Aangehouden worden: de procedure uitgelegd

Wanneer u of een naaste plotseling wordt geconfronteerd met een aanhouding door de politie, breekt er een onzekere en stressvolle periode aan. In de Belgische rechtsstaat is de vrijheid van het individu een fundamenteel recht, maar in het kader van een strafrechtelijk onderzoek kan de overheid beslissen om u tijdelijk van deze vrijheid te beroven. Dit proces is strikt gereguleerd door de wet, met name de Voorlopige Hechteniswet. Het begrijpen van de procedure is essentieel om uw rechten te vrijwaren en de juiste beslissingen te nemen in de eerste uren van de detentie.

Bij LawBase begeleiden onze strafrechtadvocaten dagelijks cliënten die betrokken zijn bij gerechtelijke onderzoeken. Of het nu gaat om een verhoor na een heterdaad of een geplande arrestatie na een langdurig onderzoek, de juridische bijstand vanaf het eerste moment is cruciaal voor de verdere afloop van de zaak. In dit artikel leggen we stap voor stap uit wat u kunt verwachten en hoe u zich het beste kunt opstellen.

Praktische Tips

Als u wordt aangehouden, is uw gedrag in de eerste uren bepalend. Hier zijn de belangrijkste praktische adviezen:

• Beroep u op uw zwijgrecht: U bent nooit verplicht om uzelf te beschuldigen. Hoewel u verplicht bent uw identiteit bekend te maken, hoeft u inhoudelijk niet te reageren op vragen zonder dat u uw advocaat heeft gesproken.
• Vraag onmiddellijk om een advocaat (Salduz-bijstand): Sinds de Salduz-wetgeving heeft u recht op een vertrouwelijk overleg met een advocaat voorafgaand aan het eerste verhoor, en mag de advocaat aanwezig zijn tijdens het verhoor zelf.
• Blijf kalm en beleefd: Verzet tegen de politie kan leiden tot extra tenlasteleggingen zoals weerspannigheid, wat uw situatie alleen maar bemoeilijkt.
• Lees uw verklaring grondig na: Aan het einde van een verhoor wordt een proces-verbaal opgesteld. Teken niets waar u het niet mee eens bent of wat onjuist is geformuleerd. U heeft het recht om correcties te laten aanbrengen.
• Licht uw naasten in: U heeft het recht om één vertrouwenspersoon op de hoogte te laten stellen van uw aanhouding, tenzij de onderzoeksrechter oordeelt dat dit het onderzoek in gevaar brengt.

Wettelijk Kader

De basis van de procedure ligt in de Wet van 20 juli 1990 betreffende de voorlopige hechtenis. Deze wet bepaalt dat niemand van zijn vrijheid mag worden beroofd, behalve in de gevallen die de wet voorziet en volgens de vormen die zij voorschrijft.

In België kent men twee hoofdvormen van vrijheidsberoving in de beginfase:

• De bestuurlijke aanhouding: Deze duurt maximaal 12 uur en wordt ingezet voor de handhaving van de openbare orde (bijvoorbeeld bij dronkenschap of verstoring van de rust).
• De gerechtelijke aanhouding: Deze vindt plaats wanneer er ernstige aanwijzingen van schuld zijn aan een misdrijf. De politie mag u in principe maximaal 48 uur vasthouden voordat u voor een onderzoeksrechter moet verschijnen.

De onderzoeksrechter is de enige die kan beslissen om de aanhouding te verlengen door middel van een bevel tot aanhouding. Dit kan alleen voor feiten waarvoor een gevangenisstraf van één jaar of meer kan worden opgelegd en indien er een dwingende noodzaak is voor de openbare veiligheid (gevaar voor vlucht, recidive, vernietiging van bewijs of collusie).

Procedure en Stappen

De weg van de straat naar de gevangenis (of vrijlating) volgt een strikt chronologisch parcours:

Stap 1: De eigenlijke arrestatie
De politie houdt u staande. U wordt gefouilleerd en uw persoonlijke bezittingen worden tijdelijk in beslag genomen. U wordt overgebracht naar het politiekantoor.

Stap 2: De kennisgeving van rechten
De politie moet u onmiddellijk informeren over uw rechten, waaronder het recht op medische bijstand en het recht op een advocaat (Salduz-rechten). Maak hier direct gebruik van.

Stap 3: Het politieverhoor
U wordt verhoord over de feiten. Uw advocaat mag hierbij aanwezig zijn om erop toe te zien dat er geen ongeoorloofde druk wordt uitgeoefend en dat uw rechten worden gerespecteerd.

Stap 4: De voorgeleiding bij de onderzoeksrechter
Binnen de 48 uur na uw arrestatie moet u voor de onderzoeksrechter verschijnen. Dit is een cruciaal moment. De onderzoeksrechter beslist of u naar huis mag (al dan niet onder voorwaarden) of dat er een bevel tot aanhouding wordt afgeleverd.

Stap 5: De Raadkamer
Indien de onderzoeksrechter u aanhoudt, verschijnt u binnen de 5 dagen voor de Raadkamer. De Raadkamer controleert of de aanhouding wettelijk correct is en of de voorlopige hechtenis noodzakelijk blijft. Daarna gebeurt deze controle maandelijks.

LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen om u in elke fase bij te staan: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Onze advocaten zijn 24/7 bereikbaar voor dringende bijstand bij verhoor.

Kosten en Vergoedingen

De kosten voor juridische bijstand bij een aanhouding vallen uiteen in verschillende categorieën:

• Advocaatkosten: Bij LawBase hanteren we transparante tarieven. Een eerste videocall om de situatie in te schatten is gratis. Voor een fysieke consultatie van 30 minuten rekenen wij €50. Voor de effectieve bijstand bij verhoor en de procedure voor de Raadkamer werken we met uurtarieven of vaste pakketten, afhankelijk van de complexiteit van het dossier.
• Gerechtskosten: Indien u wordt veroordeeld, kunnen de kosten van het onderzoek (experts, DNA-onderzoek, etc.) op u worden verhaald.
• Schadevergoeding bij onterechte hechtenis: Indien u achteraf buiten vervolging wordt gesteld of wordt vrijgesproken, en u heeft meer dan 8 dagen in voorlopige hechtenis doorgebracht, kunt u onder strikte voorwaarden een vergoeding vragen aan de Staat voor 'abnormale voorlopige hechtenis'.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die cliënten ons stellen tijdens een aanhouding.