Omgangsrecht beperken wegens alcohol vader: geen overnachtingen meer

Relevante Juridische Tools

De feiten

Twee ouders waren uit de echt gescheiden door onderlinge toestemming. In hun regelingsakte hadden ze voor hun twee kinderen een week-weekregeling afgesproken, met gezamenlijk ouderlijk gezag, inschrijving bij de moeder, een verdeling van de buitengewone kosten bij helften en een kindrekening waarop de vader maandelijks 142 euro stortte.

Op 23 januari 2024 bracht de moeder de zaak opnieuw voor de familierechtbank met een conclusie op grond van artikel 1253ter/7 van het Gerechtelijk Wetboek. Zij vroeg een gewijzigde regeling en verwees naar de alcoholproblematiek van de vader. Bij vonnis van 3 juni 2024 werd een voorlopig akkoord gehomologeerd: hoofdverblijf bij de moeder, een weekend om de veertien dagen bij de vader (waarbij het oudste kind vrij was om zelf te beslissen), een intoxicatieclausule voor de vader en een provisionele onderhoudsbijdrage van 150 euro per maand en per kind, naast de helft van de buitengewone kosten.

In haar laatste conclusie vroeg de moeder het exclusieve ouderlijk gezag, een beperking van de contacten tot één zaterdag om de veertien dagen van 10 tot 19 uur, en een all-in onderhoudsbijdrage van 350 euro per maand en per kind. De vader wilde de voorlopige regeling behouden, met een onderhoudsbijdrage van 150 euro per maand en per kind.

Uit het politioneel sociaal onderzoek bleek dat de vader zelf verklaarde dat de kinderen hem regelmatig dronken hadden gezien. Hij stelde enerzijds niet meer te drinken en anderzijds zijn gebruik te beperken tot 2 à 3 glazen, “ook al beseft hij dat hij geen rem heeft als hij begint te drinken”. Volgens het vonnis stelde de vader dat hij thans “matig” is met alcoholgebruik. Het oudste kind, een tiener, werd door de familierechter gehoord; volgens het vonnis gaf het zelf aan zich bij de vader niet veilig te voelen. Volgens de moeder volgde het de regeling intussen niet meer.

De rechtsvraag

Mag de familierechtbank het omgangsrecht van een ouder beperken wegens alcoholgebruik, en hoe ver kan die beperking gaan? Daarnaast moest de rechtbank de onderhoudsbijdrage opnieuw begroten en beslissen of een all-in bijdrage aangewezen was, nu de vader zijn financiële afspraken niet nakwam.

Wat zegt de wet?

Familiezaken over gezag, verblijf en onderhoudsgeld blijven via de zogenaamde blijvende saisine ingeschreven op de rol van de familierechtbank. Artikel 1253ter/7, § 1, Ger.W. bepaalt dat dezelfde zaak bij “nieuwe elementen” opnieuw voor de rechtbank kan worden gebracht, bij conclusie of bij schriftelijk verzoek. Voor de verblijfsregeling, het recht op persoonlijk contact en het ouderlijk gezag gaat het om “nieuwe omstandigheden die de toestand van de partijen of die van het kind kunnen wijzigen”; de rechtbank kan het nieuwe verzoek dan enkel inwilligen “indien het belang van het kind zulks rechtvaardigt”.

Artikel 374 van het oud Burgerlijk Wetboek, dat nog steeds van toepassing is, bepaalt dat niet-samenlevende ouders het gezag in principe gezamenlijk blijven uitoefenen. In elk geval bepaalt de rechter hoe het kind wordt gehuisvest en waar het wordt ingeschreven. Is een gelijkmatig verdeelde huisvesting niet de meest passende oplossing, dan kan de rechtbank een ongelijk verdeeld verblijf vastleggen, rekening houdend met de concrete omstandigheden en het belang van de kinderen en de ouders (art. 374, § 2, oud BW). Een specifieke wetsbepaling over intoxicatieclausules bestaat niet; het gaat om een modaliteit die de rechter aan het verblijf koppelt in het belang van het kind.

