Curator onbeheerde nalatenschap: uitweg bij geblokkeerde huurwaarborg

Relevante Juridische Tools

De feiten

Twee personen huurden samen een appartement. De huurwaarborg werd volledig betaald vanaf de privérekening van één van beide medehuurders. De andere medehuurder overleed zonder afstammelingen en zonder directe erfgenamen. De overlijdensdatum blijkt niet uit de aangeleverde tekst. Daarna raakte de huurwaarborg geblokkeerd.

De beheerder van de huurwaarborg weigerde het geld vrij te geven zonder een attest van erfopvolging of de handtekening van alle erfgenamen, “dan wel een curator die gemachtigd is om de vrijgave te ondertekenen”. Een attest van erfopvolging was echter niet te krijgen: via een geraadpleegde notaris werd bevestigd dat er geen attest kon worden afgeleverd, omdat de overledene zonder afstammelingen was overleden en er geen actief in de nalatenschap aanwezig was. Het passief van de nalatenschap had de overlevende medehuurder intussen zelf al betaald. Ook de verhuurders waren ontevreden over de vertraging bij de vrijgave.

De overlevende medehuurder, die zelf geen erfgenaam was, zat zo vast in wat het verzoekschrift een “juridische impasse” noemde. Op 21 oktober 2025 diende zij bij eenzijdig verzoekschrift een vraag in bij de familierechtbank om een curator over de onbeheerde nalatenschap aan te stellen. Zij vroeg ook om de kosten ten laste te leggen van de nalatenschap en, bij een deficitaire nalatenschap, van de Belgische Staat.

De rechtsvraag

Kan een persoon die geen erfgenaam is, maar wel een concreet belang heeft bij de afwikkeling van een nalatenschap, de aanstelling vragen van een curator over een onbeheerde nalatenschap? En wie draagt de kosten van die procedure als er geen tegenpartij is?

Wat zegt de wet?

Wanneer is een nalatenschap onbeheerd?

De regeling staat sinds 1 juli 2022 in boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Artikel 4.58, § 1 BW bepaalt: “Wanneer, na het verstrijken van de termijnen van boedelbeschrijving en van beraad, zich niemand aanmeldt om een nalatenschap op te vorderen, geen erfgenaam bekend is of de bekende erfgerechtigden de nalatenschap hebben verworpen, wordt deze als onbeheerd beschouwd.”

Het verzoekschrift verwees nog naar artikel 811 van het (oud) Burgerlijk Wetboek. Dat artikel is op 1 juli 2022 opgeheven. De rechtbank baseerde zich op het huidige artikel 4.58 BW.

De termijnen waarnaar artikel 4.58 verwijst, staan in artikel 4.37, § 2 BW: de termijn voor het opmaken van de boedelbeschrijving is drie maanden vanaf de dag waarop de nalatenschap is opengevallen. De termijn van veertig dagen om zich te beraden over de erfkeuze begint bij het verstrijken van die drie maanden, of bij het sluiten van de boedelbeschrijving wanneer die eerder is beëindigd.

Wie stelt de curator aan, en op wiens verzoek?

Artikel 1228 van het Gerechtelijk Wetboek bepaalt dat de familierechtbank in het geval van artikel 4.58, § 1 BW een curator aanwijst “op verzoek van een der belanghebbenden of op vordering van de procureur des Konings”. Het verzoek hoeft dus niet van een erfgenaam te komen: ook een belanghebbende, zoals een schuldeiser of een medehuurder met een belang bij de afwikkeling, kan het indienen.

De curator beheert de nalatenschap en moet de staat ervan door een boedelbeschrijving laten vaststellen (art. 4.58, § 2 BW). De aanwijzing wordt binnen vijftien dagen opgenomen in het centraal erfrechtregister (art. 1231 Ger.W.).

Bevoegde rechtbank

De familierechtbank is bevoegd voor vorderingen met betrekking tot de erfopvolging (art. 572bis, 9° Ger.W.). Voor de territoriale bevoegdheid verwees de rechtbank naar artikel 627, 3° Ger.W. en naar de plaats waar de nalatenschap is opengevallen. Volgens artikel 110 oud BW, dat nog altijd geldt, bepaalt de woonplaats van de overledene de plaats waar een erfenis openvalt.

De beslissing van de rechtbank

De familierechtbank van Kortrijk nam de beweegredenen van het verzoekschrift over. Omdat geen enkele erfgenaam zich had gemeld en binnen de termijn van drie maanden van artikel 4.37, § 2 BW een boedelbeschrijving had opgemaakt, oordeelde de rechtbank het verzoek “rechtmatig en gegrond”. Zij wees een advocaat aan als curator over de onbeheerde nalatenschap.

