Vriendenerfenis in Vlaanderen: Verlaagd Tarief Uitgelegd

4.9/5 Google

353+ reviews

4.000+ dossiers beoordeeld

De vriendenerfenis in Vlaanderen: een belastingvermindering tot 15.000 euro per nalatenschap. Sinds 2026 enkel nog voor testamenten van vóór 1 januari 2026.

Inleiding

De Vlaamse wetgever heeft de laatste jaren verschillende initiatieven genomen om het erfrecht te moderniseren en beter af te stemmen op de hedendaagse samenleving. Eén van die belangrijke hervormingen is de introductie van de zogenaamde 'vriendenerfenis'. Deze maatregel maakte het mogelijk om een deel van uw nalatenschap na te laten aan vrienden of verre familie met een aanzienlijk lagere erfbelasting. Let op: sinds het decreet van 19 december 2025 vereist artikel 2.7.5.0.6, derde lid VCF dat het testament vóór 1 januari 2026 gedagtekend is, zodat de regeling niet meer openstaat voor nieuwe testamenten. Dit is een welkome verandering voor velen die hun vermogen willen verdelen op een manier die verder reikt dan de traditionele erfgenamen. Bij LawBase, met kantoren in onder meer Brugge en Gent, merken we dat hier veel vragen over zijn. Hoe werkt dit precies? Wie komt in aanmerking? En wat zijn de juridische implicaties? In dit artikel duiken we dieper in de vriendenerfenis in Vlaanderen en leggen we het verlaagd tarief uit.

Wat is de vriendenerfenis?

De term 'vriendenerfenis' verwijst naar een specifieke regeling binnen de Vlaamse erfbelasting die het mogelijk maakt om een bedrag tot 15.000 euro na te laten aan één of meerdere niet-familiale erfgenamen tegen de voordelige tarieven die normaal gelden voor erfgenamen in de rechte lijn of tussen partners. Zonder deze regeling zouden deze erfgenamen, vaak aangeduid als 'anderen', erfbelasting moeten betalen tegen de hoge tarieven die kunnen oplopen tot 55%. Dit verlaagd tarief is een belangrijke tegemoetkoming en een erkenning van de diversiteit aan relaties die mensen in hun leven opbouwen. Het is een manier om bijvoorbeeld een goede vriend, een buurvrouw die altijd voor u klaarstond, of een ver familielid dat u dierbaar is, financieel te ondersteunen zonder dat een groot deel van de erfenis naar de fiscus vloeit. De vriendenerfenis is dus een instrument om uw nalatenschap meer in lijn te brengen met uw persoonlijke wensen en relaties, voorbij de strikte familiale banden. Het correct toepassen van deze regeling vereist echter specifieke aandacht en een goed opgesteld testament, waarbij juridisch advies van een advocaat onontbeerlijk is.

Juridisch kader in België

Relevante wetgeving

De vriendenerfenis is in het Vlaamse Gewest ingevoerd door artikel 4 van het decreet van 19 maart 2021, dat een nieuw artikel 2.7.5.0.6 in de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF) invoegde. De regeling trad in werking op 1 juli 2021. De artikelen 2.7.4.2.2 en 2.7.4.2.3 VCF, die soms verkeerdelijk worden aangehaald, betreffen de familiale ondernemingen en vennootschappen en hebben niets met de vriendenerfenis te maken.

Technisch gaat het niet om een verschuiving naar de tarieven van tabel I (3/9/27%), maar om een belastingvermindering. Artikel 2.7.5.0.6, eerste lid VCF berekent die vermindering volgens de formule X = a × (b − c), waarbij:

• a = de som van de nettoverkrijgingen van de aangewezen personen, tot een totaal maximumbedrag van 15.000 euro;
• b = het laagste tarief van tabel II van artikel 2.7.4.1.1 VCF (het tarief tussen alle andere personen);
• c = het laagste tarief van tabel I van datzelfde artikel (het tarief in rechte lijn).

Het praktische resultaat is dat die eerste 15.000 euro effectief wordt belast alsof het laagste tarief in rechte lijn geldt. Zonder de regeling betalen 'andere personen' vanaf de eerste euro 25% erfbelasting, oplopend tot 55%. De vermindering wordt pas toegepast na alle andere vrijstellingen en verminderingen, en levert nooit grond voor teruggave op.