Minderjarigen hebben het recht om gehoord te worden (art. 1004/1 Ger.W.). Voor het onderhoudsgeld gelden de artikelen 203 en 203bis oud BW: ouders dragen bij naar evenredigheid van hun middelen en in verhouding tot hun aandeel in de samengevoegde middelen. De kosten omvatten gewone en buitengewone kosten; die laatste zijn uitgewerkt in het koninklijk besluit van 22 april 2019, waarnaar het vonnis verwijst.

De beslissing van de rechtbank

Gezag en inschrijving

Ter zitting drong de moeder niet langer aan op het exclusieve gezag. De rechtbank zag ondanks de verontrusting over het alcoholgebruik geen redenen om het gezag exclusief aan de moeder toe te kennen en behield het gezamenlijke ouderlijk gezag. De kinderen blijven ingeschreven bij de moeder, met het oog op stabiliteit.

Geen overnachtingen meer bij de vader

De rechtbank was duidelijk: “De rechtbank is bezorgd over de houding en het duidelijk alcoholgebruik van vader.” Uit het onderzoek bleek dat de vader zijn drankgebruik niet problematisch vond. Ondanks de eerdere inperking van de verblijfsregeling en gesprekken via een bemiddelaar gaf hij geen gehoor aan zijn naasten om effectief te stoppen met drinken en daarvoor professionele hulp te zoeken. Hij legde ook geen stukken voor van de hypnotherapie die hij zou volgen, van testen of van enige andere inspanning.

De rechtbank achtte het daarom “thans niet in het belang van de kinderen om overnachtingen bij vader te laten plaatsvinden”, temeer omdat het oudste kind zelf had aangegeven zich daar niet veilig te voelen. Tegelijk benadrukte ze: “De rechtbank twijfelt niet aan de goede intenties van vader”. Het is aan de vader om zich effectief te laten behandelen, zodat de vertrouwensband met de kinderen kan herstellen.

De nieuwe regeling: het jongste kind verblijft bij de vader op zaterdag in de pare weken, van 10 tot 19 uur. De contacten met het oudste kind verlopen in onderling overleg. De ouder bij wie de kinderen zullen verblijven, haalt ze op. Behoudens andere afspraken loopt deze regeling door tijdens de vakanties.

De intoxicatieclausule

Het vonnis koppelt het omgangsrecht aan een uitgewerkte intoxicatieclausule:

• De vader mag geen alcohol of drugs hebben gebruikt of gebruiken wanneer hij zijn omgangsrecht uitoefent.
• Bij twijfel of betwisting moet de vader onmiddellijk, op zijn kosten en al dan niet via de politie, met een test bewijzen dat hij niet geïntoxiceerd is (bijvoorbeeld een urineonderzoek, bloedproef of medisch attest).
• Is hij toch onder invloed, of slaagt hij niet in dat bewijs, dan vervalt zijn omgangsrecht voor dat weekend.
• Vraagt de moeder driemaal een test die negatief blijkt, dan kan de vader de kosten daarvan op de moeder verhalen.

Onderhoudsbijdrage en all-in forfait

De moeder werkt voltijds en verdient gemiddeld ongeveer 3.400 euro netto per maand, inclusief vakantiegeld en eindejaarspremie. De vader bracht slechts twee loonfiches en één stortingsbewijs voor. De rechtbank vond het “dan ook weinig ernstig dat hij van de rechtbank een objectieve berekening verwacht”. Hij werkte deeltijds (24 uur per week) voor gemiddeld 1.730 euro per maand. Gelet op zijn ruime ervaring raamde de rechtbank zijn verdienvermogen bij voltijdse tewerkstelling op ongeveer 2.800 euro per maand, inclusief vakantiegeld en dertiende maand. Zo kwam ze tot een ongeveer gelijk aandeel van beide ouders.

