Wettelijk samenwonenden uit elkaar: eigenaar krijgt woning, ex krijgt tijd

Relevante Juridische Tools

De feiten

Een man en een vrouw waren wettelijk samenwonend. De vrouw trok in maart 2023 in bij de man, in een grote, luxueuze villa die volgens de notariële akte uitsluitend eigendom van de man is. Haar eigen appartement verhuurt ze.

Op 11 april 2025 beëindigde de man de wettelijke samenwoning eenzijdig. Beide partners bleven echter feitelijk samen in de woning wonen, met hoogoplopende emoties en ruzies tot gevolg. Op 30 april 2025 liet de man zijn ex-partner dagvaarden voor de familierechtbank. Hij vroeg dat ze de woning binnen één week na de betekening van het vonnis zou verlaten, desnoods met hulp van de sterke arm, en dat haar een verbod zou worden opgelegd om hem nog te verontrusten.

De vrouw vroeg in de eerste plaats een bemiddelaar aan te stellen of de zaak naar de kamer voor minnelijke schikking te verwijzen. Ondergeschikt vond ze dat de zaak niet dringend was, en nog ondergeschikter vroeg ze om in de woning te mogen blijven, samen met de man of alleen. Ze vroeg ook een verbod voor de man om de roerende goederen in de woning te vervreemden. Ze voerde aan dat ze nergens terechtkon, geen inkomen had en tijdens het samenleven voor het huishouden had gezorgd.

De rechtsvraag

Wie mag na de beëindiging van een wettelijke samenwoning in de gezinswoning blijven wanneer die woning eigendom is van één van beide partners? En krijgt de andere partner tijd om een nieuwe woonst te zoeken, of moet hij of zij meteen vertrekken?

Wat zegt de wet?

Dringende en voorlopige maatregelen na de wettelijke samenwoning

De regeling van de wettelijke samenwoning staat nog altijd in de artikelen 1475 tot 1479 van het oud Burgerlijk Wetboek. Een wettelijke samenwoning kan eenzijdig worden beëindigd door een schriftelijke verklaring aan de ambtenaar van de burgerlijke stand (art. 1476, § 2 oud BW).

Art. 1479 oud BW geeft de familierechtbank twee bevoegdheden. Tijdens de samenwoning kan ze, als de verstandhouding ernstig verstoord is, dringende maatregelen bevelen die analoog zijn met die van de artikelen 1253ter/5 en 1253ter/6 Ger.W. Na de beëindiging geldt het derde lid: "Na de beëindiging van het wettelijk samenwonen en voor zover de vordering binnen drie maanden na die beëindiging is ingesteld, gelast de rechtbank de dringende en voorlopige maatregelen die ingevolge de beëindiging gerechtvaardigd zijn." De rechtbank bepaalt ook de geldigheidsduur van die maatregelen.

Afzonderlijke verblijfplaats

Art. 1253ter/5, eerste lid, 3° Ger.W. laat de rechtbank toe om "de afzonderlijke verblijfplaats van de echtgenoten of de wettelijk samenwonenden" vast te stellen. De wet bevat daarbij een bijzondere regel voor partnergeweld: wie zich tegenover de andere partner schuldig maakte aan bepaalde geweldsfeiten, of tegen wie daarvoor ernstige aanwijzingen bestaan, moet in principe de woning laten aan het slachtoffer als die daarom vraagt. De rechtbank bespreekt in dit vonnis geen toepassing van de bijzondere regeling voor partnergeweld.

Spoedeisendheid

Zaken over de afzonderlijke verblijfplaatsen "worden geacht spoedeisend te zijn" en worden ingeleid en behandeld zoals in kort geding (art. 1253ter/4, § 2 Ger.W.).

Kosten

Tussen onder meer echtgenoten en wettelijk of feitelijk samenwonenden kan de rechter de kosten omslaan zoals hij het raadzaam oordeelt (art. 1017, vierde lid Ger.W.).

De beslissing van de rechtbank

Vordering tijdig en dringend

De rechtbank stelde eerst vast dat de vordering op tijd was ingesteld: de dagvaarding werd betekend op 30 april 2025, binnen drie maanden na de beëindiging van de wettelijke samenwoning op 11 april 2025. Het verweer dat de zaak niet dringend was, hield geen stand. Omdat de wet de spoedeisendheid vermoedt, hoeft de eiser die niet te bewijzen en kan de andere partij ze ook niet betwisten.

Het verzoek om bemiddeling of een verwijzing naar de kamer voor minnelijke schikking wees de rechtbank af, gelet op de aard van de vordering en omdat de man daartoe niet bereid was.

De eigenaar krijgt de woning, maar niet onmiddellijk

Voor de vraag wie in de woning mocht blijven, was het eigendomsrecht volgens de rechtbank "van doorslaggevende aard". De villa behoort uitsluitend toe aan de man.

