Alimentatie na pensionering: telt uw groepsverzekering mee?

4.9/5 Google

531+ reviews

4.000+ dossiers beoordeeld

Gaat u met pensioen en betaalt u een onderhoudsuitkering aan uw ex-partner? Het Hof van Cassatie oordeelde op 12 maart 2026 dat ook het uitgekeerde kapitaal uit een groepsverzekering als inkomen meetelt.

Inleiding

U betaalt al jaren een onderhoudsuitkering aan uw ex-partner. Dan gaat u met pensioen. Uw loon valt weg, uw pensioen is lager, en u denkt: nu moet die alimentatie toch omlaag? Maar bij uw pensionering kreeg u ook in één keer een flink kapitaal uit uw groepsverzekering uitgekeerd. Telt dat bedrag mee wanneer de rechter beoordeelt of de uitkering nog klopt? Of tellen alleen de intresten die dat kapitaal opbrengt?

Het Hof van Cassatie gaf op 12 maart 2026 een duidelijk antwoord. De rechter moet niet alleen rekening houden met wat het pensioenkapitaal opbrengt, maar ook met dat kapitaal zelf. Pensioenuitkeringen zijn volgens het Hof "de vrucht van de beroepsloopbaan" en vervangen het beroepsinkomen na de pensionering. Ze tellen dus als inkomsten.

In dit artikel leest u wat er in deze zaak gebeurde, welke wettelijke regels gelden voor de onderhoudsuitkering na echtscheiding, hoe het Hof redeneerde en wat dit concreet betekent als u betaalt of ontvangt en de pensioenleeftijd in zicht komt. Het arrest is gepubliceerd op Juportal onder ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260312.1N.3.

In het kort. Vraagt een ex-echtgenoot na zijn pensionering om de onderhoudsuitkering na echtscheiding te verminderen of af te schaffen, dan moet de familierechter bij het bepalen van de inkomsten rekening houden met de uitgekeerde pensioenbedragen zelf, en niet enkel met de opbrengst ervan. Dat geldt ook voor een kapitaal uit een groepsverzekering. In deze zaak zette het hof van beroep een kapitaal van 108.000 euro om in een bijkomend inkomen van 900 euro per maand. Het Hof van Cassatie verwierp het cassatieberoep, maar legde niet vast dat een kapitaal altijd over tien jaar moet worden gespreid. Hoe het kapitaal wordt omgerekend, beoordeelt de feitenrechter geval per geval.

De feiten: alimentatie, pensioen en een kapitaal van 108.000 euro

Na een echtscheiding moest een man een onderhoudsuitkering betalen aan zijn ex-echtgenote. De rechter bepaalde die uitkering in 2019. Het arrest vermeldt dat de man bij het einde van zijn tewerkstelling een aanzienlijk kapitaal zou ontvangen, "maar de eiser hierover zeer vaag blijft".

Na zijn pensionering ontving hij inderdaad een eenmalige uitkering als kapitaal uit een groepsverzekering: 108.000 euro. Daarna kwam de vraag op tafel of de onderhoudsuitkering nog aangepast was aan de nieuwe financiële situatie van beide ex-echtgenoten.

Het hof van beroep van Antwerpen oordeelde in een arrest van 4 april 2023 dat met dat kapitaal rekening mocht worden gehouden. De ex-echtgenote maakte aannemelijk dat het kapitaal neerkwam op een bijkomend inkomen van 900 euro per maand. Zij kwam tot dat bedrag door 108.000 euro te delen door 10 jaar en vervolgens door 12 maanden, rekening houdend met een levensverwachting van 79,9 jaar. Het hof van beroep nam die berekening over.

De man was het daar niet mee eens en stapte naar het Hof van Cassatie. Hij voerde onder meer aan dat bij de beoordeling van zijn verdienvermogen alleen de inkomsten van het kapitaal mochten meetellen, en niet het kapitaal zelf. Daarnaast verweet hij het hof van beroep dat het het kapitaal had omgezet in een "tienjarige rente" en dat zijn redenering tegenstrijdig was.

Een belangrijke kanttekening: de gepubliceerde tekst van het arrest is ingekort. Alleen het eerste onderdeel van het eerste middel staat erin. Wat de man verder aanvoerde, onder meer in zijn tweede middel, is niet bekend. Er bestaat ook een conclusie van het openbaar ministerie, die voor dit artikel niet werd gebruikt.