De kinderen kosten samen ongeveer 1.600 euro per maand. Na aftrek van het groeipakket van 353,19 euro blijft 1.247 euro over. Omdat de kinderen vooral bij de moeder verblijven, nam de rechtbank aan dat zij voor 95% in natura bijdraagt en de vader voor 5%. Rekening houdend met onder meer de noden van de kinderen, de mogelijkheden van beide ouders en de mogelijkheid tot gedeeltelijke fiscale recuperatie bepaalde de rechtbank de gewone onderhoudsbijdrage op 260 euro per maand en per kind.

Daarbovenop legde de rechtbank een forfait voor buitengewone kosten op. De vader leefde financiële afspraken niet na, “wat hij zelf niet ontkent ter zitting”, waardoor overleg over buitengewone kosten “quasi onmogelijk” werd. De rechtbank ging uit van een gemiddelde kost van 80 euro per maand, waarvan de vader 40 euro per maand en per kind draagt. De totale all-in bijdrage bedraagt zo 300 euro per maand en per kind, verschuldigd vanaf 23 januari 2024, betaalbaar voor de vijfde van elke maand en jaarlijks te indexeren (voor het eerst op 1 januari 2025, met als basisindex december 2023). Die bijdrage dekt alle kosten, behalve de buitengewone medische en paramedische kosten, die de ouders elk voor 50% dragen, omdat die niet te voorspellen zijn.

De kosten werden gedeeld; geen van de partijen moet een rechtsplegingsvergoeding betalen.

Analyse en betekenis voor de praktijk

Dit vonnis toont hoe een familierechtbank met alcoholproblematiek omgaat. Doorslaggevend was niet alleen dat de vader dronk, maar vooral zijn houding en het ontbreken van elk bewijs van behandeling. Ook de beleving van de kinderen woog zwaar, en in het bijzonder de verklaring van het oudste kind dat zich niet veilig voelde.

De rechtbank knipte het contact niet door. Ze verving de weekends door dagcontacten zonder overnachting en behield de intoxicatieclausule als vangnet. Die clausule legt de bewijslast bij de ouder met de alcoholproblematiek, maar bevat ook een rem tegen misbruik: wie driemaal een test vraagt die negatief blijkt, kan de kosten moeten dragen. De rechtbank spreekt de hoop uit dat de vader zich effectief laat behandelen, zodat de vertrouwensband met de kinderen kan herstellen. Bij nieuwe elementen kan de regeling later opnieuw aan de rechtbank worden voorgelegd.

Procedureel illustreert de zaak de blijvende saisine: de moeder kon de zaak na de echtscheiding door onderlinge toestemming bij conclusie opnieuw aanhangig maken, zonder nieuwe dagvaarding. Meer daarover leest u in onze analyse over de blijvende saisine van art. 1253ter/7 Ger.W..

Financieel valt op dat de rechtbank een all-in bijdrage toestaat omdat de vader zijn betalingsverplichtingen niet nakwam en dat ter zitting niet ontkende. De medische kosten bleven wel apart. Wie met achterstallen blijft zitten, kan een beroep doen op de Dienst voor alimentatievorderingen (DAVO) of op de ontvangstmachtiging van artikel 203ter oud BW; zie ook onze analyse over de gedwongen uitvoering van onderhoudsgeld.

Praktische tips

• Is er bezorgdheid over alcoholgebruik van de andere ouder? Leg concrete elementen voor, zoals verklaringen, onderzoeksverslagen of berichten, en vraag desnoods een sociaal onderzoek.
• Bent u zelf de ouder over wie het gaat? Toon met stukken aan dat u werkt aan het probleem: attesten van behandeling, negatieve testen, begeleiding. Zonder stukken overtuigt u de rechter moeilijk.
• Laat een intoxicatieclausule concreet formuleren: wie mag een test vragen, welke test, wie betaalt, en wat het gevolg is van een positieve test of een weigering.
• Nieuwe omstandigheden na een eerdere regeling? Laat nagaan of de zaak via de blijvende saisine opnieuw kan worden ingeleid.

Gerelateerde Zaken