Factuur niet tijdig geprotesteerd: ereloon boekhouder verschuldigd

Samenvatting van de Zaak
Een boekhoudkantoor vorderde betaling van vier facturen van een zelfstandige klant, die de dienstverlening en de prijs bekritiseerde. De ondernemingsrechtbank onderzocht of niet-geprotesteerde facturen verschuldigd zijn en hoe ver de rechter een eenzijdig begroot ereloon mag toetsen. Omdat de facturen nooit werden geprotesteerd, was de vordering gegrond op grond van art. 8.11 BW; het ereloon werd na marginale toetsing redelijk bevonden en de klant werd veroordeeld tot 2.917,45 euro met intresten en kosten.
Relevante Juridische Tools
Bereken zelf uw situatie met onze gratis tools:
Kernpunten
- 1Een factuur die een onderneming niet binnen een redelijke termijn betwist, levert tegen haar bewijs op, behoudens tegenbewijs (art. 8.11, § 4 BW).
- 2De rechtbank verklaarde de vordering gegrond omdat de klant geen enkel stuk voorlegde waaruit een protest bleek.
- 3Een protest moet een ondubbelzinnige en duidelijk gemotiveerde afwijzing van de factuur zijn.
- 4Het is in de eerste plaats de btw-plichtige zelf die zijn stukken tijdig en geordend aan zijn boekhouder moet bezorgen.
- 5Een ereloon waarvan de begroting aan de dienstverlener werd overgelaten, toetst de rechter enkel marginaal op kennelijke onredelijkheid.
- 6Deelbetalingen werden eerst op intresten, kosten en schadevergoeding toegerekend en pas daarna op de hoofdsom.
Juridische Analyse
De feiten
Een boekhoudkantoor, georganiseerd als naamloze vennootschap, was de vaste boekhouder van een zelfstandige. In het voorjaar van 2020 zette het kantoor de samenwerking stop. Het verwees daarvoor naar de slordige aanpak van de klant, die zijn stukken steeds laattijdig binnenbracht, waardoor ook de btw-aangifte te laat was. Het kantoor legde daarover e-mails voor: een herinnering van 19 december 2019 om de papieren tijdig binnen te brengen, een mail van de klant van 13 januari 2020 dat hij zijn papieren "morgen of overmorgen" zou brengen, en een antwoord van 14 april 2020 op een klacht van de klant dat hij geen btw-teruggave kreeg.
Het kantoor vorderde betaling van vier facturen uit 2020: een factuur van 2.292,95 euro, een factuur van 195,00 euro en twee facturen van telkens 18,15 euro, samen een hoofdsom van 2.524,25 euro. Volgens de raadsman van het kantoor sloeg de factuur van 195 euro op een verzekering die jaarlijks opzegbaar was maar niet werd opgezegd, en bleven ook de facturen voor rappelkosten verschuldigd. Na een aangetekende ingebrekestelling van 15 juli 2020 betaalde de klant op 28 juli 2020 2.292,95 euro en op 7 september 2020 nog 195,00 euro. De klant had op 29 juli 2020 wel een brief gestuurd, maar die brief werd in de procedure niet voorgelegd.
Het kantoor liet de klant op 8 september 2020 dagvaarden voor de ondernemingsrechtbank. Het vorderde 2.917,45 euro (hoofdsom, verwijlintresten van 140,77 euro en een schadebeding van 10 %, of 252,43 euro), met intresten en kosten, en vroeg dat de deelbetalingen eerst op intresten, kosten en schadevergoeding zouden worden aangerekend. De klant, die zichzelf verdedigde, vroeg de afwijzing van de vordering. Hij verweet het kantoor onvoldoende bijstand en vond dat het overdreven aanrekende.
De rechtsvraag
Moet een onderneming een factuur betalen die zij nooit heeft geprotesteerd, ook al vindt zij achteraf dat de dienstverlening ondermaats was en het ereloon te hoog? En hoe ver gaat de controle van de rechter op een ereloon waarvan de begroting aan de dienstverlener werd overgelaten?
Wat zegt de wet?
De factuur als bewijs tegen een onderneming
Het bewijsrecht staat sinds 1 november 2020 in boek 8 van het Burgerlijk Wetboek. Art. 8.11, § 4, eerste lid BW bepaalt: "Behoudens tegenbewijs, levert een door een onderneming aanvaarde of niet binnen een redelijke termijn betwiste factuur tegen deze onderneming bewijs op van de aangevoerde rechtshandeling." De wet noemt geen vaste termijn: wat redelijk is, beslist de rechter.
Wie een onderneming is, volgt uit art. I.1, eerste lid, 1° van het Wetboek van economisch recht. Daaronder valt onder meer "iedere natuurlijke persoon die zelfstandig een beroepsactiviteit uitoefent". Voor wie geen onderneming is, geldt een andere regel. Volgens art. 8.11, § 4, tweede lid BW kan het gebrek aan betwisting van een factuur door een persoon die geen onderneming is, "niet worden beschouwd als een aanvaarding van die factuur, behalve wanneer deze afwezigheid van betwisting een omstandig stilzwijgen uitmaakt."
