Misbruik dominante marktpositie

In een gezonde markteconomie is concurrentie de drijfveer voor innovatie en eerlijke prijzen. Het feit dat een onderneming een sterke positie inneemt op de markt is op zich niet verboden. Echter, wanneer een bedrijf zo machtig wordt dat het de normale mededinging kan hinderen, spreken we van een dominante marktpositie. Het Belgische recht en het Europese recht waken er streng over dat deze macht niet wordt misbruikt om concurrenten uit te schakelen of consumenten te benadelen. In dit artikel leggen we uit hoe u misbruik herkent, wat het wettelijk kader is en welke stappen u kunt ondernemen als u slachtoffer bent van dergelijke praktijken.

Praktische Tips

Wanneer u vermoedt dat een handelspartner of concurrent misbruik maakt van zijn machtspositie, is een strategische aanpak cruciaal. Hier zijn enkele praktische tips om uw positie te beschermen:

• Documenteer alles: Houd een gedetailleerd logboek bij van alle onredelijke eisen, plotse prijsverhogingen of weigeringen om te leveren. Bewaar e-mails, contracten en verslagen van vergaderingen.
• Analyseer de markt: Probeer objectief vast te stellen of er alternatieven zijn. Is de tegenpartij de enige die dit specifieke product of deze dienst kan leveren? Een marktaandeel van meer dan 50% is vaak een sterke aanwijzing voor dominantie.
• Monitor prijszetting: Let op praktijken zoals koppelverkoop (waarbij u product A enkel krijgt als u ook product B koopt) of roofprijzen (prijzen die onnatuurlijk laag zijn om concurrenten uit de markt te duwen).
• Win tijdig advies in: Mededingingsrecht is complex. Wacht niet tot uw onderneming in financiële problemen komt. Een eerste consultatie bij LawBase kan vaak al duidelijkheid scheppen.
• Verzamel bewijs van schade: Kunt u aantonen dat uw omzet daalt of dat u klanten verliest direct door het handelen van de dominante speler? Cijfermatige onderbouwing is essentieel in een juridische procedure.

Wettelijk Kader

Het juridische fundament voor het verbod op misbruik van een machtspositie in België ligt in het Wetboek van Economisch Recht (WER), meer bepaald Artikel IV.2. Dit artikel stelt expliciet dat het verboden is voor een of meer ondernemingen om misbruik te maken van een machtspositie op de betrokken Belgische markt of op een wezenlijk deel daarvan.

Op Europees niveau vinden we een gelijkaardige bepaling in Artikel 102 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU). Het Belgische recht is nauw afgestemd op deze Europese normen om een eenvormig speelveld te garanderen binnen de interne markt.

Wat wordt onder 'misbruik' verstaan volgens de wet? Enkele voorbeelden uit de rechtspraak en wetgeving zijn:

• Het rechtstreeks of onrechtstreeks opleggen van onbillijke aan- of verkoopprijzen.
• Het beperken van de productie, de afzet of de technische ontwikkeling ten nadele van de verbruikers.
• Het toepassen van ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige prestaties ten opzichte van handelspartners (discriminatie).
• Het afhankelijk stellen van het sluiten van overeenkomsten van de aanvaarding door de handelspartners van bijkomende prestaties die geen verband houden met het voorwerp van de overeenkomst.

Belangrijk is dat de wet niet het bezit van de machtspositie verbiedt, maar wel het misbruik ervan. Een dominant bedrijf heeft een bijzondere verantwoordelijkheid om de mededinging niet te verstoren.

Procedure en Stappen

Als u geconfronteerd wordt met misbruik, zijn er verschillende wegen die u kunt bewandelen. De advocaten van LawBase begeleiden u door dit proces vanuit onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt of Leuven.

Stap 1: De ingebrekestelling
Vaak begint het traject met een formele ingebrekestelling. Hierin wordt de dominante partij gewezen op de inbreuk en wordt geëist dat het misbruik onmiddellijk stopt. Dit dient tevens als bewijsstuk in latere fases.

Stap 2: Klacht bij de Belgische Mededingingsautoriteit (BMA)
De BMA is de waakhond die toeziet op de naleving van het mededingingsrecht. U kunt een klacht indienen, waarna de BMA een onderzoek kan instellen. Dit kan leiden tot zware administratieve boetes voor de overtreder.

Stap 3: Voorlopige maatregelen
In dringende gevallen kan de voorzitter van de BMA of een rechter voorlopige maatregelen opleggen om onherstelbare schade aan uw bedrijf te voorkomen terwijl het onderzoek loopt.

Stap 4: Gerechtelijke procedure (Staking of Schadevergoeding)
U kunt naar de ondernemingsrechtbank stappen om een stakingsbevel te verkrijgen of om een schadevergoeding te eisen voor de geleden verliezen. Dankzij de 'Private Enforcement' richtlijnen is het tegenwoordig makkelijker voor kmo's om schadevergoeding te bekomen na een vastgestelde inbreuk.

Kosten en Vergoedingen

Procederen in mededingingszaken vereist een investering, maar de potentiële opbrengst (het redden van uw marktpositie of het bekomen van een schadevergoeding) is vaak vele malen groter. De kosten bestaan doorgaans uit:

• Ereloon van de advocaat: Afhankelijk van de complexiteit van het dossier. Bij LawBase hanteren we transparante tarieven. Een fysieke consultatie van 30 minuten kost €50, terwijl een eerste videocall volledig gratis is om uw zaak te verkennen.
• Gerechtskosten: Rolrechten en kosten voor de gerechtsdeurwaarder indien u een dagvaarding uitbrengt.
• Rechtsplegingsvergoeding (RPV): Een forfaitaire tegemoetkoming in de kosten van de advocaat die de winnende partij ontvangt van de verliezende partij.
• Economische expertise: In complexe zaken kan het nodig zijn een econoom in te schakelen om de marktmacht en de schade exact te berekenen.

Wanneer de BMA een inbreuk vaststelt, kunnen de boetes voor het overredende bedrijf oplopen tot 10% van de wereldwijde jaaromzet. Dit bedrag vloeit echter naar de staat; voor uw eigen schadevergoeding moet u zelf een burgerlijke procedure starten.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u antwoorden op de meest voorkomende vragen over marktmacht en misbruik.