Het wettelijk kader: de onderhoudsuitkering na echtscheiding

De onderhoudsuitkering tussen ex-echtgenoten na een echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting is geregeld in artikel 301 oud BW. Het arrest past dat artikel toe. De belangrijkste regels op een rij:

• Akkoord gaat voor. De echtgenoten kunnen op elk ogenblik afspraken maken over een eventuele uitkering, het bedrag ervan en de manier waarop dat bedrag kan worden herzien (artikel 301, § 1 oud BW).
• Uitkering voor de behoeftige ex-partner. Is er geen akkoord, dan kan de familierechtbank op verzoek van de behoeftige echtgenoot een uitkering toekennen ten laste van de andere (artikel 301, § 2 oud BW).
• Bedrag. De uitkering moet ten minste de staat van behoefte van de ontvanger dekken. De rechter houdt rekening met de inkomsten en mogelijkheden van beide echtgenoten en met de aanzienlijke terugval van de economische situatie van de ontvanger. De uitkering mag niet hoger liggen dan een derde van het inkomen van de betaler (artikel 301, § 3 oud BW).
• Duur. De uitkering mag in beginsel niet langer lopen dan het huwelijk heeft geduurd. Alleen in buitengewone omstandigheden kan de rechtbank die termijn verlengen, als de ontvanger aantoont dat hij om redenen onafhankelijk van zijn wil nog steeds in staat van behoefte verkeert (artikel 301, § 4 oud BW).
• Indexering. De uitkering wordt van rechtswege aangepast aan de schommelingen van het indexcijfer van de consumptieprijzen, tenzij de rechtbank een ander systeem toepast (artikel 301, § 6 oud BW).
• Herziening. Behalve als de partijen uitdrukkelijk overeenkwamen dat de uitkering niet kan worden herzien, kan de rechtbank de uitkering later verhogen, verminderen of afschaffen wanneer het bedrag door nieuwe omstandigheden, onafhankelijk van de wil van de partijen, niet meer aangepast is (artikel 301, § 7, eerste lid oud BW).
• Kapitaal in plaats van uitkering. De uitkering kan op elk ogenblik worden vervangen door een kapitaal, mits een akkoord dat de rechtbank homologeert. Op verzoek van de betaler kan de rechtbank die omzetting ook zelf toestaan (artikel 301, § 8 oud BW).
• Einde. De uitkering eindigt in ieder geval bij een nieuw huwelijk of een verklaring van wettelijke samenwoning van de ontvanger, tenzij de partijen anders overeenkomen. De rechter kan de uitkering ook beëindigen wanneer de ontvanger samenleeft met een andere persoon als waren zij gehuwd (artikel 301, § 10 oud BW).

Geschillen over onderhoudsverplichtingen horen thuis bij de familierechtbank (artikel 572bis, 7° Ger.W.). Zaken over onderhoudsverplichtingen worden geacht spoedeisend te zijn (artikel 1253ter/4, § 2, 4° Ger.W.).

Ging u uit de echt door onderlinge toestemming (EOT), dan legden u en uw ex-partner de uitkering, de indexering en de omstandigheden waaronder ze kan worden herzien vast in uw overeenkomst (artikel 1288, eerste lid, 4° Ger.W.). Ook dan kan de rechter de uitkering later verhogen, verminderen of afschaffen bij nieuwe omstandigheden onafhankelijk van de wil van de partijen, tenzij u uitdrukkelijk het tegenovergestelde overeenkwam (artikel 1288 Ger.W.). Het arrest van 12 maart 2026 ging over artikel 301 oud BW. Of het Hof dezelfde redenering zou volgen voor een uitkering uit een EOT-overeenkomst, beslist dit arrest niet.

Let op het onderscheid met de periode vóór de echtscheiding. Zolang de echtgenoten gehuwd zijn, rust de onderhoudsplicht op de plicht tot hulp en bijstand (artikel 213 oud BW) en op de verplichting van elke echtgenoot om naar vermogen bij te dragen in de lasten van het huwelijk (artikel 221 oud BW). Dit arrest gaat over de uitkering na de echtscheiding.

Hoe redeneerde het Hof van Cassatie?

Het Hof van Cassatie beoordeelt geen feiten opnieuw. Het gaat alleen na of de vorige rechter het recht correct heeft toegepast. Binnen die grenzen behandelde het Hof, voor zover de gepubliceerde tekst dat toont, drie argumenten uit het eerste onderdeel van het eerste middel.