Goede trouw en toerekening van betalingen
De rechtbank toetste de prijs aan het beginsel dat overeenkomsten te goeder trouw moeten worden uitgevoerd, toen art. 1134, derde lid oud BW. Voor de toerekening van de betalingen paste zij art. 1254 oud BW toe. Voor handelstransacties tussen ondernemingen legt de wet van 2 augustus 2002 betreffende de bestrijding van de betalingsachterstand bij handelstransacties een verwijlintrest op die van rechtswege en zonder ingebrekestelling loopt (art. 5 van die wet).
De beslissing van de rechtbank
Geen protest, dus verschuldigd
De rechtbank stelde vast: "De facturen zijn nooit geprotesteerd geworden." De klant legde geen enkel stuk voor waaruit het tegendeel zou blijken. Volgens de rechtbank bestaat "in hoofde van de ondernemer" een protestverplichting. Een protest is, met verwijzing naar de rechtsleer, de "ondubbelzinnig uitgedrukte en duidelijk gemotiveerde afwijzing" van de factuur of van een deel ervan. De termijn om te protesteren hangt af van de aard van de overeenkomst en van de complexiteit van het nazicht, en varieert volgens de aangehaalde rechtsleer "tussen 'onverwijld' en termijnen van 16 dagen". De conclusie was kort: "Er ligt geen protest voor zodat de vordering op grond van artikel 8.11 nieuw B.W. gegrond is."
De klant moet zijn papieren zelf in orde brengen
Het verwijt van onvoldoende bijstand overtuigde niet. Volgens de rechtbank is het "in de eerste plaats de btw-plichtige" die zijn papieren in orde moet brengen en ze in een geordend geheel aan zijn boekhouder moet bezorgen. De rechtbank besloot: "De stelling van verwerende partij is de wereld op zijn kop."
Het ereloon: een partijbeslissing met marginale toetsing
De begroting van de erelonen was in feite aan het boekhoudkantoor overgelaten. De rechtbank zag daarin een partijbeslissing: een partij krijgt via een overeenkomst de bevoegdheid om de inhoud van de rechten en plichten van de andere partij te bepalen. Zo'n beslissing kan achteraf getoetst worden aan de goede trouw, maar "Het betreft een marginale controle." De rechter gaat dus enkel na of de beslissing niet kennelijk onredelijk is. Hier oordeelde de rechtbank dat "er een redelijke prijs wordt gehanteerd".
Veroordeling
De rechtbank verklaarde de vordering gegrond en veroordeelde de klant tot betaling van 2.917,45 euro, te vermeerderen met verwijlintresten van 8 % op 2.524,25 euro van 21 augustus 2020 tot 8 september 2020, gerechtelijke intresten van 8 % op dat bedrag vanaf 9 september 2020 en gerechtelijke intresten op het schadebeding van 252,43 euro. De deelbetalingen van 28 juli 2020 en 7 september 2020 en eventuele latere betalingen worden eerst toegerekend op intresten, kosten en schadevergoeding en pas daarna op de hoofdsom. De klant moet ook de gedingskosten dragen: 221,84 euro aan kosten aan de zijde van het kantoor en een rechtsplegingsvergoeding van 780 euro. Daarnaast werd hij veroordeeld tot betaling van het rolrecht van 165,00 euro. Het vonnis is uitvoerbaar bij voorraad.
Analyse en betekenis voor de praktijk
Het vonnis past art. 8.11 BW toe, dat nog geen zes weken eerder in werking was getreden. Het toont hoe zwaar het stilzwijgen van een onderneming weegt. Wie als zelfstandige of vennootschap een factuur ontvangt en niet tijdig en gemotiveerd reageert, levert zelf het bewijs tegen zich. Het gaat wel om een weerlegbaar vermoeden: de wet laat tegenbewijs toe. Maar wie achteraf kritiek uit op de kwaliteit van het werk of op de prijs, zonder enig stuk dat een tijdig protest aantoont, maakt weinig kans. Opvallend is dat de klant blijkbaar wel een brief had gestuurd na de ingebrekestelling, maar die niet voorlegde. Een protest dat niet bewezen wordt, kan de rechter niet in aanmerking nemen.
Het vonnis is ook leerrijk voor de relatie tussen een zelfstandige en zijn boekhouder. De rechtbank legt de primaire verantwoordelijkheid voor het tijdig aanleveren van de stukken bij de btw-plichtige zelf. Een boekhouder die schriftelijk heeft gewaarschuwd en die waarschuwingen kan voorleggen, staat sterk.
Ten slotte de prijs. Als er geen vast tarief is afgesproken en de dienstverlener zijn ereloon zelf begroot, toetst de rechter enkel marginaal. Hij vervangt de prijs niet door wat hij zelf billijk vindt, maar grijpt alleen in als de begroting kennelijk onredelijk is. Over de matiging van een schadebeding bij een onbetaalde factuur tussen ondernemingen, zie de analyse over een onbetaalde B2B-factuur en het schadebeding. Voor een particulier ligt het bewijs anders: zie de analyse over een factuur aan een particulier die op zich geen bewijs oplevert.
