Successierechten optimaliseren via schenkingsplanning

Inleiding

De dood hoort bij het leven, en met de dood komen helaas ook successierechten. Voor veel gezinnen vormen deze erfbelastingen een aanzienlijke financiële last. Het goede nieuws is dat er, binnen de grenzen van de Belgische wetgeving, diverse mogelijkheden bestaan om deze last te verlichten. Eén van de meest effectieve methoden is een doordachte schenkingsplanning. Maar wat houdt dit precies in, en hoe kunt u dit op een juridisch correcte manier aanpakken?

Bij LawBase, met kantoren in onder andere Brugge, Gent en Antwerpen, merken we dagelijks dat er veel vragen leven rond dit complexe thema. Veel mensen zoeken naar juridisch advies over hoe ze hun vermogen kunnen overdragen naar de volgende generatie zonder dat een groot deel ervan opgaat aan belastingen. Dit artikel werpt een licht op de basisprincipes van schenkingsplanning en hoe u, met de juiste juridische begeleiding, tot een optimale oplossing kunt komen.

Wat is schenkingsplanning?

Schenkingsplanning is het strategisch overdragen van vermogen tijdens het leven van de schenker, met als voornaamste doel het verminderen van de successierechten die na diens overlijden verschuldigd zouden zijn. Het gaat hierbij niet alleen om geld, maar ook om onroerende goederen, aandelen, kunstcollecties, en andere waardevolle bezittingen. De kern van schenkingsplanning is het anticiperen op de toekomstige nalatenschap en deze tijdens leven al deels of volledig te regelen.

Het is een complexe materie waarbij verschillende factoren een rol spelen: de relatie tussen schenker en begiftigde, de aard van het geschonken goed, de waarde ervan, en uiteraard de geldende fiscale wetgeving. Een goed doordachte schenkingsplanning kan aanzienlijke voordelen opleveren, maar een verkeerde aanpak kan leiden tot ongewenste fiscale of juridische gevolgen. Daarom is het cruciaal om hierbij juridische hulp in te schakelen.

Juridisch kader in België

In België wordt de fiscaliteit rond erf- en schenkbelasting geregeld op regionaal niveau. Dit betekent dat de regels kunnen verschillen tussen het Vlaamse, Waalse en Brusselse Gewest. Dit maakt de materie extra complex en noodzaakt tot gespecialiseerd juridisch advies. Onze advocaten in Sint-Niklaas en Leuven zijn bijvoorbeeld uitstekend op de hoogte van de specifieke regels die gelden in hun regio, alsook van de nationale wetgeving.

Relevante wetgeving

De basis voor schenkingen vinden we in het Burgerlijk Wetboek, dat de algemene regels voor schenkingen en de herroepbaarheid ervan vastlegt. Fiscaal gezien zijn de regionale wetboeken van de erfbelasting en de schenkbelasting van toepassing. Enkele kernpunten zijn:

• Registratierechten (schenkbelasting): Bij een notariële schenking zijn er schenkbelastingen verschuldigd. De tarieven hiervan zijn doorgaans aanzienlijk lager dan de successierechten. Deze tarieven variëren naargelang de aard van het goed (roerend of onroerend) en de graad van verwantschap tussen schenker en begiftigde. Voor roerende goederen geldt in Vlaanderen bijvoorbeeld een vast tarief van 3% in rechte lijn en tussen partners, en 7% voor anderen.
• Handgift of bankgift: Voor roerende goederen is een notariële akte niet altijd verplicht. Een handgift (fysieke overhandiging) of een bankgift (overdracht via bankoverschrijving) is ook mogelijk. Het voordeel hiervan is dat er geen schenkbelasting verschuldigd is indien de schenker nog minstens drie jaar (in Vlaanderen en Brussel, vijf jaar in Wallonië) na de schenking in leven blijft. Overlijdt de schenker binnen deze termijn, dan zijn alsnog successierechten verschuldigd op de geschonken goederen.
• Onroerende schenkingen: Voor onroerende goederen is een notariële akte altijd verplicht, en zijn dus altijd schenkbelastingen verschuldigd. De tarieven zijn progressief en afhankelijk van de waarde van het onroerend goed en de graad van verwantschap.
• Reserve en inkorting: Het Belgische erfrecht kent het concept van de 'reservataire erfgenamen' (kinderen, echtgenoot/partner) die recht hebben op een bepaald deel van de nalatenschap. Schenkingen die de reserve van deze erfgenamen aantasten, kunnen na overlijden van de schenker worden ingekort. Dit is een belangrijk aspect om in uw planning rekening mee te houden.

Recente rechtspraak

De rechtspraak rond schenkingen en successierechten is voortdurend in beweging. Recente uitspraken van de rechtbank en hogere gerechtshoven kunnen de interpretatie van de wetgeving beïnvloeden en nieuwe mogelijkheden of beperkingen creëren. Een actueel voorbeeld is de discussie rond de kwalificatie van bepaalde constructies als 'misbruik' van de wet, waarbij de fiscus probeert om de voordelen van een schenking ongedaan te maken. Dit onderstreept het belang van een advocaat die de vinger aan de pols houdt en u kan informeren over de meest recente ontwikkelingen.

