Aangehouden worden: de procedure uitgelegd

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Wet van 20 juli 1990 betreffende de voorlopige hechtenis(art. 1 en 2)

  Vatting op heterdaad en de vrijheidsbeneming buiten heterdaad, met de termijn van 48 uur

• •
  Wet van 20 juli 1990 betreffende de voorlopige hechtenis(art. 2bis)

  Recht op bijstand van een advocaat vóór en tijdens het verhoor

• •
  Wet van 20 juli 1990 betreffende de voorlopige hechtenis(art. 16)

  Bevel tot aanhouding door de onderzoeksrechter en de voorwaarden ervan

• •
  Wet van 20 juli 1990 betreffende de voorlopige hechtenis(art. 21 en 22)

  Handhaving van de hechtenis door de raadkamer en de periodieke controle

• •
  Wetboek van Strafvordering(art. 47bis Sv.)

  Rechten bij het verhoor, waaronder de mededeling van de rechten en het zwijgrecht

Uw telefoon gaat midden in de nacht, of u staat zelf plots op een politiekantoor: een aanhouding komt bijna altijd onverwacht en zet uw hele wereld op zijn kop. U weet niet hoe lang het gaat duren, wat u wel en niet mag zeggen, of uw partner, kind of collega straks weer thuis is. Elk uur telt, en net in die eerste uren worden beslissingen genomen die de rest van het dossier bepalen. De onzekerheid en de druk maken het bijna onmogelijk om helder na te denken.

U hoeft dit niet alleen te doen. Een advocaat strafrecht kan vanaf het allereerste verhoor naast u staan, toezien op uw rechten, ongeoorloofde druk afblokken en de verdediging voorbereiden voor het cruciale moment bij de onderzoeksrechter, het verschil tussen naar huis mogen of een aanhoudingsbevel.

Wat doet u in de eerste uren?

Als u wordt aangehouden, is uw houding in de eerste uren bepalend. De belangrijkste adviezen:

• Beroep u op uw zwijgrecht: U bent nooit verplicht om uzelf te beschuldigen. U moet uw identiteit bekendmaken, maar u hoeft inhoudelijk niet te reageren op vragen zolang u uw advocaat niet heeft gesproken.
• Vraag onmiddellijk om een advocaat (Salduz-bijstand): U heeft recht op een vertrouwelijk overleg met een advocaat vóór het eerste verhoor, en uw advocaat mag aanwezig zijn tijdens het verhoor zelf.
• Blijf kalm en beleefd: Verzet tegen de politie kan leiden tot extra tenlasteleggingen zoals weerspannigheid, wat uw situatie alleen maar bemoeilijkt.
• Lees uw verklaring grondig na: Aan het einde van een verhoor wordt een proces-verbaal opgesteld. Teken niets waar u het niet mee eens bent of wat onjuist is geformuleerd, u heeft het recht om correcties te laten aanbrengen.
• Licht uw naasten in: U heeft het recht om één vertrouwenspersoon te laten inlichten over uw aanhouding, tenzij de onderzoeksrechter oordeelt dat dit het onderzoek in gevaar brengt.

De wettelijke basis: de Wet voorlopige hechtenis

De basis van de procedure ligt in de Wet van 20 juli 1990 betreffende de voorlopige hechtenis. Deze pagina beschrijft de regels zoals ze gelden sinds 1 september 2026, toen het nieuwe Strafwetboek en de aangepaste Wet voorlopige hechtenis in werking traden. Deze wet bepaalt dat niemand van zijn vrijheid mag worden beroofd, behalve in de gevallen die de wet voorziet en volgens de vormen die zij voorschrijft.

In België kent men twee hoofdvormen van vrijheidsberoving in de beginfase:

• De bestuurlijke aanhouding: Deze duurt maximaal 12 uur (art. 31 Wet op het politieambt) en wordt ingezet voor de handhaving van de openbare orde (bijvoorbeeld bij dronkenschap of verstoring van de rust).
• De gerechtelijke aanhouding: Deze vindt plaats wanneer er ernstige aanwijzingen van schuld zijn aan een misdrijf. De politie mag u in principe maximaal 48 uur vasthouden voordat u voor een onderzoeksrechter moet verschijnen.

De onderzoeksrechter is de enige die kan beslissen om de aanhouding te verlengen door middel van een bevel tot aanhouding. Dit kan alleen wanneer het feit een straf van niveau 2 of zwaarder tot gevolg kan hebben (art. 16, § 1 Wet voorlopige hechtenis) én er volstrekte noodzakelijkheid voor de openbare veiligheid bestaat. Die noodzakelijkheid geldt altijd; de gronden vluchtgevaar, recidive, collusie en bewijsverduistering komen daar in bepaalde gevallen bovenop.

