Auteursrecht: wat is beschermd?

Heeft u onlangs iets unieks gecreëerd? Misschien een prachtige foto, een innovatieve softwarecode of een pakkende tekst voor uw website? Dan vraagt u zich waarschijnlijk af: is dit werk nu automatisch beschermd? Het auteursrecht is een van de meest fascinerende onderdelen van het Belgische recht, maar tegelijkertijd roept het vaak veel vragen op bij ondernemers en creatievelingen. In deze gids leggen we u haarfijn uit wat er precies beschermd wordt, hoe u uw rechten kunt afdwingen en waar u op moet letten in de praktijk. Bij LawBase staan we dagelijks cliënten bij om hun intellectuele eigendom te bewaken, of u nu in Brugge, Antwerpen of elders in Vlaanderen gevestigd bent.

Kosten en Vergoedingen

Een van de grootste voordelen van het Belgische auteursrecht is dat de bescherming volledig gratis ontstaat. In tegenstelling tot een patent of een merk, hoeft u voor auteursrecht geen registratieformulier in te vullen of taksen te betalen bij een overheidsinstantie. Het recht ontstaat 'van rechtswege' op het moment dat u het werk creëert.

Echter, wanneer we spreken over kosten en vergoedingen in de context van het auteursrecht, bedoelen we vaak twee zaken:

• Auteursrechtelijke vergoedingen (Royalties): Als u uw werk laat gebruiken door anderen, heeft u recht op een vergoeding. Dit is fiscaal vaak zeer interessant in België, aangezien deze inkomsten tot een bepaald plafond belast worden als roerende inkomsten (tegen een gunstig tarief van 15%) in plaats van als beroepsinkomen.
• Handhavingskosten: Hoewel de bescherming gratis is, kost het verdedigen van uw recht wel geld. Denk aan de kosten voor een advocaat om een ingebrekestelling te sturen of een procedure voor de ondernemingsrechtbank op te starten. Bij LawBase hanteren we transparante tarieven. Voor een eerste kennismaking kunt u altijd een gratis videocall inplannen of langskomen voor een fysieke consultatie van 30 minuten voor slechts €50.

Vergeet niet dat bij een rechtszaak de verliezende partij vaak een rechtsplegingsvergoeding moet betalen, wat een gedeeltelijke tegemoetkoming is in uw advocatenkosten.

Procedure en Stappen

Omdat er geen registratieplicht is, ziet de 'procedure' er anders uit dan bij andere intellectuele eigendomsrechten. Het draait allemaal om bewijsvoering.

Stap 1: Creatie en Fixatie
Het werk moet een concrete vorm hebben. Een idee in uw hoofd is niet beschermd. Zodra u de tekst typt, de foto trekt of de lijnen tekent, is het auteursrecht een feit.

Stap 2: Bewijs van datum (Prioriteit)
Hoewel niet verplicht, is het cruciaal om te kunnen bewijzen dat ú de eerste was. Dit kan via een 'i-DEPOT' bij het BOIP, een aangetekende zending aan uzelf (die u ongeopend laat), of door digitale tijdstempels (blockchain of beveiligde servers).

Stap 3: Vermelding van voorbehoud
Het gebruik van het ©-symbool is in België juridisch niet noodzakelijk voor bescherming, maar het werkt wel ontradend. Het laat derden weten dat u uw rechten claimt.

Stap 4: Optreden bij inbreuk
Stelt u vast dat iemand uw werk zonder toestemming gebruikt? De eerste stap is meestal een vriendelijke doch dwingende ingebrekestelling. LawBase kan u hierbij helpen vanuit onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt of Leuven.

Wettelijk Kader

In België wordt het auteursrecht beheerst door Boek XI van het Wetboek van Economisch Recht (WER), waarin de vroegere Auteurswet is opgegaan. Om van bescherming te genieten, moet een werk aan twee cumulatieve voorwaarden voldoen:

• Het moet een eigen intellectuele schepping zijn (Originaliteit): Dit is de belangrijkste drempel. Het werk moet de persoonlijke stempel van de auteur dragen. Het mag niet louter banaal of technisch bepaald zijn. Een simpele opsomming van feiten is bijvoorbeeld niet beschermd, maar de creatieve wijze waarop u die feiten beschrijft wel.
• Het moet uitgedrukt zijn in een bepaalde vorm: Ideeën, concepten, methodes of stijlen zijn vrij. Het auteursrecht beschermt enkel de specifieke uitwerking ervan.

De beschermingsduur is bijzonder lang: tot 70 jaar na het overlijden van de auteur. Dit betekent dat uw erfgenamen nog langdurig de vruchten kunnen plukken van uw creativiteit.

Het wettelijk kader maakt ook een onderscheid tussen vermogensrechten (het recht om geld te verdienen met het werk) en morele rechten (zoals het recht op vaderschap en het recht op eerbied van het werk). Morele rechten kunnen in principe niet volledig worden overgedragen, wat een belangrijk aandachtspunt is bij contracten.

Praktische Tips

Als ervaren advocaten zien we vaak dezelfde valkuilen terugkeren. Hier zijn enkele tips om uw creatieve kapitaal te beschermen:

1. Leg afspraken schriftelijk vast: Werkt u met freelancers of werknemers? Het auteursrecht op werken gecreëerd in loonverband of in opdracht gaat niet automatisch over naar de werkgever of opdrachtgever. Er is een schriftelijke clausule nodig voor de overdracht van rechten.
2. Wees specifiek in licenties: Als u iemand toestemming geeft om uw werk te gebruiken, bepaal dan nauwkeurig voor welk medium (bv. enkel social media), voor welke regio (bv. enkel België) en voor welke duur.
3. Archiveer uw concepten: Bewaar kladversies, vroege ontwerpen en correspondentie over het creatieproces. Dit is goud waard als bewijsmateriaal bij een discussie over originaliteit.
4. Let op met AI: Werken die volledig door artificiële intelligentie zijn gegenereerd zonder menselijke creatieve sturing, genieten momenteel geen auteursrechtelijke bescherming onder de Belgische wetgeving.

Heeft u hulp nodig bij het opstellen van een waterdicht contract? De experts van LawBase staan voor u klaar in onze 6 vestigingen verspreid over Vlaanderen.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u korte antwoorden op de meest gestelde vragen over auteursrechtelijke bescherming in België.