Patent/octrooi aanvragen: procedure

In de huidige kenniseconomie is een innovatief idee vaak het meest waardevolle bezit van een onderneming. Stel u voor: na jaren van onderzoek en ontwikkeling heeft uw bedrijf in Gent een revolutionaire mechanische koppeling ontwikkeld die energieverlies in windturbines met 15% vermindert. Zonder de juiste bescherming kan een concurrent dit ontwerp simpelweg kopiëren, waardoor uw investering waardeloos wordt. Het aanvragen van een octrooi (of patent) is de enige manier om een tijdelijk monopolie op uw uitvinding te verkrijgen. Bij LawBase begeleiden onze advocaten dagelijks ondernemers door het complexe landschap van intellectuele eigendom, van onze hoofdzetel in Brugge tot onze kantoren in Hasselt en Leuven.

Wettelijk Kader

Het Belgische octrooirecht is verankerd in Boek XI van het Wetboek van Economisch Recht (WER). Een octrooi is een exclusief recht dat voor een beperkte tijd (maximaal 20 jaar) wordt verleend voor een uitvinding die nieuw is, inventief is en industrieel toepasbaar is. Naast de nationale wetgeving is het Europees Octrooiverdrag (EOV) cruciaal voor ondernemingen die over de grens willen opereren.

Om in aanmerking te komen voor bescherming, moet uw uitvinding aan drie cumulatieve voorwaarden voldoen:

• Nieuwheid: De uitvinding mag nergens ter wereld publiek bekend zijn vóór de datum van indiening. Zelfs een eigen publicatie of presentatie op een beurs kan fataal zijn.
• Inventiviteit: Voor een vakman mag de oplossing niet voor de hand liggen. Een kleine, logische aanpassing aan een bestaand product volstaat niet.
• Industriële toepasbaarheid: Het moet gaan om een technisch product of proces dat daadwerkelijk vervaardigd of gebruikt kan worden.

Belangrijk om te weten is dat de Octrooiwet bepaalde zaken uitsluit van bescherming, zoals loutere ontdekkingen, esthetische vormgevingen (die onder het modellenrecht vallen) of loutere softwarecodes zonder technisch effect.

Praktische Tips

Een veelgemaakte fout die wij zien bij LawBase Antwerpen is het te vroeg communiceren over een uitvinding. Neem het voorbeeld van een start-up in het Waasland die een nieuwe filtertechniek ontwikkelde. Voordat de octrooiaanvraag was ingediend, plaatsten zij een gedetailleerde video op LinkedIn om investeerders aan te trekken. Juridisch gezien was de uitvinding hiermee niet meer 'nieuw', wat leidde tot een weigering van het octrooi.

Houd rekening met de volgende praktische adviezen:

• Geheimhouding (NDA): Teken strikte geheimhoudingsovereenkomsten met partners, werknemers en leveranciers zolang de aanvraag niet is ingediend.
• Documentatie: Houd een gedetailleerd labjournaal bij. Dit is essentieel om de totstandkoming van de inventiviteit aan te tonen.
• Vrijheid van handelen (Freedom to Operate): Controleer niet alleen of u een octrooi kunt krijgen, maar ook of u geen inbreuk maakt op bestaande octrooien van derden.
• Strategische keuze: Kies tussen een Belgisch octrooi, een Europees octrooi of een internationaal PCT-octrooi op basis van uw afzetmarkt.

Procedure en Stappen

De weg naar een verleend octrooi verloopt via een strikt formele procedure. Bij LawBase hanteren we een stappenplan om uw slaagkansen te maximaliseren:

Stap 1: Vooronderzoek (Prior Art Search). We doorzoeken databanken zoals Espacenet om te verifiëren of uw uitvinding werkelijk nieuw is. Dit voorkomt onnodige kosten.

Stap 2: Het opstellen van de aanvraag. Dit is het meest kritieke onderdeel. De 'conclusies' (claims) bepalen de omvang van uw bescherming. Een te brede claim wordt afgewezen, een te nauwe claim is makkelijk te omzeilen door concurrenten.

Stap 3: Indiening. Voor een Belgisch octrooi dient u de aanvraag in bij de Dienst voor de Intellectuele Eigendom (DIE). Vanaf dit moment geniet u van een 'voorrangsrecht' voor een periode van 12 maanden om in andere landen aanvragen in te dienen.

Stap 4: Nieunheidsonderzoek. De overheid voert een officieel onderzoek uit naar de stand van de techniek. U ontvangt een verslag met een voorlopig oordeel over de octrooieerbaarheid.

Stap 5: Verlening en Publicatie. Na ongeveer 18 maanden wordt de aanvraag gepubliceerd. In België wordt een octrooi verleend zonder voorafgaande toetsing op de grondvoorwaarden (het 'registratiesysteem'), maar de geldigheid kan later voor de rechtbank worden betwist.

Kosten en Vergoedingen

De kosten voor een octrooi zijn afhankelijk van de geografische reikwijdte en de complexiteit. Voor een Belgisch octrooi moet u rekenen op indieningstaksen en kosten voor het nieuwheidsonderzoek (ongeveer €300 - €600 aan overheidstaksen). De grootste kostprijs zit echter in het ereloon van de expert of advocaat die de tekst opstelt, wat cruciaal is voor een waterdichte bescherming.

Daarnaast zijn er jaarlijkse instandhoudingstaksen (taksen om het octrooi in leven te houden). Deze lopen progressief op naarmate het octrooi ouder wordt. Voor een Europees octrooi kunnen de kosten, inclusief vertalingen en lokale agenten, oplopen tot €10.000 à €30.000 over de gehele looptijd.

Heeft u vragen over de specifieke kosten voor uw dossier? LawBase heeft 6 kantoren: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een videocall is gratis om uw project te bespreken, een fysieke consultatie op een van onze kantoren kost €50 voor 30 minuten.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die onze cliënten stellen over de octrooiprocedure.