Aangifte nalatenschap: termijnen

Wanneer een dierbare overlijdt, komt er naast het emotionele verdriet ook een aanzienlijke administratieve en fiscale last op de erfgenamen af. Eén van de belangrijkste verplichtingen in België is de aangifte van de nalatenschap. Dit document vormt de basis waarop de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) de erfbelasting berekent. Het niet respecteren van de strikte wettelijke termijnen kan leiden tot aanzienlijke boetes en belastingverhogingen. In dit artikel bespreken we diepgaand de regels, de valkuilen en de praktische stappen om een correcte aangifte in te dienen binnen de voorziene tijdspanne.

Casus: Het dossier van de familie Peeters
Om de relevantie van de termijnen te illustreren, kijken we naar de familie Peeters. Vader Peeters overleed op 15 maart in zijn woning te Antwerpen. De kinderen gingen ervan uit dat ze 'alle tijd' hadden omdat de woning nog verkocht moest worden. Pas in oktober contacteerden ze een advocaat. Het resultaat? Een forse belastingverhoging wegens laattijdigheid. Had de familie geweten dat de termijn onverbiddelijk is, ongeacht de verkoop van activa, dan hadden zij duizenden euro's bespaard. Bij LawBase begeleiden we dagelijks cliënten in onze kantoren in Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt en Leuven om dergelijke scenario's te vermijden.

Wettelijk Kader

De aangifte van nalatenschap wordt in Vlaanderen geregeld door de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF). Volgens artikel 3.3.1.0.5 van de VCF moet de aangifte worden ingediend bij de Vlaamse Belastingdienst. De wetgever hanteert hierbij een strikte timing die afhankelijk is van de plaats van overlijden.

• Overlijden in België: De termijn bedraagt 4 maanden na het overlijden.
• Overlijden in Europa (EER): De termijn bedraagt 5 maanden na het overlijden.
• Overlijden buiten Europa: De termijn bedraagt 6 maanden na het overlijden.

Het startpunt (de dies a quo) is de dag van het overlijden zelf. Als iemand overlijdt op 12 januari, moet de aangifte uiterlijk op 12 mei ingediend zijn (bij een overlijden in België). Valt de vervaldag op een zaterdag, zondag of feestdag? Dan wordt de termijn verlengd tot de eerstvolgende werkdag.

Uitzondering: De onbeheerde nalatenschap. In specifieke gevallen waar er geen erfgenamen bekend zijn of de nalatenschap wordt geweigerd, kunnen de termijnen worden opgeschort tot er een curator is aangesteld. Echter, voor de gemiddelde burger zijn de bovenstaande termijnen van 4, 5 of 6 maanden de absolute norm.

Praktische Tips

Een aangifte voorbereiden vergt tijd. Hier zijn enkele praktische tips van onze experts om binnen de termijn te blijven:

• Verzamel onmiddellijk bankgegevens: De banken blokkeren rekeningen onmiddellijk na het overlijden. Vraag direct de 'lijst van tegoeden' op per de datum van overlijden. Dit document is cruciaal voor de aangifte.
• Schatting van onroerend goed: Wacht niet op een verkoop. U moet de verkoopwaarde op de dag van overlijden aangeven. U kunt kiezen voor een schatting door een erkend schatter-expert (wat bindend is voor Vlabel) of een eigen realistische raming.
• Vraag uitstel aan indien nodig: Indien er gegronde redenen zijn (bijvoorbeeld een complexe internationale structuur of een betwist testament), kan er vóór het verstrijken van de termijn een gemotiveerd verzoek tot uitstel worden ingediend bij de Vlaamse Belastingdienst. Let op: dit wordt niet automatisch toegekend.
• Gebruik de voorafgaande schatting: Om discussies achteraf over de waarde van een woning te vermijden, kan u een bindende schatting aanvragen bij Vlabel. Dit moet echter gebeuren binnen de aangiftetermijn.