1. Het pensioenkapitaal zelf telt mee

Het belangrijkste deel van het arrest is principieel. Het Hof stelt dat de rechter die oordeelt over een vordering tot vermindering of afschaffing van een onderhoudsuitkering na echtscheiding, gesteund op een gewijzigde financiële situatie door pensionering, bij het bepalen van de inkomsten van de ex-echtgenoten rekening moet houden "niet enkel met de inkomsten die de ingevolge de beëindiging van pensioenverzekeringen uitgekeerde pensioenbedragen genereren, maar ook met deze pensioenbedragen zelf".

Het Hof motiveert dat als volgt: "Deze pensioenuitkeringen zijn immers de vrucht van de beroepsloopbaan en strekken ertoe het beroepsinkomen na de oppensioenstelling te vervangen, zodat zij als inkomsten in aanmerking moeten worden genomen."

Het argument van de man, dat alleen de opbrengst van het kapitaal meetelt en niet het kapitaal zelf, faalt naar recht. Met andere woorden: het berust op een onjuiste rechtsopvatting.

2. Geen "tienjarige rente", wel een omrekening naar een maandbedrag

De man verweet het hof van beroep ook dat het zijn kapitaal had omgezet in een tienjarige rente. Het Hof van Cassatie leest het arrest van het hof van beroep anders. Volgens het Hof zette de appelrechter de eenmalige uitkering als kapitaal "om in een maandelijkse periodieke uitkering, gelet op zijn levensverwachting". Het argument van de man berust dus op een onjuiste lezing van het bestreden arrest en mist volgens het Hof feitelijke grondslag.

Het Hof van Cassatie zegt niet dat een pensioenkapitaal altijd over tien jaar moet worden gespreid, en ook niet dat 900 euro per maand de juiste uitkomst is. De berekening (108.000 euro gedeeld door 10 jaar en door 12 maanden) is de feitelijke beoordeling van het hof van beroep in deze zaak. Het Hof van Cassatie stelde alleen vast dat de kritiek van de man, die de berekening een "tienjarige rente" noemde, op een onjuiste lezing van het bestreden arrest berustte. Of de berekening zelf juist was, heeft het Hof niet beoordeeld.

3. Geen tegenstrijdigheid

Tot slot vond de man het arrest van het hof van beroep tegenstrijdig, omdat het sprak over "inkomen uit kapitaal". Ook dat argument mist volgens het Hof feitelijke grondslag: met die woorden doelde het hof van beroep op de eenmalige uitkering die neerkomt op een bijkomend inkomen.

De beslissing

Het Hof van Cassatie verwierp het cassatieberoep en veroordeelde de man tot de kosten. Het arrest van het hof van beroep van Antwerpen blijft daarmee overeind.

De regel die u uit dit arrest onthoudt: wie na zijn pensionering een aanpassing van de onderhoudsuitkering vraagt, kan zich niet beperken tot zijn maandelijkse pensioen en de opbrengst van een uitgekeerd pensioenkapitaal. Dat pensioenkapitaal telt zelf mee als inkomen bij de beoordeling.

Wat betekent dit voor u?

U betaalt een onderhoudsuitkering en gaat met pensioen

Pensionering betekent niet automatisch dat de alimentatie daalt of stopt. Vraagt u een vermindering of afschaffing, dan kijkt de rechter naar uw volledige financiële situatie, en daar hoort een kapitaal uit een groepsverzekering of een ander pensioenkapitaal bij.

Wees ook open over dat kapitaal. In deze zaak vermeldt het arrest dat de man "zeer vaag" bleef over het kapitaal dat hij zou ontvangen. Wie zelf volledige stukken voorlegt, kan zo'n verwijt vermijden. Leg dus zelf de stukken voor: de afrekening van de groepsverzekering, uw pensioenberekening en een overzicht van uw andere inkomsten.

U ontvangt een onderhoudsuitkering en uw ex-partner gaat met pensioen

Voor u is dit arrest goed nieuws. Wordt u geconfronteerd met een vraag tot vermindering of afschaffing omdat uw ex-partner met pensioen is, dan mag u vragen dat de rechter ook het uitgekeerde pensioenkapitaal meetelt. Vraag dan concreet naar de afrekening van de groepsverzekering en eventuele andere pensioenkapitalen. U kunt ook, zoals de ex-echtgenote in deze zaak deed, een berekening voorstellen die het kapitaal omzet in een maandbedrag. Hoe die omrekening gebeurt, beslist de rechter.