Let op het plafond: de 15.000 euro is een totaalplafond per nalatenschap voor alle aangewezen personen samen, en dus geen bedrag per begunstigde. Zijn er meerdere aangewezen personen, dan wordt de vermindering onder hen verdeeld naar verhouding van hun persoonlijke nettoverkrijging, tenzij de erflater een andere verdeling heeft bepaald.

Belangrijke beperking: sinds het decreet van 19 december 2025 vereist artikel 2.7.5.0.6, derde lid VCF dat de begunstigden zijn aangewezen in een niet-herroepen testament dat vóór 1 januari 2026 gedagtekend is. De vriendenerfenis staat dus niet meer open voor nieuwe testamenten. Wie vandaag een testament opmaakt, kan er geen beroep meer op doen; enkel wie al vóór 1 januari 2026 over een testament beschikte, behoudt het voordeel. Zonder testament geldt hoe dan ook de wettelijke erfopvolging en is er geen sprake van een vriendenerfenis.

Wat geldt sinds 1 januari 2026? Artikel 2.7.4.2.5 VCF voorziet in een verlaagd tarief van 3% op het gedeelte van de nettoverkrijging tot en met 50.000 euro en 9% op het gedeelte boven 50.000 euro tot 100.000 euro, toegepast op een nettoverkrijging van maximaal 100.000 euro per nalatenschap. Dat tarief geldt enkel wanneer de erflater bij het openvallen van de nalatenschap geen partner en geen bloedverwanten in de rechte nederdalende lijn (of daarmee gelijkgestelde personen) nalaat, en de begunstigden ondubbelzinnig heeft aangewezen in een niet-herroepen testament. Cumulatie is uitgesloten: artikel 2.7.5.0.6 VCF bepaalt uitdrukkelijk dat de vermindering niet wordt toegepast wanneer voor dezelfde nalatenschap het verlaagde tarief van artikel 2.7.4.2.5, § 1, eerste lid VCF wordt toegepast. Onze advocaten in Antwerpen (Mortsel) en Sint-Niklaas kunnen u hier gedetailleerd over adviseren en helpen bij het opstellen van een rechtsgeldig testament.

Recente rechtspraak

Aangezien de vriendenerfenis een relatief recente wetgevende hervorming is, is er nog geen uitgebreide rechtspraak over de interpretatie en toepassing ervan. De wettekst is vrij duidelijk over de voorwaarden: een testament is vereist en het toepassingsgebied is beperkt tot een totaalbedrag van 15.000 euro per nalatenschap. Eventuele toekomstige rechtspraak zal wellicht voornamelijk betrekking hebben op de geldigheid van testamenten waarin de vriendenerfenis wordt opgenomen, of op de vraag of aan alle formele vereisten is voldaan. Het is altijd raadzaam om bij het opstellen van een testament, zeker als het afwijkt van de standaard wettelijke erfopvolging, juridisch advies in te winnen. Een advocaat kan ervoor zorgen dat uw testament juridisch waterdicht is en dat uw wensen correct worden uitgevoerd, om zo een mogelijke rechtszaak in de toekomst te voorkomen. Dit is des te belangrijker gezien de hoge bedragen die vaak gemoeid zijn met een nalatenschap en de potentiële aansprakelijkheid die daaruit kan voortvloeien.