LawBase heeft 6 kantoren verspreid over Vlaanderen: Brugge (hoofdkantoor), Antwerpen, Gent, Waasland (Nieuwkerken-Waas), Hasselt en Leuven. Wij kunnen u helpen bij de waardering van de activa en het opstellen van de aangifte om fiscale boetes te voorkomen.

Procedure en Stappen

De weg naar een correcte aangifte verloopt volgens een vast stramien. Het proces start vaak bij de notaris of een gespecialiseerd advocaat.

1. Identificatie van de erfgenamen: Wie zijn de wettelijke erfgenamen en is er een testament? Dit bepaalt wie de aangifte moet ondertekenen.
2. Samenstelling van het actief: Dit omvat alle roerende goederen (bankrekeningen, aandelen, voertuigen, inboedel) en onroerende goederen (woningen, gronden), zowel in België als in het buitenland.
3. Samenstelling van het passief: De schulden van de overledene op het moment van overlijden en de begrafeniskosten mogen in mindering worden gebracht. In Vlaanderen kan men kiezen voor een forfaitair systeem voor de begrafeniskosten en de schulden, wat de administratie vereenvoudigt.
4. Opmaak van het formulier: Sinds kort kan de aangifte digitaal via het e-loket van Vlabel, maar de papieren versie blijft mogelijk.
5. Indiening en ontvangstbevestiging: Zorg altijd voor een bewijs van indiening. Dit stopt de teller voor eventuele boetes.

Wanneer erfgenamen het niet eens zijn over de waarden of de verdeling, kan dit de procedure vertragen. In dergelijke gevallen is het raadzaam een advocaat in te schakelen voor bemiddeling of om een voorlopig bewindvoerder te laten aanstellen.

Kosten en Vergoedingen

De kosten verbonden aan de aangifte zijn tweeledig: de kosten voor de opmaak en de uiteindelijke erfbelasting.

1. Kosten voor bijstand: Een advocaat of notaris rekent erelonen aan voor het opstellen van de aangifte. Bij LawBase bieden wij transparante tarieven. Een eerste verkennende videocall is gratis, terwijl een fysieke consultatie van 30 minuten op een van onze kantoren (Brugge, Antwerpen, Gent, Waasland, Hasselt of Leuven) slechts €50 kost.

2. Fiscale sancties bij laattijdigheid: Indien de termijn wordt overschreden, legt de Vlaamse Belastingdienst een belastingverhoging op. Deze start bij 1% van de verschuldigde rechten (bij een vertraging tot 1 maand) en kan oplopen tot 10% of meer bij langdurig verzuim. Daarnaast is er sprake van nalatigheidsintresten.

3. Tekortschatting: Indien u de waarde van een onroerend goed te laag aangeeft en het binnen de twee jaar voor een veel hogere prijs verkoopt, kan Vlabel een boete opleggen wegens 'tekortschatting'. Het is dus essentieel om realistische marktwaarden te hanteren.

Veelgestelde Vragen

Hieronder vindt u de meest prangende vragen die cliënten ons stellen over de termijnen van de aangifte van nalatenschap.

• Wat als ik een erfgenaam niet kan vinden? De termijn wordt in principe niet geschorst. U moet de aangifte indienen voor de gekende erfgenamen.
• Kan ik de aangifte nog wijzigen na indiening? Ja, via een verbeterende aangifte, maar doe dit voor de termijn verstreken is om boetes te vermijden.
• Moet ik ook buitenlands vastgoed aangeven? Ja, de wereldwijde nalatenschap van een Belgisch rijksinwoner is onderworpen aan de Vlaamse erfbelasting.
• Wat gebeurt er als ik de aangifte niet onderteken? Elke erfgenaam is individueel verantwoordelijk. Als u niet tekent en de anderen wel, kan u nog steeds gesanctioneerd worden voor uw deel.
• Is de termijn korter bij een kleine nalatenschap? Nee, de termijnen van 4, 5 of 6 maanden gelden voor elke nalatenschap, ongeacht de omvang.