Ook de interpretatie van de termijn van drie jaar bij bankgiften is een terugkerend thema. De bewijslast ligt vaak bij de erfgenamen om aan te tonen dat de schenking meer dan drie jaar voor het overlijden plaatsvond. Goede documentatie is hierbij essentieel. Onze experts bij LawBase in Tongeren en Gent adviseren u graag over de correcte aanpak om discussies met de fiscus te vermijden.

Praktische gevolgen

Een goed uitgevoerde schenkingsplanning heeft diverse praktische gevolgen, zowel voor de schenker als voor de begiftigde:

• Financiële zekerheid: De begiftigde krijgt eerder toegang tot vermogen, wat kan helpen bij de aankoop van een woning, de opstart van een zaak, of het aflossen van schulden.
• Fiscale besparing: Dit is uiteraard het hoofddoel. Door tijdig te schenken tegen lagere schenkbelastingtarieven (of zelfs zonder belasting bij een succesvolle hand-/bankgift), wordt de toekomstige erfbelasting aanzienlijk verminderd.
• Controle behouden: De schenker kan, afhankelijk van de gekozen constructie, tot op zekere hoogte controle behouden over het geschonken vermogen. Denk aan een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik, waarbij de schenker de inkomsten uit het geschonken goed blijft ontvangen. Dit is bijvoorbeeld populair bij de schenking van vastgoed.
• Conflicten vermijden: Een duidelijke schenkingsplanning kan familieruzies over de nalatenschap helpen voorkomen. Door tijdens leven al beslissingen te nemen en deze goed te communiceren, ontstaat er meer duidelijkheid.
• Planning van zorgkosten: In het kader van een langdurige zorgbehoefte kan het strategisch schenken van vermogen ook een rol spelen in de planning van eigen bijdragen voor zorg.

Het is van groot belang om de schenkingsplanning af te stemmen op uw persoonlijke situatie en doelstellingen. Wat voor de ene familie werkt, is niet noodzakelijk de beste oplossing voor de andere. Een advocaat van LawBase kan u helpen de juiste keuzes te maken, rekening houdend met alle implicaties.

Wat kunt u doen?

Overweegt u schenkingsplanning? Hier is een stappenplan dat u kunt volgen:

1. Inventarisatie van uw vermogen en doelstellingen: Breng uw volledige vermogen in kaart en bedenk wat u precies wilt bereiken met de schenkingen. Gaat het om een eenmalige schenking aan één kind, of wilt u uw hele nalatenschap geleidelijk overhevelen naar meerdere erfgenamen?
2. Informatie inwinnen: Lees u in over de basisprincipes, maar besef dat dit een complex vakgebied is. Online informatie kan een startpunt zijn, maar vervangt geen gepersonaliseerd juridisch advies.
3. Raadpleeg een gespecialiseerde advocaat: Dit is de meest cruciale stap. Een advocaat die gespecialiseerd is in erfrecht en vermogensplanning kan u adviseren over de meest geschikte schenkingsvormen, de fiscale gevolgen, en de juridische valkuilen. Hij of zij kan u ook bijstaan bij de opmaak van de nodige documenten.
4. Keuze van de schenkingsvorm: Bespreek met uw advocaat of een handgift, bankgift, notariële schenking met of zonder voorbehoud van vruchtgebruik, of een andere constructie het beste past bij uw situatie. Denk ook aan de mogelijkheid van een schenking met last (bv. de verplichting om voor de schenker te zorgen).
5. Formaliteiten vervullen: Zorg ervoor dat alle schenkingen correct worden uitgevoerd en gedocumenteerd, conform de wettelijke vereisten. Dit is essentieel om discussies met de fiscus of andere erfgenamen achteraf te vermijden.
6. Regelmatige evaluatie: Uw persoonlijke situatie en de wetgeving kunnen veranderen. Het is daarom raadzaam om uw schenkingsplanning periodiek te evalueren en indien nodig aan te passen.

Een juridische procedure kan complex zijn, maar met de juiste juridische hulp kunt u veel problemen voorkomen. Het is belangrijk om proactief te handelen en niet te wachten tot het te laat is.

Hulp nodig? LawBase staat klaar

Het optimaliseren van successierechten via schenkingsplanning is een delicate evenwichtsoefening tussen juridische mogelijkheden en persoonlijke wensen. Een advocaat van LawBase kan u hierbij van A tot Z begeleiden. Wij bieden deskundig juridisch advies op maat, afgestemd op uw specifieke situatie.

Of u nu in Brugge, Gent, Antwerpen (Mortsel), Sint-Niklaas, Tongeren of Leuven woont, onze advocaten staan voor u klaar om uw vragen te beantwoorden en u te helpen bij het opstellen van een solide schenkingsplan. Onze expertise in erfrecht en vermogensplanning garandeert u de best mogelijke begeleiding.

Neem vandaag nog contact op met LawBase voor een gratis consultatie. Samen bekijken we hoe u uw vermogen op de meest efficiënte en fiscaal voordelige manier kunt overdragen naar de volgende generatie. Voorkom onnodige kosten en zorg voor gemoedsrust voor uzelf en uw dierbaren. Wij helpen u graag bij elke stap van deze belangrijke levensplanning.