkomensverschil is tussen de ouders, kan de rechter alsnog een alimentatiebedrag opleggen aan de kapitaalkrachtige ouder om de levensstandaard van het kind bij beide ouders gelijk te trekken.
• De Kinderbijslag (Groeipakket): Ouders kunnen overeenkomen wie de bijslag ontvangt, of kiezen voor een splitsing. Bij gebrek aan akkoord wordt de bijslag meestal gestort op de rekening van de ouder bij wie het kind gedomicilieerd is, of op een speciale kindrekening.
• Buitengewone Kosten: Dit zijn kosten die niet in het dagelijkse onderhoud zitten (bijv. beugels, laptop voor school, kampen). In een co-ouderschapsregeling worden deze meestal 50/50 verdeeld, mits voorafgaand overleg.
• Fiscale Gevolgen: De fiscale aftrek voor kinderen ten laste kan worden verdeeld (fiscaal co-ouderschap), wat voor beide ouders een belastingvoordeel kan opleveren.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest prangende vragen die onze advocaten dagelijks behandelen.