Wat is sindsdien gewijzigd?
Het vonnis dateert van vóór de inwerkingtreding van boek 5 BW (verbintenissen) op 1 januari 2023. De artikelen 1134 en 1254 oud BW zijn sindsdien opgeheven. De goede trouw bij de uitvoering van een contract staat vandaag in art. 5.73 BW, dat ook uitdrukkelijk bepaalt dat niemand misbruik mag maken van de rechten die hij aan het contract ontleent. De regel dat een betaling op kapitaal en interest die de hele schuld niet delgt, eerst op de interest wordt toegerekend, staat vandaag in art. 5.210 BW. Art. 8.11 BW, waarop de rechtbank de veroordeling steunde, is nog steeds van kracht.
Praktische tips
- Bent u ondernemer en gaat u niet akkoord met een factuur? Protesteer snel, schriftelijk en gemotiveerd, en bewaar het bewijs van verzending.
- Leg in een procedure altijd uw protestbrief of -mail voor. Zonder bewijs van een protest zal de rechter er doorgaans van uitgaan dat er geen protest was.
- Gedeeltelijk akkoord? Betwist dan precies het deel waarmee u niet akkoord gaat en zeg waarom.
- Spreek met uw boekhouder vooraf een tarief of een maximum af. Laat u de begroting aan de boekhouder over, dan toetst de rechter het ereloon enkel marginaal op kennelijke onredelijkheid.
- Bezorg uw boekhouder uw stukken tijdig en geordend. Een laattijdige btw-aangifte door eigen nalatigheid kunt u moeilijk op uw boekhouder afwentelen.
- Een schadebeding dat kennelijk onredelijk is, kan de rechter matigen (art. 5.88, § 2 BW). In deze zaak werd het gevorderde schadebeding van 10 % toegekend.
Toegepaste Wetsartikelen
Art. 8.11, § 4
Burgerlijk Wetboek
Een door een onderneming aanvaarde of niet binnen een redelijke termijn betwiste factuur levert tegen die onderneming bewijs op, behoudens tegenbewijs; voor een persoon die geen onderneming is, geldt het gebrek aan betwisting niet als aanvaarding, behalve bij omstandig stilzwijgen.
Art. I.1, eerste lid, 1°
Wetboek van economisch recht
Definitie van onderneming, waaronder iedere natuurlijke persoon die zelfstandig een beroepsactiviteit uitoefent en iedere rechtspersoon.
Art. 1134, derde lid (oud)
Oud Burgerlijk Wetboek
Overeenkomsten moeten te goeder trouw worden uitgevoerd (zoals geciteerd in het vonnis); opgeheven sinds 1 januari 2023 en vervangen door art. 5.73 BW.
Art. 5.73
Burgerlijk Wetboek
Een contract moet te goeder trouw uitgevoerd worden; niemand mag misbruik maken van de rechten die hij aan het contract ontleent.
Art. 1254 (oud)
Oud Burgerlijk Wetboek
Toerekening van betalingen op interest vóór kapitaal (zoals toegepast in het vonnis); opgeheven sinds 1 januari 2023, vandaag art. 5.210 BW.
Art. 5.210
Burgerlijk Wetboek
De schuldenaar kan een betaling zonder toestemming van de schuldeiser niet eerder op het kapitaal dan op de interest toerekenen; een betaling op kapitaal en interest waarmee de gehele schuld niet is gekweten, wordt in de eerste plaats op de interest toegerekend.
Art. 5
Wet van 2 augustus 2002 betreffende de bestrijding van de betalingsachterstand bij handelstransacties
Bij laattijdige betaling van een handelstransactie loopt van rechtswege en zonder ingebrekestelling een intrest, tenzij de schuldenaar bewijst dat hij niet verantwoordelijk is voor de vertraging.
Art. 5.88, § 2
Burgerlijk Wetboek
De rechter matigt, ambtshalve of op verzoek van de schuldenaar, een schadebeding dat kennelijk onredelijk is.
Meer over Ondernemingsrecht
Ontdek al onze diensten, juridische tools en artikelen over ondernemingsrecht.
Bekijk expertisepagina OndernemingsrechtVeelgestelde vragen over deze zaak
Meer over Handelsrecht
Vergelijkbare situatie? Spreek een advocaat
Kies een eerste consultatie op kantoor (€ 90,75 incl. 21 % btw) of via videocall (€ 60,50 incl. btw).
Liever eerst bellen? 050 67 32 06
Gerelateerde Zaken
Alle rechtspraakFactuur aan particulier bewijst geen huur, e-mail wel
Rechtbank van eerste aanleg LIMBURG, Afdeling Hasselt, sectie burgerlijk
3 okt 2024
Onbetaalde B2B-factuur: Ondernemingsrechtbank past standaardmatiging van 10% toe op schadebeding
Ondernemingsrechtbank Gent, afdeling BRUGGE
22 sep 2026
Verblijfsregeling niet nageleefd: dwangsom in kort geding
Rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent, sectie familierechtbank
15 mei 2026