Wat het arrest niet zegt

• Het arrest legt geen vaste rekenmethode vast. De spreiding over tien jaar en het bedrag van 900 euro per maand zijn keuzes van het hof van beroep in deze zaak.
• Het arrest zegt niet dat de uitkering na pensionering altijd gelijk blijft. Ook de lagere pensioeninkomsten zelf en de situatie van de ontvanger blijven deel van de beoordeling.
• Het arrest gaat over artikel 301 oud BW. Een uitkering die in een EOT-overeenkomst werd vastgelegd, volgt in de eerste plaats de afspraken in die overeenkomst en artikel 1288 Ger.W.

Stappenplan: alimentatie en pensionering

• Stap 1: lees uw vonnis of overeenkomst. Staat er een herzieningsclausule in? Hebt u uitdrukkelijk afgesproken dat de uitkering niet kan worden herzien? Dat bepaalt of en hoe u een aanpassing kunt vragen (artikel 301, § 7 oud BW en artikel 1288 Ger.W.).
• Stap 2: controleer de duur. De uitkering mag in beginsel niet langer lopen dan het huwelijk (artikel 301, § 4 oud BW). Misschien loopt de termijn binnenkort sowieso af.
• Stap 3: breng uw volledige financiële situatie in kaart. Maandelijks pensioen, pensioenkapitalen uit groepsverzekering of ander aanvullend pensioen, beleggingen en andere inkomsten. Vergeet het kapitaal niet: de rechter zal het meetellen.
• Stap 4: vergelijk met de situatie bij de vorige beslissing. Een herziening vraagt nieuwe omstandigheden, onafhankelijk van de wil van de partijen, waardoor het bedrag niet meer aangepast is. Breng in kaart wat er sindsdien concreet veranderde, aan beide kanten.
• Stap 5: probeer eerst een akkoord. Echtgenoten kunnen op elk ogenblik afspraken maken (artikel 301, § 1 oud BW), en een uitkering kan via een gehomologeerd akkoord worden vervangen door een kapitaal (artikel 301, § 8 oud BW).
• Stap 6: lukt het niet, stap dan naar de familierechtbank. Laat u bijstaan om uw vordering of verweer met stukken te onderbouwen.

Meer achtergrond vindt u in onze artikels over hoe partneralimentatie wordt berekend, wanneer u alimentatie kunt stopzetten, de invloed van een nieuwe partner op het onderhoudsgeld en het indexeren van onderhoudsgeld.

Wanneer schakelt u een advocaat in?

Een aanpassing van de onderhoudsuitkering na pensionering lijkt eenvoudig, maar de rekensom is dat zelden. Hoe zet u een pensioenkapitaal om in een maandbedrag? Welke levensverwachting gebruikt u? Hoe verhoudt het nieuwe inkomen zich tot de behoefte van de ontvanger en tot het plafond van een derde van het inkomen van de betaler? Op elk van die punten kan een goed onderbouwde berekening het verschil maken.

LawBase bekijkt uw vonnis of overeenkomst, maakt de berekening en zoekt eerst naar een akkoord. Lukt dat niet, dan verdedigen wij uw standpunt voor de familierechtbank. Wij werken voor cliënten in heel Vlaanderen en Brussel, met kantoren in Brugge, Gent, Antwerpen, Sint-Niklaas, Tongeren en Leuven. Een telefonisch gesprek van 15 minuten kost € 24,20 incl. btw, een videocall van 30 minuten € 60,50 incl. btw en een consultatie op kantoor van 60 minuten € 90,75 incl. btw.

Wilt u eerst weten hoe sterk u staat? Laat uw situatie beoordelen via Mijn dossier beoordelen of neem rechtstreeks contact op. Twijfelt u nog over de procedure zelf, lees dan ook ons artikel over EOT of een procedure bij de familierechtbank. Meer recente uitspraken vindt u in ons overzicht van rechtspraak.

Bron

Hof van Cassatie, eerste kamer, arrest van 12 maart 2026, ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260312.1N.3, gepubliceerd op Juportal. Het Hof van Cassatie toetst enkel of het recht correct werd toegepast en beoordeelt de feiten niet opnieuw. De gepubliceerde tekst van het arrest is gedeeltelijk ingekort.

Dit artikel is gebaseerd op de volgende Belgische wetgeving:

• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 203-211)
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 301)
• •
  Burgerlijk Wetboek(Art. 375bis)
• •
  Gerechtelijk Wetboek(Art. 1253ter)

Gerelateerde Artikelen