Schenking met voorbehoud vruchtgebruik

De overdracht van vermogen tijdens het leven is een essentieel instrument binnen de Belgische successieplanning. Een van de meest gehanteerde technieken is de schenking met voorbehoud van vruchtgebruik. Deze rechtsfiguur laat de schenker toe om de juridische eigendom van een goed (de blote eigendom) over te dragen, terwijl hij zelf de genotsrechten en de inkomsten (het vruchtgebruik) behoudt. Dit biedt een delicaat evenwicht tussen fiscale optimalisatie en de noodzaak aan financiële zekerheid op latere leeftijd.

Procedure en Stappen

De vestiging van een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik verloopt volgens een strikt juridisch formalisme, voornamelijk wanneer het onroerende goederen betreft. De procedure omvat doorgaans de volgende fasen:

• Inventarisatie en Waardebepaling: Vooraleer de schenking plaatsvindt, moet de waarde van zowel de blote eigendom als het vruchtgebruik worden vastgesteld. In België wordt hiervoor vaak gebruikgemaakt van de tabellen in de Successiewet of de burgerrechtelijke tabellen (zoals de tabel J. Schryvers).
• Redactie van de Authentieke Akte: Krachtens het Belgisch Burgerlijk Wetboek moet een schenking van onroerende goederen verplicht via een notariële akte verlopen. LawBase adviseert cliënten in onze kantoren te Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven bij het opstellen van specifieke clausules die de rechten van de schenker beschermen.
• Registratie: De akte moet worden geregistreerd bij de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie. Hierbij zijn schenkingsrechten verschuldigd, die in Vlaanderen aanzienlijk lager liggen dan de successierechten.
• Overschrijving in de Hypotheekregisters: Om tegenwerpelijk te zijn aan derden, moet de schenking van een onroerend goed worden overgeschreven in de registers van het bevoegde kantoor van de Rechtszekerheid.

Wettelijk Kader

De juridische grondslag van deze constructie rust op de opsplitsing van het eigendomsrecht, zoals gedefinieerd in het Burgerlijk Wetboek. In het bijzonder verwijzen wij naar BW Art. 949, dat expliciet stelt dat de schenker zich het genot of het vruchtgebruik van de geschonken goederen mag voorbehouden.

Sinds de hervorming van het erfrecht in 2018 en de invoering van het nieuwe Goederenrecht in 2021, zijn de regels omtrent de onderhoudsplicht en herstellingskosten verduidelijkt. De vruchtgebruiker is verantwoordelijk voor de onderhoudsherstellingen, terwijl de blote eigenaar instaat voor de grove herstellingen, tenzij contractueel anders overeengekomen. Een cruciaal aspect is de aanwas van het vruchtgebruik: bij het overlijden van de schenker dooft het vruchtgebruik uit en wordt de begiftigde van rechtswege de volle eigenaar, zonder dat er op dat moment nog successierechten verschuldigd zijn op de waarde van het vruchtgebruik.

Praktische Tips

Bij het opstellen van de schenkingsakte is het raadzaam om aanvullende clausules op te nemen om de controle van de schenker te maximaliseren:

• Vervreemdingsverbod: U kunt bepalen dat de begiftigde de blote eigendom niet mag verkopen of bezwaren met een hypotheek zonder uw uitdrukkelijke toestemming.
• Clausule van conventionele terugkeer: Indien de begiftigde vóór de schenker komt te overlijden, keert het geschonken goed terug naar het vermogen van de schenker, vrij van erfbelasting.
• Last tot betaling van een lijfrente: Naast het vruchtgebruik kan men bedingen dat de begiftigde een periodieke som geld betaalt aan de schenker, wat extra financiële ademruimte biedt.
• Beheersvolmacht: Zorg ervoor dat u als vruchtgebruiker de nodige bevoegdheden behoudt om het goed te beheren, te verhuren en te onderhouden zonder constante tussenkomst van de blote eigenaar.

Voor een nauwkeurige berekening van de fiscale impact van dergelijke clausules kunt u gebruikmaken van onze schenkingsrechten-calculator.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik vallen uiteen in drie categorieën:

• Schenkingsrechten: In het Vlaams Gewest bedragen deze lineair 3% voor schenkingen in rechte lijn (tussen ouders en kinderen) en tussen partners voor roerende goederen. Voor onroerende goederen gelden progressieve tarieven die starten vanaf 3%.
• Notariële erelonen: Deze zijn wettelijk vastgelegd en afhankelijk van de waarde van het geschonken goed.
• Administratieve kosten: Kosten voor bodemattesten, kadastrale uittreksels en de inschrijving in de registers.

Bij LawBase streven we naar transparantie. Een eerste oriënterend gesprek kan via een gratis videocall. Voor een diepgaande analyse in een van onze fysieke kantoren vragen wij een forfait van €50 voor 30 minuten. Onze experts in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven staan klaar om uw dossier te behartigen.

Veelgestelde Vragen

• Wat gebeurt er als de vruchtgebruiker het pand wil verkopen? De vruchtgebruiker en de blote eigenaar moeten beiden akkoord gaan met de verkoop. De opbrengst wordt dan doorgaans verdeeld volgens de waarde van ieders recht op dat moment.
• Is een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik ook mogelijk voor banktegoeden? Ja, dit wordt vaak toegepast op effectenrekeningen, waarbij de schenker de dividenden en interesten blijft ontvangen.
• Kan ik het vruchtgebruik overdragen aan mijn echtgenoot na mijn overlijden? Ja, dit kan via een 'clausule van terugval' of 'aanwas' van vruchtgebruik, waardoor de langstlevende partner beschermd blijft.
• Wie betaalt de onroerende voorheffing? In de regel is de vruchtgebruiker verantwoordelijk voor de jaarlijkse onroerende voorheffing en de verzekeringspremies.
• Wat is de fiscale 'valstrik' van artikel 2.7.1.0.7 VCF? Indien een schenking niet correct wordt geregistreerd of indien er sprake is van een gesplitste aankoop zonder bewijs van eigen middelen, kan de fiscus de volledige waarde alsnog belastbaar stellen in de erfbelasting.