Praktische gevolgen

De praktische gevolgen van de vriendenerfenis zijn aanzienlijk voor zowel de erflater als de begunstigde. Voor de erflater biedt het de mogelijkheid om een deel van zijn of haar vermogen gericht na te laten aan personen die buiten de traditionele erfopvolging vallen, zonder dat deze begunstigden geconfronteerd worden met exorbitant hoge erfbelastingen. Dit draagt bij aan een gevoel van rechtvaardigheid en erkenning van niet-familiale relaties. Het vergt wel een actieve stap: het opstellen van een testament. Zonder een testament is de vriendenerfenisregeling niet van toepassing. Voor de begunstigde betekent het dat hij of zij een bedrag van maximaal 15.000 euro kan ontvangen tegen een aanzienlijk lager tarief aan erfbelasting dan voorheen. Dit verlaagt de financiële drempel om een erfenis te aanvaarden en kan een welkome financiële steun betekenen. Het is echter belangrijk om te onthouden dat het hier gaat om een totaal maximumbedrag van 15.000 euro per nalatenschap, voor alle aangewezen personen samen. Wordt er meer nagelaten dan 15.000 euro aan een 'vriend', dan zal het deel boven de 15.000 euro belast worden tegen de hogere tarieven voor 'anderen'. Het is ook mogelijk om het bedrag van 15.000 euro te verdelen over meerdere vrienden, bijvoorbeeld 5.000 euro voor drie verschillende personen. Deze flexibiliteit maakt de regeling extra interessant. Een advocaat van LawBase in Leuven of Tongeren kan u helpen met de precieze berekeningen en de opmaak van een testament dat aan al uw wensen voldoet.

Wat kunt u doen?

De vriendenerfenis staat niet meer open voor nieuwe testamenten: artikel 2.7.5.0.6, derde lid VCF vereist een testament dat vóór 1 januari 2026 gedagtekend is. Beschikt u al over zo'n testament, dan blijven de onderstaande aandachtspunten gelden. Maakt u vandaag een nieuw testament op, laat dan onderzoeken of het verlaagde tarief van artikel 2.7.4.2.5 VCF voor u kan spelen.

Concrete stappen:

1. Testament nakijken: Dit is de absolute voorwaarde, en het testament moet vóór 1 januari 2026 gedagtekend zijn. U moet in een rechtsgeldig testament expliciet aangeven wie u wilt begunstigen met de vriendenerfenis en welk bedrag (binnen het totaalplafond van 15.000 euro per nalatenschap voor alle begunstigden samen) u hen wilt nalaten. Zorg ervoor dat het testament aan alle wettelijke vereisten voldoet om betwistingen achteraf te voorkomen.
2. Identificeer uw begunstigden: Denk goed na over wie u wilt begunstigen. Het kunnen vrienden zijn, maar ook verre familieleden met wie u een nauwe band heeft. De wet stelt geen specifieke eisen aan de aard van de relatie, zolang ze maar niet binnen de categorieën van rechte lijn of partner vallen.
3. Overweeg het bedrag: Bepaal welk bedrag u aan elke begunstigde wilt nalaten, binnen het totale maximum van 15.000 euro per nalatenschap voor alle begunstigden samen. U kunt het totale bedrag van 15.000 euro ook verdelen over meerdere personen.
4. Laat u adviseren: De complexiteit van erfrecht en de specifieke vereisten voor een geldig testament maken het inschakelen van een expert onontbeerlijk. Een advocaat gespecialiseerd in erfrecht kan u uitgebreid juridisch advies geven, uw specifieke situatie analyseren en ervoor zorgen dat uw testament juridisch waterdicht is. Dit voorkomt potentiële problemen en discussies achteraf, en zorgt ervoor dat uw laatste wil correct wordt uitgevoerd.

Hulp nodig? LawBase staat klaar

Het opstellen van een testament en het navigeren door de complexiteit van het erfrecht kan een ingewikkeld proces zijn. Zeker wanneer u gebruik wilt maken van specifieke regelingen zoals de vriendenerfenis, is deskundig juridisch advies van cruciaal belang. Bij LawBase beschikken we over een team van ervaren advocaten die gespecialiseerd zijn in erfrecht. Of u nu in Brugge, Gent, Antwerpen (Mortsel), Sint-Niklaas, Tongeren of Leuven woont, onze kantoren staan voor u klaar om u te begeleiden bij al uw vragen over nalatenschappen, testamenten en erfbelasting.

Wij kunnen u helpen met het correct opstellen van een testament dat rekening houdt met de vriendenerfenis, het berekenen van de erfbelasting en het adviseren over de beste manier om uw nalatenschap te regelen. Voorkom toekomstige problemen en zorg ervoor dat uw laatste wil wordt gerespecteerd door tijdig professionele juridische hulp in te schakelen. Neem contact op met LawBase voor een kennismaking of een consultatie. Wij zijn er om u te ondersteunen en te adviseren in deze belangrijke materie.

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Erfwet 2018
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 731-892)
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 893-1100)

Gerelateerde Artikelen