Dat betekende niet dat de vrouw binnen een week moest vertrekken. De rechtbank oordeelde dat zij, "als financieel zwakkere partner die plots geconfronteerd wordt met het stopzetten van de wettelijke samenwoonst", "de mogelijkheid krijgen om zich aan te passen aan de nieuwe situatie" moet. Ze kreeg daarom een redelijke termijn om zich te organiseren en een nieuwe, al dan niet tijdelijke, woonst te zoeken. Bij het bepalen van die termijn hield de rechtbank er ook rekening mee dat de vrouw ter zitting erkende recent 50.000,00 euro van de man te hebben ontvangen.

De rechtbank gaf de vrouw tot en met 31 juli 2025 om de woning te verlaten. Vanaf 1 augustus 2025 mag de man er exclusief afzonderlijk verblijven.

Storingsverbod beperkt tot de woning

Het algemene storingsverbod dat de man vroeg, kende de rechtbank niet zomaar toe. Ze liet in het midden of een volledig storingsverbod "zonder enige beperking in tijd en ruimte", dat de bewegingsvrijheid zo sterk beperkt, wel kan worden opgelegd. Zo'n verbod kan volgens de rechtbank hoe dan ook pas werken nadat de vrouw vertrokken is. Ze legde daarom een verbod op om de man op het adres van de woning lastig te vallen, te storen of te verontrusten, vanaf 1 augustus 2025 en op straffe van uitdrijving, desnoods met hulp van de openbare macht.

Vervreemdingsverbod voor de inboedel

De man betwistte het gevraagde vervreemdingsverbod niet. De rechtbank verbood hem daarom om de roerende goederen in de voormalige gezinswoning te vervreemden, te verpanden, te bezwaren of nodeloos te verplaatsen zonder medewerking van de vrouw, in afwachting van de vereffening-verdeling.

Kosten

Omdat beide partijen deels gelijk en deels ongelijk kregen, betaalt elk de helft van het rolrecht van 165,00 euro, hetzij 82,50 euro. De overige kosten werden bij helften verdeeld en de rechtsplegingsvergoeding werd omgeslagen. De regeling geldt behoudens andersluidend akkoord tussen partijen, en het vonnis is van rechtswege uitvoerbaar bij voorraad.

Analyse en betekenis voor de praktijk

Het vonnis zoekt een evenwicht tussen twee belangen. Aan de ene kant weegt het eigendomsrecht zwaar: wie eigenaar is van de gezinswoning, heeft na de breuk in principe de beste papieren om er te blijven. Aan de andere kant is de wettelijke samenwoning meer dan een louter feitelijke situatie. De wet laat de rechter toe om de gevolgen van een plotse, eenzijdige beëindiging te verzachten, en de rechtbank gebruikte die ruimte om de niet-eigenaar een overgangstermijn tot en met 31 juli 2025 te geven.

Bij het bepalen van die termijn keek de rechtbank naar de concrete omstandigheden: de positie van de vrouw als financieel zwakkere partner en het bedrag dat ze kort voordien van de man had ontvangen. Wie een langere termijn wil, moet dus concreet aantonen waarom hij of zij niet sneller een andere woonst kan vinden.

Opvallend is ook de voorzichtigheid bij het storingsverbod. Een verbod dat iemand overal en altijd verbiedt de andere te benaderen, raakt aan de bewegingsvrijheid. De rechtbank beperkte het verbod tot het adres van de woning en liet het pas ingaan na het verstrijken van de vertrektermijn.

Tot slot herinnert het vonnis eraan dat de termijn van drie maanden na de beëindiging cruciaal is. Wie te laat is, kan zich niet meer op art. 1479, derde lid oud BW beroepen. Deze voorlopige maatregelen staan los van de financiële afrekening tussen ex-partners, waarover u meer leest in onze analyse over een lening aan een ex-partner terugvorderen.

Praktische tips

• Let op de termijn. Na de beëindiging van een wettelijke samenwoning moet u de vordering tot dringende en voorlopige maatregelen binnen drie maanden instellen.
• Eigendom telt zwaar. Leg de notariële akte of andere eigendomsbewijzen voor. Is de woning van u beiden, dan spelen andere elementen een grotere rol.
• Niet-eigenaar? Vraag een realistische termijn. Toon aan waarom u tijd nodig hebt om een nieuwe woning te vinden: uw inkomen, uw mogelijkheden en eventuele kinderen.
• Bescherm de inboedel. Vraag een vervreemdingsverbod voor de roerende goederen in afwachting van de vereffening-verdeling.
• Vraag een gericht verbod. Een algemeen storingsverbod zonder beperking in tijd en ruimte ligt moeilijk; een verbod gekoppeld aan een concreet adres heeft meer kans.
• Een akkoord blijft mogelijk. De rechtbank benadrukte dat haar regeling geldt behoudens andersluidende overeenkomst tussen partijen.

Gerelateerde Zaken