Inbreng van schenkingen in de erfenis

Wanneer een ouder een kind een financieel duwtje in de rug geeft, bijvoorbeeld voor de aankoop van een eerste woning of de start van een zaak, wordt dit vaak beschouwd als een voorschot op de erfenis. Maar wat gebeurt er jaren later, wanneer de schenker overlijdt? In het Belgische erfrecht speelt het mechanisme van de 'inbreng' een cruciale rol om de gelijkheid tussen erfgenamen te waarborgen. Bij LawBase zien we dagelijks hoe onduidelijkheden over oude schenkingen kunnen leiden tot bittere familiale geschillen. In dit artikel duiken we diep in de materie van de inbreng van schenkingen, geïllustreerd met praktijkvoorbeelden uit onze dossiers.

Wettelijk Kader

De basis van de inbreng van schenkingen ligt verankerd in het Burgerlijk Wetboek, meer specifiek in de artikelen 843 tot en met 863 BW. Het wettelijk vermoeden in België is helder: elke schenking aan een erfgenaam in rechte lijn (zoals kinderen) wordt geacht te zijn gedaan als een 'voorschot op het erfdeel' (avancement d'hoirie). Dit betekent dat de wetgever ervan uitgaat dat de schenker de gelijkheid tussen zijn kinderen wil bewaren.

Casus: De ongelijke start. Stel, vader Jan heeft twee kinderen, Tom en Sarah. In 2010 schenkt hij Tom € 50.000 voor zijn wereldreis. Sarah krijgt op dat moment niets. Wanneer Jan in 2024 overlijdt met een nalatenschap van € 150.000, moet Tom die € 50.000 'inbrengen'. De fictieve massa wordt dan € 200.000. Beiden hebben recht op de helft (€ 100.000). Tom heeft echter al € 50.000 ontvangen, waardoor hij nog slechts € 50.000 uit de resterende pot krijgt, terwijl Sarah de volle € 100.000 ontvangt. Zo is de gelijkheid hersteld.

Sinds de grote hervorming van het erfrecht in 2018 gebeurt de inbreng in principe in waarde en niet langer in natura. Dit is een enorme verbetering voor de rechtszekerheid: wie een huis kreeg, hoeft dit niet fysiek terug te geven aan de massa, maar moet de waarde ervan verrekenen.

Praktische Tips

Om conflicten te vermijden en uw successieplanning waterdicht te maken, adviseren onze advocaten bij LawBase de volgende stappen:

• Kies expliciet voor 'buiten erfdeel': Indien u een kind extra wilt begunstigen bovenop zijn wettelijk deel, moet u dit expliciet vermelden in de schenkingsakte of in een testament. Dit wordt een schenking 'buiten erfdeel' (hors part) genoemd.
• Documenteer de waarde: Bij de inbreng wordt sinds 2018 gekeken naar de waarde op de dag van de schenking, geïndexeerd tot aan de dag van overlijden. Bewaar bewijzen van de staat van het goed op het moment van de schenking.
• Gebruik de globale erfovereenkomst: Sinds 2018 kunnen ouders met al hun kinderen aan tafel gaan om een 'pact over de toekomstige nalatenschap' te sluiten. Hierin kan men definitief vastleggen dat alle eerdere schenkingen als gelijkwaardig worden beschouwd, wat de inbrengplicht neutraliseert.
• Let op met hand- en bankgiften: Hoewel deze vormvrij zijn, is het essentieel om via een aangetekende brief of 'pacte adjoint' te preciseren of de gift onderworpen is aan inbreng.

Wilt u zeker zijn dat uw schenking correct wordt afgehandeld? LawBase heeft 6 kantoren in Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Een eerste videocall is gratis, een fysieke consultatie van 30 minuten kost slechts €50.

Procedure en Stappen

Wanneer een nalatenschap openvalt bij een notaris, volgt de procedure van inbreng meestal deze stappen:

1. Inventarisatie van de giften: De erfgenamen moeten alle schenkingen die zij tijdens het leven van de overledene hebben ontvangen, aangeven. Dit geldt ook voor onrechtstreekse schenkingen, zoals het gratis bewonen van een ouderlijk huis gedurende vele jaren.

2. Waardebepaling: Voor schenkingen vanaf 1 september 2018 wordt de waarde bepaald op de dag van de schenking, geïndexeerd volgens de index der consumptieprijzen tot aan de datum van overlijden. Voor schenkingen van vóór die datum gelden complexe overgangsregels waarover onze experts u kunnen adviseren.

3. De Rekening- en Verdelingsoperatie: De notaris of de advocaat stelt de 'fictieve massa' samen. Dit is de som van de goederen die er nog zijn bij overlijden, min de schulden, plus de in te brengen schenkingen.

4. De effectieve toebedeling: De erfgenaam die een schenking ontving, 'neemt minder' uit de aanwezige goederen. Indien de schenking groter was dan het erfdeel, kan er sprake zijn van een 'inkorting', waarbij de erfgenaam effectief geld moet terugstorten aan de andere erfgenamen om hun reservatair deel te respecteren.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan de inbreng van schenkingen situeren zich op verschillende vlakken:

• Ereloon van de advocaat of notaris: Voor het opstellen van een erfovereenkomst of het begeleiden van een complexe verdeling. Bij LawBase hanteren we transparante tarieven voor de begeleiding bij nalatenschapsbetwistingen.
• Schatterskosten: Indien er discussie is over de waarde van een onroerend goed op het moment van de schenking, moet vaak een erkend schatter-expert worden aangesteld.
• Successierechten (Erfbelasting): Hoewel de inbreng een burgerrechtelijke operatie is om de gelijkheid te herstellen, heeft dit ook fiscale gevolgen. In Vlaanderen geldt de regel dat schenkingen binnen de 3 jaar (binnenkort mogelijk 5 jaar) voor het overlijden die niet geregistreerd werden, toch worden belast in de erfbelasting.

Het is een misvatting dat inbreng leidt tot dubbele belasting. De inbreng is een louter rekenkundige operatie tussen erfgenamen onderling om de rechtvaardigheid te waarborgen, niet een nieuwe belastbare gebeurtenis voor de fiscus, tenzij het gaat om niet-geregistreerde giften in de verdachte periode.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die wij in onze kantoren in Antwerpen, Gent en de andere vestigingen ontvangen over dit onderwerp.