De beschikking legt de curator een gedetailleerd takenpakket op. Hij moet onder meer:

• binnen acht dagen schriftelijk laten weten of hij de opdracht aanvaardt;
• uiterlijk vier maanden na de aanstelling een erfrechtverklaring indienen bij de Vlaamse belastingdienst;
• per dossier een beheersrekening openen;
• uiterlijk zes maanden na publicatie in het Belgisch Staatsblad een samenvattend verslag neerleggen, en daarna jaarlijks verslag uitbrengen over zijn beheer, voor het eerst op 26 maart 2027;
• steeds de machtiging van de rechtbank vragen voordat hij roerende of onroerende goederen verkoopt;
• bij het einde van zijn opdracht zijn ontlasting en de goedkeuring van zijn staat van kosten en erelonen vragen.

De griffier moet de beslissing bekendmaken in het centraal erfrechtregister. De curator moet een uittreksel publiceren in het Belgisch Staatsblad en die publicatiekosten betalen met het actief van de nalatenschap.

Geen rechtsplegingsvergoeding, wel rolrecht

Over de kosten was de rechtbank duidelijk. Alleen “de in het ongelijk gestelde partij” kan in de kosten worden verwezen. Bij een eenzijdig verzoekschrift dat wordt ingewilligd, is er geen in het ongelijk gestelde partij, zodat de rechtbank geen rechtsplegingsvergoeding toekende. De verzoekster werd veroordeeld tot betaling van het rolrecht, begroot op 165,00 euro, en de overige kosten bleven te haren laste. De rechtbank zei wel voor recht dat zij de kosten van de procedure na betaling “als kost kan inbrengen in de massa van de nalatenschap”.

Analyse en betekenis voor de praktijk

Deze beschikking toont hoe de procedure van artikel 1228 Ger.W. een praktische impasse kan doorbreken. Wanneer meerdere personen samen huren en één van hen overlijdt zonder bekende erfgenamen, is er niemand die namens de overledene kan tekenen. In deze zaak eiste de beheerder van de waarborg een attest van erfopvolging, dat in die situatie niet te krijgen was. De aanstelling van een curator geeft de nalatenschap opnieuw een aanspreekpunt dat bevoegd is om namens haar op te treden.

Belangrijk is dat de rechtbank niet besliste wie eigenaar is van het geld op de waarborgrekening. De beschikking stelt alleen een curator aan. Het is aan die curator om de nalatenschap te beheren. De beheerder van de waarborg had zelf aangegeven dat een curator die gemachtigd is de vrijgave kan ondertekenen. Wie de waarborg alleen heeft betaald, doet er dus goed aan dat bewijs zorgvuldig bij te houden en aan de curator voor te leggen.

Opvallend is ook het kostenluik. De verzoekster vroeg om de kosten meteen ten laste te leggen van de nalatenschap of van de Staat. De rechtbank volgde dat niet volledig: zij moet het rolrecht en haar overige kosten eerst zelf dragen, maar mag die daarna als kost inbrengen in de massa van de nalatenschap. Of zij die kosten effectief recupereert, hangt dus af van het actief dat de curator vindt. Een rechtsplegingsvergoeding kende de rechtbank niet toe, omdat er bij een ingewilligd eenzijdig verzoekschrift volgens haar geen in het ongelijk gestelde partij is.

Wie meer wil lezen over de rol van de familierechtbank bij nalatenschappen die vastlopen, vindt een verwante zaak in onze analyse over de gerechtelijke verdeling van een nalatenschap waarbij de rechtbank een notaris aanstelt. Daar gaat het om onenigheid tussen bekende erfgenamen; hier had zich geen erfgenaam gemeld.

Praktische tips

• Controleer eerst de termijnen. Een nalatenschap is pas onbeheerd na het verstrijken van de termijnen van boedelbeschrijving (drie maanden) en beraad (veertig dagen), en wanneer niemand de nalatenschap opvordert, geen erfgenaam bekend is of de bekende erfgerechtigden verworpen hebben.
• Documenteer uw belang. Leg stukken voor die aantonen waarom u belanghebbende bent: het bewijs van betaling van de huurwaarborg, de weigering van de beheerder om vrij te geven, en de bevestiging dat geen attest van erfopvolging kan worden afgeleverd.
• Dien het verzoek in bij de juiste rechtbank. In deze zaak steunde de familierechtbank haar territoriale bevoegdheid op de plaats waar de nalatenschap is opengevallen, dus de laatste woonplaats van de overledene (art. 627, 3° Ger.W. en art. 110 oud BW).
• Reken op voorlopige kosten. Houd er rekening mee dat u het rolrecht en uw eigen kosten mogelijk eerst zelf moet dragen, zoals de verzoekster in deze zaak. Zij mocht ze nadien als kost inbrengen in de nalatenschap, maar dat biedt geen garantie als er weinig of geen actief is.
• Werk samen met de curator. De curator beheert de nalatenschap en rapporteert aan de rechtbank. Bezorg hem snel alle informatie over de huurovereenkomst, de waarborg en eventuele betalingen die u al voor de nalatenschap hebt gedaan.

Gerelateerde Zaken