De procedure stap voor stap

De weg van de straat naar de gevangenis (of vrijlating) volgt een strikt chronologisch parcours:

Stap 1: De eigenlijke arrestatie

De politie houdt u staande. U wordt gefouilleerd en uw persoonlijke bezittingen worden tijdelijk in beslag genomen. U wordt overgebracht naar het politiekantoor.

Stap 2: De kennisgeving van rechten

De politie moet u onmiddellijk informeren over uw rechten, waaronder het recht op medische bijstand en het recht op een advocaat (Salduz-rechten). Maak hier direct gebruik van.

Stap 3: Het politieverhoor

U wordt verhoord over de feiten. Uw advocaat mag hierbij aanwezig zijn om erop toe te zien dat er geen ongeoorloofde druk wordt uitgeoefend en dat uw rechten worden gerespecteerd.

Stap 4: De voorgeleiding bij de onderzoeksrechter

Binnen de 48 uur na uw arrestatie moet u voor de onderzoeksrechter verschijnen. Dit is een cruciaal moment. De onderzoeksrechter beslist of u naar huis mag (al dan niet onder voorwaarden) of dat er een bevel tot aanhouding wordt afgeleverd.

Stap 5: De Raadkamer

Indien de onderzoeksrechter u aanhoudt, verschijnt u binnen de 5 dagen voor de Raadkamer. De Raadkamer controleert of de aanhouding wettelijk correct is en of de voorlopige hechtenis noodzakelijk blijft. Daarna gebeurt deze controle maandelijks. Vanaf de vierde beslissing wordt de hechtenis nog om de twee maanden getoetst (art. 22 Wet voorlopige hechtenis). Zij verloopt dus niet onbeperkt maandelijks.

Met kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Leuven en Tongeren.

Welke kosten komen erbij kijken?

De kosten voor juridische bijstand bij een aanhouding vallen uiteen in verschillende categorieën:

• Ereloon van uw advocaat: een eerste videocall van 30 minuten kost € 60,50 incl. btw, een kantoorafspraak van 60 minuten € 90,75 incl. btw. Wat de verdere bijstand kost, spreken we vooraf met u af.
• Pro deo: hebt u een beperkt inkomen, dan kunt u recht hebben op kosteloze juridische tweedelijnsbijstand. LawBase aanvaardt pro-deoaanstellingen in strafzaken. Meer daarover leest u op onze pagina over een pro-deoadvocaat in strafzaken.
• Gerechtskosten: Indien u wordt veroordeeld, kunnen de kosten van het onderzoek (experts, DNA-onderzoek, etc.) op u worden verhaald.
• Schadevergoeding bij onterechte hechtenis: Indien u achteraf buiten vervolging wordt gesteld of wordt vrijgesproken, en u heeft meer dan 8 dagen in voorlopige hechtenis doorgebracht, kunt u onder strikte voorwaarden een vergoeding vragen aan de Staat voor 'onwerkzame voorlopige hechtenis' (art. 28 van de wet van 13 maart 1973 betreffende de vergoeding voor onwerkzame voorlopige hechtenis).

Voorbeelden uit de praktijk (illustratief)

De volgende situaties zijn illustratief en gebaseerd op courante dossiers, geen garantie voor de uitkomst van uw zaak.

Onze aanpak in 5 stappen

1. Intake (videocall): We luisteren naar uw situatie, schatten de dringendheid in en leggen uit wat u nu concreet moet doen, vertrouwelijk en vrijblijvend.
2. Strategie: We bepalen samen uw verdedigingslijn: zwijgrecht, verklaring, en de aanpak richting onderzoeksrechter.
3. Bijstand bij verhoor: Uw advocaat staat u bij tijdens het Salduz-overleg en het verhoor zelf, en waakt over uw rechten.
4. Procedure: We voeren voor u het woord bij de voorgeleiding en de Raadkamer, en bestrijden een onnodige of onwettige hechtenis.
5. Nazorg: We begeleiden u in het verdere onderzoek en adviseren over eventuele vervolgstappen, waaronder een mogelijke schadevergoeding bij onterechte hechtenis.

Een aanhouding laat weinig tijd om te twijfelen. De juiste bijstand in de eerste uren, bij het verhoor, de voorgeleiding en de Raadkamer, is vaak doorslaggevend voor de afloop van uw dossier. Onze advocaten strafrecht begeleiden dagelijks cliënten door precies deze procedure. Voor dringende bijstand neemt u het best onmiddellijk contact op.

Ontdek onze volledige werking en alle domeinen binnen strafrecht, of plan meteen een Videocall in.